torsdag 28. april 2016

Det autonome taxi-selskapet

På Jon Bing sitt minneseminar forrige veke innleia eg om Bitcoin og blokkjede-teknologi. For å halda det i Jon Bing si ånd prøvde eg å finna fram til eit eksempel han kunne ha likt. Det vart historia om korleis det første autonome taxi-selskapet kan oppstå. Eksempelet er ikkje mitt, det er henta frå Andreas Antonopolous - kjend Bitcoin-ekspert og -evangelist.

Kva får du når du koplar Bitcoin, Uber og Googles sjølvkøyrande bil: Den sjølvkøyrande taxi-en så klart! Den handterer alt sjølv; betaling for driftskostnader (lisensar, avgifter, vedlikehaldog drivstoff/straum m.m.), den hentar passasjerar automatisk og krev betaling via Bitcoin og den rapporterer til skattemyndigheiter m.m.

Men poenget er at det første autonome (sjølveigande) taxi-selskapet neppe oppstår slik utan vidare. Her er eit meir sannsynleg scenario:

Tenk deg ein eldre taxi-sjåfør. Han begynner å bli lei av å køyra taxi sjølv og sluttar å køyra, men etablerer eit selskap og får etter kvart ein del bilar. Han erstattar gradvis dei sjåfør-drivne taxi-ane med sjølvkøyrande bilar. Han automatiserer rekneskap og rapportering. Ein vakker dag døyr han, og sidan han ikkje har arvingar eller nære slektningar, er det ingen som oppdagar det!

Den neste dagen køyrer bilane ut som før, hentar passasjerar og krev inn betaling. Rekneskap og rapportar blir ordna som før og alt går som om ingen ting skulle skjedd. Det første autnomome taxi-selskapet er fødd!

onsdag 20. april 2016

Jon Bings minneseminar

I går vart det tredje minneseminaret etter Jon Bing arrangert (Jon Bing's Memorial Seminar), på Bristol Hotel i Oslo. Jon Bing døydde dessverre altfor tidleg i 2014, kort tid før han ville ha fylt 70 år. Den gangen vart 70-årsfeiringa omgjort til eit minneseminar, og Senter for rettsinformatikk - SERI - har halde oppe tradisjonen og arrangert eit seminar til minne om han sidan.

I år var eg så heldig å bli invitert til å presentera - ei stor ære! Temaet for årets minneseminar var "Bitcoin and blockchain technology" og eg fekk gleda av å innleia seminaret med presentasjonen "Bitcoin and blockchain technology for dummies - The technology and its applications". Her må eg understreka at tittelen var gitt til meg på førehand; eg ville neppe valt ein tittel som kanskje kan oppfattast som litt nedlatande..

All ære til programkomitéen med professor Lee A. Bygrave i spissen for val av tema på årets minneseminar. Det er sprekt å via heile seminaret til Bitcoin og blokk-kjedeteknologi. Men som Bygrave sa, dette er heilt i tråd med det Jon Bing stod for. Han var alltid nysgjerrig på nye ting. Favorittordet hans var "spennende!".

Her er presentasjonen eg heldt:



Professor Olav Torvund tok deretter opp spørsmålet om Bitcoin er pengar. Svaret hans var at det meste kan brukast som pengar, og mykje rart har vore brukt som pengar opp gjennom historia. Han kunne likevel ikkje forstå kvifor me treng Bitcoin. I hans auge er dette eit teknologidrive prosjekt som ikkje tilfører finanssystema noko særleg.

Euripides Rizos frå European University Cyprus snakka så om Bitcoin og forbrukarvern og den korte konklusjonen er at det er ikkje noko i EU-lovgivinga som hindrar bruk av Bitcoin og som hindrar lover og reglar i å bli følgde. Han viste til at i praksis blir Bitcoin, i den grad det i det heile blir brukt, brukt som eit betalingssystem a la PayPal og ikkje først og fremst som ein eigen valuta.

Professor Inger Marie Sunde frå Politihøgskulen avslutta seminaret med å sjå på Bitcoin og blokk-kjedeteknologi frå eit politiperspektiv. Det manglar ikkje på skrekkhistoriar om Bitcoin og kriminalitet, og Sunde drog også fram eksempel på Bitcoin brukt i kriminell åtferd.

Det var mange spørsmål under seminaret og det verka som publikum tykte temaet var interessant. Eg vart likevel nokså åleine i å "forsvara" Bitcoin - skepsisen var ganske stor.

torsdag 24. mars 2016

BIS - Sentralbankane sin sentralbank

Tower of Basel - om den lyssky
sentral-sentralbanken BIS
Bank for International Settlements, BIS, blir kalla "Den internasjonale oppgjersbanken" på norsk og er "sentralbankanes sentralbank". Adam Lebor har i boka "Tower of Basel - The Shadowy History of the Secret Bank That Runs the World" skrive historia om banken som vart oppretta i 1930. Orda "shadowy", "secret" og "runs the world" er den fortetta versjonen av denne historia. At banken fekk hovudkvarteret i Sveits var ikkje så rart - finans & sekretesse har nærmast vore "core business" for Sveits.

Oppretta i 1930
BIS vart oppretta i 1930 av sentralbankane i England, Frankrike, Tyskland, Italia og Japan. Sentralbanken/-ane i USA, Federal Reserves, ville ikkje delta, men tre private amerikanske bankar var med: J. P. Morgan, First National Bank of New York og First National Bank  of Chicago. Bank for International Settlements hadde tre føremål då den vart oppretta:

  1. Handtera Tyskland si tilbakebetaling (krigsskade-erstatning) etter første verdskrigen, etter den såkalla Young-avtalen.
  2. Sørgja for samarbeid mellom sentralbankar.
  3. Vera ein bank for sentralbankar.
Svensk teknokrat som arkitekt
Ein av hovudarkitektane bak banken var den svenske øknonomen og teknokraten Per Jacobsson. Han hadde den anonyme tittelen "economic adviser" i BIS, men hadde stor innflytelse på utforminga og utviklinga av BIS. Jacobsson var den som utforma BIS' liberalistiske politikk og den avpolitiserte (amoraske?) og teknokratiske naturen i organisasjonen. I BIS DNA-profil ligg synspunktet om at økonomi og finans bør hevast over politisk påverknad og styrast av fagfolk, i sterk diskresjon. Denne idéen gjennomsyrer det meste av den vestlege finanssektoren fram til vår tid, ikkje minst takka vera BIS og den rolla organisasjonen har spelt etter 1930.

Jacobsson var ein sterk forkjempar for ein pan-europeisk føderasjon; ein europeisk union. Tankane hans om denne unionen var svært nær det som seinare utvikla seg først til eit samarbeid mellom nokre få land og til slutt ein økonomisk union. Han ville nok ha likt det EU me ser i dag, om me ser bort frå dei store økonomiske problema (som han nok ville meint var fordi politikarane blanda seg for mykje bort i økonomisk styring!).

"Tower of Basel" - Hovudkvarteret til BIS
Montagu Norman og Hjalmar Schacht
Utanom Per Jacobsson, som den ideologiske arkitekten, var det sentralbanksjefane Montagu Norman i Bank of England og Hjalmar Schacht i tyske Reichsbank som var dei sentrale personane i BIS. Norman  var den første presidenten i BIS og Hjalmar Schacht vart etter kvart ein god venn av Montagu. Sidan BIS si hovudoppgåve var administrering av Tyskland si tilbakebetaling etter krigen, var det også naturleg at desse to fekk ei hovudrolle i organisasjonen. Schacht var mannen som redda den tyske økonomien etter hyperinflasjonen i Weimar-republikken. Han fekk etablert Rentenmark som ein ny valuta til erstatning for den hyperinflatoriske tyske marken. Rentenmark var ikkje basert på gullstandarden, som var vanleg for valuta på den tida, men på eigedomsverdiar. Det var slik sett ein av dei første fiat-valutaene.

Hjalmar Schacht var den verkeleg sterke mannen i Tyskland i mellomkrigstida. Han fekk først avslag på søknaden som sjef for Reichsbank fordi han fekk sparken frå jobben han hadde under første verdskrig då han føretok ei tvilsam overføring av pengar. Men andre gongen fekk han jobben, og vart med det heilt sentral også for det framveksande Nazi-Tyskland. Schachts sentrale posisjon også i BIS sikra nazistane ein livsviktig finansiell kanal med omverda. Sjølv Hitler var redd for Schacht; han hadde sett kor kynisk Schacht var og den enorme gleda han hadde av å lura andre økonomisk. Med Schacht som sjef for Reichsbank og sentral i BIS fekk Nazi-Tyskland den viktige kanalen til omverda, og ein kanal som ikkje berre var finansiell. Gjennom BIS vart det også føreteke sonderingar av politisk karakter og ført diskusjonar om kva som skulle skje etter krigen og korleis Tyskland økonomisk skulle stå best muleg rusta til å få i gang att industrien.

Montagu Norman var den britiske sentralbanksjefen og den første presidenten for BIS. Han vart ein god venn av Hjalmar Schacht, og saman styrte dei både sine respektive sentralbankar og BIS i den viktige førkrigsperioden og under andre verdskrigen. Det tette bandet mellom dei to er også ei av forklaringane på korleis BIS kunne bli ein så viktig institusjon for Nazi-Tyskland.

BIS som ei forlenging av Nazi-Reichsbank
Sjølv om BIS offisielt skulle vera nøytrale under siste verdskrigen [i BIS sine auge var alt det dei gjorde "nøytralt" og heva over politikk - det var økonomi!], vart dei ein viktig finansiell kanal for Nazi-Tyskland gjennom Reichsbank og Hjalmar Schachts tette band til institusjonen. Nøytraliteten til BIS var ikkje "verre" enn at institusjonen hjelpte Tyskland å overføra plyndra gull frå m.a. Tsjekkoslovakia til Reichsbank sin konto. Under krigen vart også gull frå privatpersonar, mellom anna frå konsentrasjonsleirane, omsett via BIS og akseptert av BIS som betaling. At noko slikt kunne skje utan at det fekk vidare konsekvensar, er vanskeleg å forstå. Det er også eit grelt eksempel på kva som kan skje når mektige personar hevar seg over demokratiske prinsipp og tek avgjerder som påverkar globalt. Ein skulle tru at slike operasjonar måtte føra til at BIS vart nedlagt, men det skjedde ikkje.

Den kjende sveitsiske "nøytraliteten" kom også godt med. Som det vart sagt om denne: 
For six days a week Switzerland works for Nazi Germany, and on the seventh it prays for an Allied victory

Forsøk på avvikling av BIS
Ikkje alle såg på BIS med like blide auge; særleg etter det som skjedde like før og under andre verdskrigen. I USA gjekk Henry Morgenthau jr., finansministar for Roosevelt [U.S. Secretary of the Treasury], hardt ut mot banken og kravde at den vart lagt ned. Det skjedde under Bretton Woods-konferansen, men den som redda banken var John Maynard Keynes. Hovudsaka under Bretton Woods var etableringa av the International Monetary Fund, IMF, og ei lausare kopling av valutaer til gull ved at berre den amerikanske dollaren vart direkte kopla til gullstandarden. 

Saka om BIS kom likevel opp etter at organisasjonen hadde komme i dårleg lys gjennom fleire medieoppslag. Det var særleg koplinga til Nazi-Tyskland og handtering av gull i okkuperte land som vart framheva, men også koplingane til det enorme tyske kjemikonsernet IG Farben hadde til amerikanske selskap og måten dei hadde drive kartellverksemd på.

Forslaget om å likvidera BIS vart sett fram av ein nordmann (!), Wilhelm Keilhau, i lag med nederlandske delegatar. Det vart hevda at amerikanske styresmakter (Morgenthau og White) stod bak, men let nordmennene gjera den skitne jobben. Men Keynes sette altså foten ned. Han insisterte på at BIS skulle oppretthaldast, elles nekta han og britane å skriva under nokon avtale om etablering av IMF. Og slik vart det; BIS vart redda og kunne konsentrera seg om å finna nye oppgåver i etterkrigstidas Europa.

Nye oppgåver for BIS
BIS var djupt forankra i gullstandarden, og flytting av gull mellom nasjonar var ei av hovudoppgåvene i tida før og under andre verdskrigen. Då gullstandarden vart mindre viktig etter Bretton Woods, var spørsmålet kva BIS sine oppgåver då skulle vera. I motsetnad til vanlege sentralbankar, som hadde ei viktig oppgåve i sikring av transaksjonar mellom bankar og som "lender of last resort", hadde ikkje BIS noka oppgåve i sikring av transaksjonar internasjonalt. Sanninga var at alt det BIS hadde utført, og som var grunnlaget for opprettinga av banken, godt kunne ha vore utført av ein vanleg kommersiell bank. 

Når BIS likevel vaks og fekk endå større makt og innflytelse etter kvart som gullstandarden vart avvikla, skuldast det samanfallet med globaliseringa av finansnæringa. BIS fekk rolla som mellommann, eller "clearinghouse", mellom sentralbankar. BIS og dei sentrale personane i ulike verv der var også pådrivarar for ein europeisk union. Det hadde lege under BIS heilt sidan etableringa i 1930 og var ein av Per Jacobssons hovudtankar. USA var også ein viktig pådrivar i prosessen mot tettare europeisk samarbeid, og mykje av Marshall-hjelpa var utforma på ein slik måte at den tvinga fram eit stadig tettare samarbeid. 

Det tyske "wirtschaftswunder"
Vest-Tysk reiste seg overraskande fort etter dei enorme øydeleggingane under siste verdskrigen. Ved nærmare ettersyn er det ikkje vanskeleg å finna den viktigaste forklaringa: Sentrale industripersonar under Nazi-Tyskland fekk halda fram i leiande stillingar nærmast utan avbrot frå krigen til freden. Det sentrale krigs-konsernet IG Farben [Interessen-Gemeinschaft Farbenindustrie] vart delt opp i fire sjølvstendige firma: BASF, Bayer, Hoechst og Casella; alle med leiarar frå det tidlegare morselskapet. I dag er heiter dei nye konserna AGFA, BASF, Bayer og Sanofi.

European Payment Union
Presset mot ei sterkare integrering av nasjonane i Europa for å leggja band på Tyskland, men også for å skapa ein enklare og meir effektiv marknad for USA, heldt fram. I 1950 vart European Payment Union (EPU) oppretta og BIS fekk ei sentral rolle i samband med dette. For kvart nytt steg mot eit tettare europeisk samarbeid stod BIS klar til å ta nye oppgåver.

Året etter vart kol- og stålunionen (European Coal and Steel Community - ECSC) mellom Frankrike, Vest-Tyskland, Italia og BeNeLux-landa oppretta. Dette er sett på som grunnlaget for dagens EU. Franskmannen Jean Monnet var arkitekten bak unionen og er også rekna som "far" til dagens EU. Ideologien til Monnet var den same som den som låg bak BIS: eit teknokrati frikopla frå "brysame" politikarar. Interessant nok vart Monnet aldri valt til noko offentleg verv, likevel har han vore den viktigaste personen i etableringa av EU. Det er ein klar parallell til måten BIS vart etablert og har fungert.

BIS og kynisk kapitalisme
Den høgst udemokratiske BIS ga i stadig større mon "velmeinande" råd til ulike nasjonar, og råda var alltid dei same: få bukt med inflasjonen og kutt i offentlege utgifter ("austerity"). Det er ganske tvilsamt at ein lukka, elitistisk og anti-demokratisk institusjon som BIS, heva over tradisjonell politikk, har fått lov til å utvikla seg på ein slik måte. Historia om BIS og Nazi-Tyskland burde vore nok til å avvikla organisasjonen, eller i det minste innført meir politisk kontroll, men slik vart det ikkje. BIS har dermed vorte symbolet på kynisk kapitalisme.

Kva bør gjerast med BIS?
Forfattaren listar tre ting som bør gjerast for å betra BIS:
  1. BIS må opnast opp slik at omverda får vita kva som blir diskutert, kven som er til stades osv. Det må bli referat frå møta og pressekonferansar der det er muleg å stilla spørsmål.
  2. Den juridiske immuniteten må fjernast slik at BIS og dei sentrale personane som styrer organisasjonen, kan stillast til ansvar.
  3. Den store formuen BIS har samla gjennom store, årlege overskot, bør setjast av til humanitære føremål.
Adam Lebor har skrive ei interessant og viktig bok som set søkjelys på ein mektig, men lyssky organisasjon. For eigen del tykkjer eg det mest interessante har vore å lesa om BIS som sjølve symbolet på den globale finansutviklinga, og om dei hendingane som har lagt grunnlaget for EU.

mandag 7. mars 2016

Ta Bitcoin på alvor!

Ill.: Zach Copley (CC BY-SA 2.0)
Følgjande lesarinnlegg stod på trykk i Computerworld nr. 7, veke 9 2016 (den er ikkje tilgjengeleg på nettet førebels):

Computerworld har i overraskande liten grad interessert seg for Bitcoin og blokk-kjedeteknologien bak. Bortsett frå enkelte sensasjons­prega oppslag har det vore lite skrive om fenomenet. Det er på høg tid å ta den banebrytande teknologien på alvor. Eg følgjer difor opp lesarinnlegget frå Matthias Peter, Cognizant Norway, i CW 2/2016 der han peiker på ein del av potensialet i finanssektoren.

Ulikt mange andre motebegrep med varierande substans, er Bitcoin basert på handfast og nyskapande teknologi. Det store gjennombrotet Bitcoin representerer, er kort fortalt bevis av eigarskap utan bruk av tredjepart. Det er eigarskap i vid forstand, ikkje berre valuta/pengar,  som har fått mest merksemd.

Norge er dessverre seint ute igjen når viktige teknologitrendar, for ikkje å seia teknologi-paradigme, veks fram. Der er eit paradoks når me tenkjer på kor raske nordmenn elles er med å ta i bruk ny teknologi. Innan bank og finans står me i fare for å gå i «Nokia-fella»: me har jo verdas beste og mest effektive betalingssystem, kvifor skal me då bry oss?

Bitcoin og blokk-kjedeteknologien har potensial til å endra mykje på langt fleire område enn bank og finans. Bruksområda er mange, både i næringsliv og i offentleg sektor. Kva form og kva namn dette får, er framleis uklart, men at Bitcoin og blokk-kjedeteknologi har komme for å bli, og også komme for å røska opp i gamle, stivna system, er ganske sikkert.

Det viktigaste er likevel at Bitcoin er ein open plattform for vilkårslaus (permissionless) innovasjon, akkurat som Internett i seg sjølv. Kven som helst kan ta utgangspunkt i programkoden og utvikla nye løysingar. Og mange gjer nettopp det; det skjer veldig mykje spennande utvikling med utgangspunkt i Bitcoin-infrastrukturen.


Avslutningsvis vil eg peika på eit eksempel på bruk av Bitcoin henta frå offentleg sektor, for å visa det vide bruksområdet teknologien har. Hausten 2015 følgde eg MOOC-kurset Digital Currencies frå universitetet i Nicosia og nyleg fekk eg vitnemål for gjennomført og bestått kurs. Det spesielle er at kursbeviset ligg lagra på Bitcoin-blokkjeda, i form av eit «fingeravtrykk» (ein hash av dokumentet). På den måten kan mottakarar av CV-en min enkelt sjekka at kursbeviset er ekte og at eg ikkje har endra på noko i etterkant. Det er lett å tenkja seg verifisering av dokument av mange typar på bakgrunn av eksempelet.

tirsdag 1. mars 2016

Let's talk Bitcoin

Logo for "Let's talk Bitcoin" podcast
Hi everybody! It's the ..th of ..y, 20xx, and this is episode xxx.
This show is intended for informational and educational purposes only. Crypto currency is new, exciting and empowering, but we are not experts, just obsessed companions walking the road towards a more peer-to-peer future.

Slik startar episodane av podcasten "Let's talk Bitcoin" med Adam B. Levine som vert. Viss du vil følgja med på utviklinga av Bitcoin og få ei djupare forståing for teknologien og dei mange spennande prosjekta knytt til krypto-valuta, er dette rette plassen. Men det finst sjølvsagt ein haug av andre informasjonstenester om Bitcoin også! Problemet er her som mange andre stader navigering i jungelen av informasjon. LTB blir publisert to ganger i veka, men det er snakk om å redusera det til ein gang.

Ei anna god kjelde til Bitcoin-teknologi og det siste nye innan Bitcoin-utvikling, er podcasten  "Epicenter Bitcoin" med vertskapet Brian Fabian Crain og Sébastien Couture. Podcasten er tilgjengeleg frå fleire stader, m.a. SoundCloud. Den kjem ut med ny episode ein gang i veka.

I tillegg finst det meir strukturerte undervisingsopplegg (MOOC) som t.d.


fredag 26. februar 2016

Sandslottet i Aleppo - og folkemordet i Armenia

Sandslottet i Aleppo - ei fascinerande
historie frå første verdskrig
Boka "Sandslottet i Aleppo" (Sandcastle girls) av Chris Bohjalian har folkemordet på armenarane som bakteppe. Denne grusomme hendinga har fått lite merksemd samanlikna med andre overgrep. Det er vanskeleg å setja menneskelege overgrep og brutale hendingar opp mot kvarande; det endar ofte i tal som i seg sjølv ikkje seier så mykje om lidingane bak.

Armenian Holocaust
Men uansett korleis ein ser folkemordet på armenarane, er det uhyrleg, både i reine tal (meir enn 1,5 mill. menneske drepne i følgje boka, i følgje Wikipedia er talet mellom 800.000 og 1,5 mill.) og i utføring (store delar av dei vart drivne ut i ørkenen). Hendinga er også kjent som the Armenian Holocaust, the Armenian Massacre og Medz Yeghern som betyr "Great Crime" på armensk.

Massakren i 1915
Handlinga føregår i starten av første verdskrig, i 1915. Første verdskrigen markerte også begynnelsen på slutten av det ottomanske riket, med Konstantinopel som senter. Syria, med Aleppo, var framleis ein del av det ottomanske riket og under tyrkisk kontroll. Det var noko av grunnen til at armenske kvinner og barn (mennene var for det meste drepne før) vart drivne hit. Dei som overlevde deportasjonen, omkom eller vart drepne i konsentrasjonsleirar bygde i Deir ez-Zor (Der Zor på engelsk), midt inne i den syriske ørkenen. Både under deportasjonen og opphaldet i konsentrasjonsleirane vart dei nekta vatn og mat, og det fanst ikkje ly for den drepande sola.

Dagens Syria med Aleppo oppe til venstre,
Deir ez-Zor til høgre
Armensk historie
Armenia var ikkje eit eige land på denne tida, det var ein del av Tyrkia og det Ottomanske riket. Det hadde det vore sidan 1548, med enkelte unnatak. Den offisielle forklaringa på angrepet på armenarane, frå dei tre leiande personane i det Ottomanske riket, the Three Pashas (Mehmet Talaat Pasha, Ismail Enver Pasha og Ahmed Djemal Pasha), var at armenarane samarbeidde med fienden Russland. Men under det heile låg også religiøse motsetnader; muslimske tyrkarar mot kristne armenarar.

Republikken Armenia og Nagorno-Karbakh
Armenia gjekk frå det Ottomanske riket til å bli ein Sovjet-republikk frå 1920. Først i 1991 vart Armenia ein sjølvstendig republikk. På slutten av 1980-talet vart det væpna konflikt mellom Sovjet-statane Armenia og Azerbadsjan. Grunnen var oppstand i den armenske enklaven Nagorno-Karabakh, som ligg i Azerbadsjan. Det som starta som fredelege protestar i N-K, utvikla seg til stadig meir bruk av vald, og det skjedde etniske utreinskingar på begge sider av striden. Armenia støtta opprøraran ei Nagorno-Karabakh. Dei armenske styrkane tok kontroll over eit område som også inkluderer N-K. I 1994 vart det inngått ei våpenkvile som resulterte i at Nagorno-Karabakh de facto er ein del av Armenia, men de jure framleis er ein del av Azerbadsjan.

Kvifor så stille om folkemordet?
Kvifor dette folkemordet ikkje har fått meir merksemd, og i fjor var det 100-årsmerkering for hendinga, kan ein lura på. Sannsynlegvis er det storpolitikk som ligg til grunn. Tyrkia var alliert med Tyskland under første verdskrig, og Russland var ein hovudfiende av begge frå aust. I andre verdskrigen heldt Tyrkia seg nøytralt trass sterkt press både frå dei allierte og akse-maktene. Først mot slutten av krigen gjekk Tyrkia med på dei allierte si side. Då var det heller ikkje tvil om korleis krigen kom til å enda.

Tyrkia er NATO-medlem og det er kanskje den viktigaste grunnen til at det har vore så stilt om det armenske folkemordet. På same tid er det litt merkeleg, for Tyskland har ikkje vorte skjerma frå kritikk av Holocaust. Utan at eg kjenner tyrkisk historie godt, vil eg tru at eit internt oppgjer med denne svarte delen av tyrkisk historie ikkje har skjedd, og at det også er ein viktig grunn til den tause haldninga. Seinast i 2007 gjorde dagens statsministar i Tyrkia, Recep Tayyip Erdogan, det klart at hendinga i 1915 skal omtalast som "The Event in 1915" og ikkje "the so-called Armenian genocide". Det seier det meste om viljen og evna til eit internt oppgjer med det som skjedde.

Aleppo i dagens Syria
Sandslottet i Aleppo er trass det uhyggelege bakteppet ein varm kjærleiksroman. At mesteparten av handlinga føregår i Aleppo er ekstra interessant i desse dagar. Aleppo er ein av dei eldste byane i verda, og i dag er den dessverre lagt nærmast totalt i grus. Borgarkrigen i Syria er endå ein av dei menneskelege katastrofane som særleg har ramma denne delen av verda.

Roman med historisk ramme
Boka følgjer ei amerkansk kvinne på humanitært oppdrag i Aleppo. Ho blir forelska i ein armenar, sjølvsagt, og historia vekslar mellom dagens etterkommarar av desse to, og historia til dei to i Aleppo. Ramma rundt romanen verkar ganske autentisk, og ein del av personane i romanen er også autentiske, eller byggjer på personar som var i Aleppo på den tida og utførte arbeid som omtalt. Men det er også ein roman med den fridommen det inneber. Det er uansett ein fengslande historie som også gir eit interessant innblikk i ei viktig historisk hending.

torsdag 18. februar 2016

SSB og ressursbruk

Trusselbrevet frå SSB
For eit par dagar sidan fekk eg eit brev frå Statistisk sentralbyrå med tittelen "Vedtak om tvangsmulkt - Hagebruksundersøkelsen 2015, RA-0571". I brevet stod det at sidan eg ikkje hadde sendt inn opplysningar om frukthagen min, hadde byrået bestemt at eg skulle betala ei tvangsmulkt på kr 3.440,-

Brevet fekk meg til å tenkja på debatten som har gått den siste tida der SSB vart utfordra av ein FrP-politikar til å skaffa kriminal-statistikk der også fødeland var med. I dagens statistikk er det berre statsborgarskap som kjem fram. Dette nekta SSB å etterkomma og skulda på manglande ressursar.

Eg skal ikkje ta stilling til spørsmålet om fødeland bør inkluderast i kriminalstatistikken, men eg kan hjelpa SSB med litt av ressursproblemet slik at dei kan prioritera viktigare saker og viktigare statistikk. Hagebruksundersøkinga er ein opplagt kandidat for å spara ressursar.

SSB samlar årleg inn opplysningar om areal og avling i hagebruket i Norge. Alle dyrkarar registrerte med eit org.nr. og som har meir enn 300 kvm veksthus, 1,0 daa frukt eller bær eller meir enn 2,0 daa grønsaker, skal levera opplysningar. Det flotte med SSB, sett frå deira side, er at dei med lova i hand kan krevja opplysningane. Slik får dei gode svarprosentar.

Hagebruksundersøkinga er ein anakronisme, som ein del annan statistikk hos SSB. Statistikarar har eit vanleg avvik som går ut på at når du berre har ein lang tidsserie, er alle data viktige. Dei blir viktige pga. tidsserien, ikkje pga. innhaldet eller kva dei skal brukast til. Hagebruksundersøkinga er eit strålande eksempel i så måte. Det er slik sett nesten rart at SSB ikkje lenger registrerer talet på hestedrosjar i landet (kanskje dei gjer det??).

Men det som kanskje er hakket verret, om muleg, er at alle data SSB spør etter, finst frå før. Det er berre ein månad sidan eg tasta inn nøyaktig dei same opplysningane i skjema for søknad om produksjonstillegg i jordbruket. Det er Landbruksdirektoratet som er ansvarleg for søknadene. SSB kan altså få alle data frå direktoratet om det er veldig viktig for dei. Men SSB har nok ikkje nokon tradisjon i å spørja andre etatar om statistikk, dei vil helst gjera det sjølve.

Til slutt bota: Størrelsen synest heilt vilkårleg, i alle fall går det ikkje fram av brevet korleis dei har komme fram til talet 3.440,- (hmm, skulle det ikkje ha vore nokre øre også?). Eg får trass alt sjå det positive i at dei fråfell kravet om eg registrerer opplysningane innan 10. mars. Og det har eg gjort..