Kva er problemet med forskinga?

The Economist tek i forrige nummer (19. oktober) opp grunnleggjande kvalitetproblem i forskinga under temeaet "How Science Goes Wrong". Det er ein tsunami av publikasjonar og altfor lite og dårleg evaluering av alle artiklane. Jaget etter publisering for merittering og poeng, og jaget etter nye sensasjonelle funn, overskyggar den kanskje viktigaste kontrollmekanismen i vitskapen: påvising av feil gjennom falsifisering av hypotesar. Les meir på Vestforsk-bloggen.

Ian Buruma: Inventing Japan

I 1853 siglde kommandør Perry inn Edo-bukta med fire, svarte og tungt væpna skip. Amerikanarane tvinga Japan til å opna opp for handel. Det var kanonbåt-diplomati av beste sort. Japan vart tvinga til å opna for eksklusiv handel med USA. Då hadde Japan vore eit lukka land i over 200 år. Dei var redde for påverknaden frå det kristne Vesten.

Ian Buruma er ein nederlandsk forfattar og akademikar som har spesialisert seg på asiatisk kultur, særleg Kina og Japan i det 20. århundre (1900-talet). Men sjølv om han er akademikar, skriv han på ingen måte omstendeleg og tungt. Som moderne historikarar (som t.d. Anthony Beavor Simon Singh) fargelegg han med rikeleg bruk av adjektiv. Det gjer teksten meir spennande, og me får tru at han har belegg for påstandane.

Boka "Inventing Japan - From Empire to Economic Miracle 1853 - 1964" opnar med OL i Tokyo i 1964 då Japan igjen har vorte ein del av verda. OL i Tokyo var viktig for Japan for å visa at dei hadde reist seg etter siste verdskrigs grusomme hendingar og den vanskelege etterkrigstida.

Nokre sentrale begrep er viktige for å forstå boka og japansk historie i denne perioden:

Shogun: Betyr direkte oversett "general", men blir brukt om tida med militært styre (krigsherrar og krigarar; samuraiar) fram til 1867. Tida blir også kalla Edo etter byen der dei militære herskarane styrte. Etter 1867, med danninga av det moderne Japan, vart hovudstaden flytta til Tokyo.

Samurai: Krigarkasten. Dei var dei einaste som hadde lov til å bera våpen og til å begå rituelt sjølvmord - harakiri (som er å spretta opp buken på seg sjølv!).

Meiji: Opprøret som gjorde slutt på Shogun-styret og etablerte det moderne Japan. Keisaren vart sett inn og overtok det gamle Shogun-palasset.

Kokutai: Ein slags mytisk idé om eit Japan som ein autoritær familie-stat, styrt av keisaren. Det var ei blanding av blanding av religion og politikk og vart nedfelt som Kokutai no Hongi ("Fundamentals of the National Polity") av Utdanningsdepartementet rett før krigen (1937). Det skulle visa seg å vera ein livsfarleg doktrine, men viktig for å forså Japans handlingar både før, under og etter krigen.

Zaibatsu: Forretningskonglomerata som oppstod tidleg i Meiji-perioden då statleg kontrollerte selskap vart selde til private. Eksempel på slike konglomerat er Mitsui og Mitsubishi, som me statleg/byråkratisk hjelp ekspanderte og engasjerte seg i alt frå bankverksemd, gruvedrift, entreprenørverksemd og mykje meir. Effekten var ei slags monopolisering av den japanske økonomien, ikkje ulikt oligarkia som oppstod i Russland etter revolusjonen i 1991. Også denne delen av Japan er viktig for å forstå det intrikate og samanvevde samspelet mellom byråkrati og bedrifter.

Religion og politikk ei farleg blanding!
Det er framfor alt den farlege blandinga av religion/mystikk og politikk som er hovudgrunnen til at det gjekk så galt med Japan. Keisaren vart meir enn eit symbol, han vart ein guddommeleg figur som alle, både soldatar og sivile, skulle ofra liva sine til om nødvendig. Fram mot siste verdskrig og under krigen  førte det til at politikarar og byråkratar mista kontroll over det militæret sidan deira overordna var keisaren. Han var på si side skjult for dei fleste, og ytra seg lite eller ikkje. Det var difor svært uklart kva dekret og ordrar som gjaldt. Generalane valde å tolka på eiga hand, og forsvarte seg med at dei berre stod til ansvar for keisaren.

Japan som prøyssisk kopi
Eit anna dårleg førebilete var Tyskland og den prøyssiske kulturen. I mangel av moderne førebilete såg Japan mot Tyskland. Den japanske militarismen kan likevel ikkje samanliknast med Nazi-Tyskland. Japan hadde ikkje noko nasjonalsosialistisk parti, og hadde heller ikkje den uttalte etniske reinsinga som nazistane. Det betyr likevel ikkje at ikkje japanarane til tider var like grusommen som nazistane, det var berre at det ikkje skjedde under ein nasjonal ideologi. Massakrane i kineseiske Nanking er mellom dei verste overgrepa under siste verdskrig.

Japanarane for hensynslaust fram både i Mandsjuria (Nord-aust i Kina) og Korea, og dei anstrengde forholda mellom desse landa må sjåast på bakgrunn av dei historiske hendingane. Når Kina og Korea reagerer voldsomt mot at japanske statsministrar vitjar visse heilage shinto-tempel, er det med bakgrunn i kva desse representerer symbolsk, og kva overgrep som er gjorde i desse sitt namn.

Keisaren slapp unna
Etter krigen vart Japan sett under administrasjon av dei allierte, men i praksis av USA. General Douglas MacArthur vart sett til å styra Japan, som Supreme Commander for the Allied Powers (SCAP). MacDouglas vart på sett og vis keisar nr. to. Mange reagerte på at keisar Hirohito ikkje vart stilt for retten, men slapp unna. Han burde vore tiltalt for folkemord etter mange sitt syn, på same måte som generalane under han. Men amerikanarane trudde dei hadde bruk for han som symbol og samlande figur, noko som truleg var feil.

"Japan er som ein 12-åring"
MacArthur vart teken i mot som helt, og då han vart avsett i 1951, etter å ha prøvt å utvida Korea-krigen til Kina (han var villig til å bruka atombombe!). Han hadde ansvaret for å å innføra demokrati i Japan, men amerikanarane sine demokrati-eksportar har stort sett vore mislykka. Det skuldast ikkje minst at dei ikkje forstår, eller vil forstå, andre lands kulturar. MacArthur var nok oppriktig oppteken av å gjera det beste for Japan, og han kjempa hardt for å halda Japan de-militarisert, ofte i strid med ønskje frå Washington. Samtidig avslørte han også manglande kjennskap til Japan og japansk kultur. Hans berømte/berykta kommentar om Japan "som var som ein 12-åring" vitnar om dette. Med det meinte han at japanarar flest var som barn og måtte haldast strengt i øyrene av foreldra (= USA).

Kvar vart det av angrepet på Pearl Harbour?
Buruma skriv godt og han klarer å fortelja vel 100 års historie på 147 sider! Det står i sterk kontrast til dei fleste andre historieforfattarar, der sidetal ikkje ser ut til å vera noka avgrensing. Det er likevel nokre sider ved historieforteljinga som er merkeleg. Først og fremst gjeld det angrepet på Pearl Harbour i desember 1941. Buruma skriv mykje om bakgrunnen og det som leia fram til angrepet, men sjølve angrepet og reaksjonane frå USA er fråverande. Det er som om nokre sider er rivne ut av boka - merkeleg!

Ei anna side ved boka er at den japanske kulturen, særleg den føydale, krigsorienterte samurai-kulturen, ikkje er særleg vektlagt i forklaringane på kvifor det gjekk så gale med Japan fram mot, og under, siste verdskrig. Eg tykkjer han undervurderer dei sterke kreftene denne kulturen har fostra.

Elles er dette ei bok eg vil tilrå å lesa. Den er lettlesen, kort, og informativ.

Ny regjering, ny IT-politikk

Den nye regjeringa på Slottsplassen 16.10.2013
Foto: Erlend Aas/NTB scanpix/SMK (CC-BY-ND 2.0)

Den nye regjeringa har alt "teke grep", som det så fint heiter, og sett ein strek over det plaga Fornyings- og adm.dep. (FAD). Eg trur ei samling av IT-politikken i eit utvida Kommunaldepartement er bra. Men viktigare enn endringar i organisasjonskart er dei personane som skal styra ulike fagområde. Og her ser det spesielt lovande ut: Med Paul Chaffey som statssekretær får me ein person som er genuint oppteken av IKT og som forstår den enorme betydningen teknologien har for samfunnet. Dette blir spennande!

Offentleg sektor = stat + kommune
Eg tolkar samlinga av IKT-politikken i eit nytt Kommunal- og moderniseringsdepartement som eit uttrykk for at offentleg IKT-politikk må omfatta både statleg og kommunal sektor om ein skal lykkast.
I regjeringsplattforma står det følgjande:

Samarbeidet og samordningen mellom staten og kommunene skal også styrkes. Regjeringen vil bidra til en bedre samordning av ulike IKT-systemer i offentlig sektor.

Den største kritikken mot den raudgrøne regjeringa er at den ikkje makta eller viste vilje til å tenkja ut over sektorgrensene på dette området. Tvert om vart det den siste tida skjerpa inn at staten skulle halda seg til sitt og kommunesektoren til sitt ("east is east and west is west..."). Eg meiner det botnar i ein grunnleggjande mangel på forståing av korleis dette ser ut frå innbyggjarane, brukarane, sin ståstad. "Brukarorientering" har vore eit fyndord lenge, men til lenger opp i makthierarkiet ein har komme, til mindre har ein skjønt kva det faktisk inneber.

Statleg IKT-troll med mange hovud
Eit vedvarande problem med den offentlege IKT-politikken har vore forankringa i eit svakt departement. FAD har ikkje på nokon måte kunna ta den styrande rolla som har vore etterlyst og har ikkje hatt mykje å stilla opp mot sektorvise tungvektarar som Skatt og NAV. Resultatet har vorte eit offentleg IKT-troll med for mange hovud. Om hovuda no skal kappast av, eller heller tvingast til å synkronisera tanke og tale, gjenstår å sjå.

Lite om IKT i regjeringsplattforma
Til slutt må det seiast at regjeringsplattforma er ganske tynn når det gjeld omtale av IKT. Men igjen er det viljen til fornying, og ikkje minst dei utvalde personane, som vil avgjera.

Dette lovar godt for nødvendige endringar i offentleg IKT-politikk, og eg ønskjer Paul Chaffey (og Jan Tore Sanner) lykke til i det viktige arbeidet!

Eple som spätlese

'Discovery' som har fått hengja
ekstra lenge

I Tyskland er Spätlese og Auslese kjende kvalitetskriterium for druer som ettermodnar på trea. Også i fruktdyrkinga har me tilsvarande modningsprosessar, men utan at det blir kjent for forbrukarane. Skal du få (over-)modna eple direkte frå trea må du ha epletre sjølv, eller kjenna nokon som har det.

Det er synd ikkje fleire får smaka slik frukt. Eple som heng att lenge etter vanleg haustetid får ein heilt spesiell smak. Den kan ikkje samanliknast med butikkeple. Ikkje alle sortar er like gode som overmodna, men Discovery er ein av dei som blir best når det får hengja ekstra lenge.

Alle fruktdyrkarar veit at den beste frukta er dei epla som av ein eller annan grunn ikkje har vorte plukka, gjerne dei toppane. Å gå i frukthagen nokre veker etter hausting og setja tennene i eit av desse epla er ei smaksoppleving! Det ville vore fint om dette kunne kommersialiserast på ein eller annan måte.

Andreas Viestad er Bondevenn!

Årets 'Summerred', klar til hausting

I november 2011 føreslo eg for Norges Bondelag at Andreas Viestad burde frå Bondevett-prisen. I juni i år vart han utnemnt som Bondevenn. Det tok altså berre eitt og eit halvt år - jaja, betre seint enn  aldri!

For meg spelar det ingen rolle kva prisen heiter, men at det glimrande arbeidet Andreas Viestad gjer for mat, og indirekte norsk landbruk, blir verdsett av landbruket. Eg tykkjer Bondelaget kunne gjort mykje meir ut av dette. Eit søk på Bondelaget sine nettsider etter 'Andreas Viestad' gir null treff - det er for dårleg.

Det er folk som Andreas Viestad bøndene må alliera seg med for å ha ein sjanse framover. At ikkje fleire ser det, er ganske ille. Oppmodinga må igjen gå til Bondelaget, der eg er medlem!, om å gjera meir ut av dette, og til dømes gi Andreas Viestad Bondevett-prisen som han fortener. Dette er for puslete!

Ølbrygging for dummies

Gustav Foseid, tidlegare norgesmeister i heimebrygging, har gitt ut "Håndbok i ølbrygging" på Kagge forlag. Det spesielle med utgivinga er bruken av dugnadsfinansiering, evt. "folkefinansiering", i form av ei forskotsbetaling frå dei som har vore interesserte i å kjøpa boka. Det er kanskje ikkje dugnadsfinansiering (crowd funding) slik det blir definert, men liknar i alle fall. På Ølportalen kan du lesa ein kort omtale av boka og også eit par av kapitla for å sjå om den verkar interessant nok til å kjøpa.

"Ølbrygging for dummies"
"Håndbok i ølbrygging" kunne like godt ha vore kalla "Ølbrygging for dummies", og det er positivt meint. Boka er veldig enkel både temamessig og i stil. Den gir ein oversikt over det viktigaste for den som ønskjer å bryggja øl sjølv. Foseid har heller ikkje noko religiøst forhold til type utstyr og kva som er "lov" med omsyn til eksperimentering med ingrediensar.

Praktisk bok
Det er først og fremst ei praktisk bok for den som vil bryggja sitt eige øl etter nyare metodar, dvs. etter den nye mikrobryggeri-tradisjonen. Klassisk heimebrygg blir også omtalt, men det blir eit anna handtverk som er vanskeleg å omtala i ei slik bok. Vil du læra tradisjonell heimebrygging, må du bli med i eit bryggjelaug som bryggjar på den måten.

Boka er heller ikkje meint for dei som ønskjer å lesa om øl generelt, og ulike typar øl. Her er boka veldig kortfatta. Det finst mange andre bøker som er skriven med det føremålet, sjå heller etter slike.

Oppskrifter
Foseid har teke med ein god del oppskrifter som han sjølv har prøvd ut og delvis miksa seg fram til på eiga hand. Det er oppskrifter innan hovudkatergoriane
- Pils (som er vanskelegare å få til for ein heimebryggjar enn ein skulle tru, pga. lågare temperatur under gjæring)
- India Pale Ale (IPA)
- Britisk bitter
- Juleøl (både tradisjonelt norsk undergjæra juleøl og juleøl av ale-type [overgjæra])
- Kveiteøl (tysk weiβbier)
- Porter og stout
- (Belgisk) klosterøl

Enkelte småting
Sjølv om Foseid gjer ein god jobb med å skriva enkelt og innføringsvennleg, er det enkelte stader implisitte kunnskapar som burde vore forklart betre. Når Foseid skriv om ulike metodar å måla sukkerinnhald i vørteren som grunnlag for å rekna ut alkoholstyrke, skriv han t.d. ikkje at oechslevekt og refraktometer har ulike skalaer og korleis desse relaterer seg til kvarandre. Ei oechslevekt måler vekta av sukker i ei sukkerhaldig væske medan eit refraktometer måler sukkerinnhaldet gjennom lysbryting. Dei to målemetodane er ulike, og det burde vore forklart betre.

Dette er likevel små innvendingar mot ei bok som er veldig praktisk og god som innføring i kunsten å bryggja eige øl.

Tesla på topp!

Tesla Model S (Foto: Tesla)

Salsstatistikken for nye bilar viser at Tesla Model S er den mest selde bilen i Norge i september. Det er ganske spesielt. Det er selt 616 eksemplar av bilen og det er 55 fleire enn VW Golf på andre plass (561). Tipset mitt er at Tesla vil halda førsteplassen ei god stund, med mindre det kjem fram nytt om Tesla som vinterbil (ganske redusert rekkevidde).

No kan det også visa seg at alle førehandsbestillingane av bilen har slått spesielt kraftig ut på denne månaden, det vil utviklinga resten av året visa.

Er el-bilen svaret på trafikkproblema?
Men er el-bilen svaret på trafikkutfordringane her i landet? Det er heller tvilsamt. Erling Dokk Holm hadde ein god artikkel i DN laurdag 28. sept. med tittelen "Elektriske digresjoner". Hovudpoenget hans var at el-bilen ikkje løyser dei største trafikkproblema i byane: Kø! Ein el-bil tek like mykje plass som ein vanleg bil, og når el-bilane inntil vidare også får køyra i kollektivfeltet, blir problema større samla sett. Det går nok ikkje lenge før retten til å køyra i kollektivfelta forsvinn. Dokk Holm meiner derimot at el-sykkelen er svaret på trafikkproblema i byane, og eg er einig med han. El-sykkel og el-scooter pluss kollektivtrafikk er den fornuftige løysinga i byane. I distrikta er ikkje forureinsing eit stort problem så her er diesel og hybridløysingar betre enn reine el-bilar enn så lenge.

Stimuleringstiltaka vil forsvinna
Det same vil nok dei andre kraftige stimuleringstiltaka som gratis bompassering og gratis parkering. Og så vil jo ironien bli komplett viss det er den nye Høgre/Frp-regjeringa som må fjerna avgiftsfritaket på el-bilar - LOL!

Inntil vidare er det berre å gi el-gass: Viss eg var på jakt etter ny bil, ville eg sett nøye på Tesla Model S - den er eit røvarkjøp for tida.

Porsche 911 50 år!

50 år med Porsche 911
Foto: Porsche AG

I september 1963 presenterte Porsche modellen 911 som etterfølgjar etter sportsbilen 356. Det var på IAA-utstillinga i Frankfurt. Porsche 911 har vorte eit sportsbil-ikon på dei 50 åra og Porsche har selt meir enn 820 000 eksemplar i perioden. Bilen som vart presentert i Frankfurt heitte "TYP 901", men pga. protestar frå Peugot, endra Porsche namnet til 911.

Bilen vart i hovudsak konstruert av Ferdinand Porsche, sone-son til grunnleggjaren av Volkswagen og Porsche, Ferdinand Porsche sr. I mellom tida var det endå ein Ferdinand - Ferry Porsche. Han er kjent for sitatet "Das letzte gebaute Auto wird ein Sportwagen sein" ("den siste bilen som blir bygd, blir ein sportsbil").

Boxer bak
Det mest karakteristiske med Porsche, utanom design, var hekkmotor med luftkjølt boxer-motor. Den 6-syl. motoren sat bak, på same vis som Bobla sin 4-syl. boxer-motor. Ur-modellen hadde ein 2-liters motor på 130 hk. Porsche laga også ein billeg-variant kalla 912. Den hadde 4-syl. motor og skulle vera introduksjon til Porsche for folk flest. I starten vart det selt fleire 912 enn 911, og produksjonen av 912 vart først stoppa då suksessen til 911 var sikra.

For Porsche-entusiastar er det berre dei interne modellnummera som gjeld. Her er ein oversikt over dei viktigaste modellane fram til no:

911/930 (1963 - 1989)

Ikonet Porsche 911 - her i modell 2.7 RS (1973)
Foto: SamH (CC-BY-SA)

Den første modellen var i produksjon i heile 26 år! Det vart sjølvsagt gjort mange endringar på dei åra, men grunnkonstruksjonen var den same. Av legendariske spesialmodellar må nemnast Porsche Carrera 2.7 RS - kanskje den mest komplette sportsbilen Porsche har laga.

G-modell (1973 - 1989)
I 1973 kom G-modellen, ein oppdatert versjon av ur-911. Motoren hadde vakse til 3.2 liter. Året etter introduserte Porsche 911 Turbo (internnr. 930). Den tok prestasjonane til eit nytt nivå, men krevde også sitt av føraren. Dei tidlege 911 Turbo er berykta for å fort kunna snurra rundt; tung og kraftig hekkmotor utfordrar dei fysiske lovene. Som auto motor und sport uttrykkjer det: "Ein Ritt auf Messers Schneide - stets pendelnd zwischen Hero und Zero"..

964 (1989 - 1993)
I 1988 vart etterfølgjaren til ur-Porschen presentert. Det vart ein typisk mellom-modell: Grunnkonseptet med luftkjølt hekkmotor var intakt - her var det berre foredla vidare.

993 (1993 - 1998)
Evolusjonen heldt fram med modell 993. Motoren var framleis luftkjølt og sat sjølvsagt bak. Ei 6-trinns girkasse vart introdusert og firehjulstrekket frå 964 forbetra.

996 (1998 - 2005)
I 1998 skjedde revolusjonen: Porsche gjekk over til vasskjøling av motoren, som alle andre bilfabrikantar. Om det var dette som fall entusiastane tungt for brystet, eller om det var det luksuriøse inventaret, er ikkje godt å seia. Vasskjøling, koppholdar (!), navigasjonssystem, speileggs-frontlys... summen av alt dette vart for mykje å bera for mange gamle Porsche-fans. 996 fekk difor ein tung start hjå kjernen, men blant dei uvitande og historielause gjekk bilen unna.

997 (2005 - 2012)
Med 997 tok Porsche den nye plattforma tilbake til røtene; sportskarakteren vart skjerpa på kostnad av det luksuriøse. Det kom tydelegast til uttrykk i renn-variantane GT3 og GT2 (GT3 kom først). Det skulle ikkje vera tvil om at Porsche først og fremst er ein sportsbil.

991 (2012 - )
Med 991 endra Porsche igjen den grunnleggjande plattforma, den tredje sidan starten i 1963 (andre gongen var med 996). Motorstørrelsen er 3.4 liter for standard-Carrera, og 3.8 l for Carrera S. Den blir levert med 7-trinns manuell girkasse (type dobbel-kløtsj).

Ein litt dårleg kopi av bilete frå auto motor und sport
som viser utforming av dashbord frå starten

Design som historie
Sjølv om det ikkje er mykje igjen av ur-modellen, er designet likevel tru mot originalen - utanpå såvel som innvendig. Instrumentpanelet har framleis dei fem runde talskivene med turteljaren i midten (sjå under). I det heile er tyskarane, og til dels europeiske bilprodusentar) flinkare til å ivareta tradisjonen enn t.d. japanske og andre asiatiske produsentar. Dei har ei stoltare historie, det gjer det nok lettare, men samstundes trur eg dei er meir opptekne av design og design-historie enn konkurrentane frå andre kontinent. Porsche 911 er eit levande bevis for dette.

IT-forum 2013

IT-forum Sogn og Fjordane er ein organisasjon for å fremja IKT-satsinga i fylket. Den vart stifta i 1995 og har sidan 1996 hatt ein årleg konferanse om hausten. Årets IT-konferanse er altså den 18. i rekkja - godt gjort!

Her er inntrykk frå første dag av konferansen, på Vestforsk-bloggen.

Google Chromecast

Google Chromecast - her er lenke til omtale på Pcmag.com

Det er ikkje meininga at du og eg skal bruka Google Chromecast. Medieindustrien har teke "balletak" på forbrukarane, med myndigheitene si velsigning, og kontrollerer marknaden med regionsperrer. Men det finst vegar rundt, og mi oppfordring til alle er å bruka desse for til slutt å hola ut dette bolverket!

Chromecast er Googles svar på Apple TV (vel, eit slags svar) og ein liten dings til å strøyma innhald over nettet. Du set den i ein ledig HDMI-inngang og så er du i gang, under føresetnad at du har trådlaust nett i heimen.

Det spesielle med Chromecast er prisen: 35 $ og då får kjøparar i USA også 3 mnd gratis Netflix-bruk. Den avtalen har lokka mange, for Google har hatt store leveringsproblem etter all pågangen.

For den låge prisen må ein venta visse avgrensingar i funksjonalitet. I starten kan ein strøyma innhald frå Netflix, YouTube og Google Play, men fleire er på veg når utviklarar har gjort seg kjende med Google Cast SDK. Styringa skjer ved hjelp av ein app (Android og iOS).

Som sagt er det manglar ved Chromecast. Det første eg saknar er mulegheit til å senda innhald frå Chrome over til tv-en. Ut frå namnet Chromecast burde det vera sjølvsagt. Det ville også vore fint å kunna strøyma lokalt innhald frå mobilen, slik ein kan med t.d. Apple TV.

Installeringa går kjapt

Slik kan du gå fram for å skaffa deg Google Chromecast eller andre ting som har regionsperre:

1. Skaff deg ei lokal USA-adresse som dingsen kan sendast til (bruk t.d. JetCarrier.com)
2. Bestill vara og oppgi denne adressa
3. Send vara vidare frå USA-adressa til heimeadressa
4. Søk på nettet og finn ut korleis du brukar t.d. Chromecast utanfor USA

Eg oppmodar alle om å delta i denne typen "sivil ulydigheit" sidan myndigheitene tydelegvis ikkje vil gjera noko med dei forbrukarfiendtlege regionsperrene!

Borgarleg IKT-politikk

Valet ga eit borgarleg fleirtal og alt ligg til rette for ei borgarleg regjering styrt av Erna Solberg frå midten av oktober. Kva vil det innebera på IKT-sida, og særleg for IKT i offentleg sektor som er mitt hovudtema i forskingssamanheng?

Eg trilla terningen for partia sin IKT-politikk rett før valet, og der var det store sprik. Venste var "best i test" med ein 6-ar, Høgre dårlegast med terningkast 1. Kva seier så partia om IKT-organiseringa i offentleg sektor?

Desse forslaga er nemnde av meir enn eitt parti og kan såleis tenkjast å bli lagde til grunn i ein felles offentleg IKT-politikk:

• Offentleg IKT-politikk må samlast i eitt departement (Krf og Frp)
• Staten må ta ansvar også for kommunale IKT-løysingar (V, Krf)
• Ein nettportal for kommunikasjon med det offentlege (V, Krf, Frp)
• Sterkare satsing på felles elektronisk identitet, fortgang i eID-arbeidet (Krf, Frp, H)
• Sterkare satsing på opne data, kartdata skal også frigjevast (V, Krf, Frp, H)

Me kan altså forventa ei sterkare styring av IKT-politikken og at den blir samla i eitt departement som får eit overordna ansvar på området. Kva departement det vil bli, gjenstår å sjå. Noko av dagens problem er eit Fornyingsdepartement utan særleg kraft til å gjennomføra IKT-politikken og særleg hamla opp med sterke sektorinteresser.

Etter mykje fram og tilbake ser det også ut til at idéen om ein felles inngang til offentleg informasjon og tenester kjem tilbake. Her har det vore utilgiveleg mykje rot frå sitjande regjering og utføraren Difi. Eit stort spørsmål er også kva som vil skje med Difi. Høgre og Framstegspartiet har begge sagt at Difi skal slankast kraftig. Men dette må sjåast i samanheng med den totale (om-)organiseringa av IKT-området. Ut frå signala om å samla IKT-politikken, ligg det nær å tenkja seg også ei samling av den utførande delen. Då vil t.d. Brønnøysundreg./Altinn, Difi og kanskje Direktoratet for økonomistyring og DSS (Departementenes service-senter).

Under følgjer dei enkelte partia sine forslag til IKT i offentleg sektor.

Venstre (terningkast 6):

• Styrka både Datatilsynet og Post- og teletilsynet
• Styrka innsynsretten i offentleg sektor (data som er registrert om den enkelte innbyggjaren)
• Ein nettportal for kommunikasjon med det offentlege (gjenoppliving av Miside/Norge.no?)
• Offentleg digital satsing må også omfatta kommunane
• Meir satsing på fri programvare (open source) og opne standardar
• Lovfesta nettnøytralitet
• Fri tilgang offentlege data (også kartdata!)
• Gjera alle offentleg finansierte forskingsresultat tilgjengelege straks etter publisering gjennom open tilgang (Open Access)
• Oppdatert opphavsrettslovgiving

Kristeleg folkeparti (3):

• Staten må tilretteleggja IKT-løysingar for kommunane, men kommunane må sjølve velja kva tenester som skal digitaliserast 
• Ansvaret for alle store, statlege IKT-løysingar bør samlast i eitt departement
• Sentralisering av databasar og forvaltning
• Fortgang med utvikling og utbreiing av eID

Framstegspartiet (3):

• Felles innloggingssystem for offentlege tenester knytt opp mot nettbank-innlogging
• Felles innbyggjarportal for alle offentlege tenester
• Overordna ansvar for IKT-politikk (inkl. breibandutbygging) i eitt departement

Høgre (1):

• "videreutvikle Altinn og ha som mål at næringslivet bare skal behøve å rapportere samme informasjon én gang til det offentlige"
• "gjøre flere offentlige tjenester tilgjengelig på nett, slik at de kan brukes uavhengig av åpningstider"
• Byggja opp ein plattform for sikker ID og kommunikasjon i stat og kommunar
• Felles IKT-plattform for skulen
• Open tilgang til offentlege data, også kartdata

Største prosentvise auke på valdagen!

Største prosentvise auke på valdagen trur eg må vera bloggen min :)
Den har gått frå under 100 besøk pr. dag til over 1400 på valdagen. Grunnen er ikkje valet, men at VG plukka opp innlegget om samfunnslønn i "Lesernes VG". Slikt gir umiddelbar effekt.

Samfunnslønn

Det stundar mot val, men eg har sjeldan brydd meg mindre og følgt mindre med på debattane. Om det berre er meg, er det ikkje så farleg, men eg har ein mistanke om at det gjeld veldig mange. Me har det godt og er mette og uinteresserte. Men det er ogå noko meir: Det er i realiteten veldig lite som skil dei ulike partia, med enkelte unnatak. Det er lite verkeleg nye og radikale idéar å sjå, og interessant nok er det mindre radikalt til lenger til venstre ein kjem. Raudt er vel det mest konservative partiet me har. Likevel er dei åleine saman med Miljøpartiet dei grøne (MDG) om å føreslå forsøk med samfunnslønn. Venstre hadde dette i tidlegare partiprogram, men har gått bort frå det.

Radikalt forslag
Samfunnslønn er ein radikal idé. Den inneber ei økonomisk støtte til alle utan vilkår. Den frikoplar inntekt frå arbeid og bryt med den grunnleggjande og sterkt nedarva idéen om at arbeid for alle er det fremste målet i samfunnet. Berre å nemna ein slik tanke, vil få ganske mange til å begynna å lura på den mentale tilstanden din.. Andre namn på dette er borgarlønn eller vilkårslaus lønn.

Avisa Le Monde Diplomatique (norsk utgåve) hadde tidlegare i år ein lenger artikkel om samfunnslønn, og tok der utgangspunkt i fransk og til dels tysk politikk på europeisk nivå, og viste til enkelte forsøk med samfunnslønn, m.a. i India. Forsøka i India verkar lovande, men her må ein hugsa på at det er kontantytingar til svært fattige og at samfunnslønn i vestlege land vil få andre konsekvensar.

Me har råd
Argumentet om at samfunnet ville gå over ende økonomisk, kan tilbakevisast med ein gong. I Tyskland kom t.d. berre vel 40 % av alle inntekter frå arbeid i 2008. I Norge veit me at utan tilslørande statistikkar er godt over 1 million utan arbeid (arbeidsledige, tiltak, uføre, studentar ++). Alle typar trygdeytingar summerer seg opp til over 1/3 av statsbudsjettet. Om me delte alle typar stipende, stønad, trygd ++ på alle personar mellom 18 og 67 år, ville me truleg fått 2-300 000 på kvar - minst! (dette kan økonomane lett finn ut).

På tvers av venstre- og høgresida
Samfunnslønn er vanskeleg å plassera på ein venstre- og høgreakse. Så ulike økonomar som James Tobin - mannen bak Tobin-skatten - og Milton Friedman har argumentert for denne ordninga. Men trua på arbeidet som det grunnleggjande i samfunnet er kanskje størst på venstresida, og motstanden mot samfunnslønn truleg størst der. Arbeiderpartiet måtte jo vurdert å endra namnet viss samfunnslønn vart akseptert..

Argumentasjonen for samfunnslønn er rett nok ulik sett frå venstre og høgre. På venstresida vil hovudidéen vera ei grunnlønn det skal vera muleg å leva av. Liberalistane, som t.d. Friedman med sin idé om negativ skatt, vil ha ei samfunnslønn som er slik innretta at den vil tvinga folk til å arbeida fordi den for dei fleste vil vera for lita til å leva på. Resultatet vil i praksis vera subsidiar for næringslivet.

Inga arbeidsløyse!
Fordelane med samfunnslønn er ei avskaffing av arbeidsløyse! Med på lasset følgjer ein haug med byråkratar (= storparten av NAV). Alle vil få eit val om å arbeida, studera eller i grunnen gjera kva dei vil. Heile poenget med samfunnslønn, eller vilkårslaus lønn, er nettopp at det ikkje skal stillast krav til den som mottek. Det skal vera ein rett uansett bakgrunn og ingen skal bry seg om kva du brukar lønna til.

Negativ skatt = Skattefunn?
Om valet mellom arbeid eller fritid er reelt, kan sjølvsagt diskuterast og må sjåast i høve til størrelsen på samfunnslønna. Dersom den skal vera proveny-nøytral som det heiter på fagspråket, dvs. ikkje føra til verken auka utgifter eller inntekter for staten, er det sjølvsagt grenser for kor høg den kan vera. Med dagens utgiftsnivå vil den truleg vera rundt 200 000,-, men dette kan ein rekna ut ved å sjå på statsbudsjettet. Den bør uansett vera så låg at det vil lønna seg å arbeida. I praksis vil den kunna fungera om lag som dagens Skattefunn-ordning: Dei som har arbeid, vil få eit fribeløp på 200 000,- og dei som ikkje har arbeid, vil få utbetalt desse pengane.

Ulemper
Ulempene med samfunnslønn vil mange hevda er at folk ikkje lenger "giddar" å arbeida. Det kan vera lågtlønnsyrke som vil bli vanskeleg å rekruttera til, fordi mange heller vil velja å klara seg med litt mindre pengar og heller gjera andre ting. Samfunnet vil nok bli endra ganske mykje ved at mange vil velja å gå ut av yrkesaktivt tilvære, i kortare eller lenger periodar. Det vil setja større krav til arbeidsgivarar som må planleggja rekruttering og å halda på tilsette på ein langt meir aktiv måte enn i dag. Kanskje kan ein slik overgang samanliknast med den radikalt endra kvardagen fotballen fekk etter Bosmann-dommen.

Verdsøkonomien i krise
Samfunnslønn må også sjåast i samanheng med dagens økonomiske problem på globalt nivå. Det var mange som trudde at finanskrisa varsla noko meir enn problem i finanssektoren - at det var starten på eit større problem. Mykje tyder på at dagens modell som kviler utelukkande på ein føresetnad om økonomisk vekst, har nådd ei grense. Juryen er framleis ute på dette punktet, men det er gode grunnar til å stilla spørsmål om dette kan halda fram, i alle fall i vesten. Dagens forbruksvekst er ikkje berekraftig, og teknologi åleine kan ikkje hjelpa oss ut av denne krisa. Kanskje kan samfunnslønn vera eit middel for å få til "negativ vekst", eller "de-growth" (tenk at me ikkje har eit ord for dette!).

BIEN
På overordna nivå arbeider BIEN - Basic Income Earth Network - for innføring av samfunnslønn, eller i det minste å starta forsøk med det. Her i landet har me BIEN Norge som orienterer om bakgrunnen for forslaget og elles kva som skjer rundt om i verda på dette området. Dei kallar det elles for borgarlønn. Sjølv tykkjer eg samfunnslønn er betre. 

Partia sin IKT-politikk

IKT er dessverre ikkje valkampsak, heller ikkje i år. Det er både synd og merkeleg særleg med tanke på overvakingsskandalen Edward Snowden avslørte. Men om ikkje partia vil fremja IKT-politikken, må andre gå inn og vurdera den. Her følgjer ei vurdering av dei ulike partia sin IKT-politikk, sortert etter terningkast. Berre hovudpunkt som konkrete tiltak er tekne med her (alle partia vil t.d. ha betre breibandutbygging, men det er for lite forpliktande). Karakterane er gitt ut frå kor sentral plass IKT har i programmet, både som eige tema og som del av andre tema, kva type forslag partia har på IKT-sida og kva dei har vist i praktisk politikk på området dei siste åra.

Venstre

IKT er ikkje eige punkt i partiprogrammet, men inngår i dei fleste hovudtema.

• Styrking av personvernet gjennom grunnlovfesting av privatliv, personvern og privat kommunikasjon 
• Styrka både Datatilsynet og Post- og teletilsynet
• Styrka innsynsretten i offentleg sektor (data som er registrert om den enkelte innbyggjaren)
• Ein nettportal for kommunikasjon med det offentlege (gjenoppliving av Miside/Norge.no?)
• Offentleg digital satsing må også omfatta kommunane
• Meir satsing på fri programvare (open source) og opne standardar
• Lovfesta nettnøytralitet
• Fri tilgang offentlege data (også kartdata!)
• Gjera alle offentleg finansierte forskingsresultat tilgjengelege straks etter publisering gjennom open tilgang (Open Access)
• Oppdatert opphavsrettslovgiving
• Fjerna datalagringsdirektivet

Venstre er vinnaren på IKT-sida. Dei har eit tydeleg og konsekvent syn på teknologien prega av omsynet til personvern og eit fritt, open Internett. Politikken synest også realistisk og er eit godt utgangspunkt for gjennomføring av viktige endringar.

Miljøpartiet dei grøne (MDG)

MDG har eit snevrare partiprogram enn dei etablerte partia, men har likevel funne plass til digitale rettar på hovudtema både i det overordna prinsipp-programmet og det detaljerte arbeidsprogrammet.

• Verna om eit fritt Internett
• Introdusera programmering i grunnskulen ("Lær kidsa koding")
• Forbetra dei digitale låneordningane i biblioteka
• Alle data og publikasjonar som er resultat av offentleg finansiert forsking skal vera gratis tilgjengeleg gjennom open tilgang (Open Access)
• Prioritera omsynet til personvern og innbyggjarrettar i behandling av nye lover
• Verna om retten til å vera anonym på nettet på same måte som elles i samfunnet
• Fråkopling frå Internett skal aldri brukast som straff i seg sjølv
• Lovfesta nett-nøytralitet
• Det offentlege, og særleg skulen, skal visa veg i bruken av fri programvare
• All programvare utvikla av eller på oppdrag frå offentleg sektor skal utstyrast med fri programvare-lisens
• Oppheva datalagringsdirektivet
• Tilpassa åndsverkslovgivinga til dagens digitale samfunn. Ta sikte på å redusera vernetida.
• Oppretta register over verk som fell i det fri, og oppdatera det årleg
• Gi Nasjonalbiblioteket rett til klarare bruk av såkalla foreldrelause verk
• Forby bruk av DRM (Digital Rights Management - kopisperre)
• Sjå på mulegheitene til å gjera ikkje-kommersiell fildeling lovleg, kombinert med ulike betalingsordningar for utøvarar m.m.

MDG overraskar positivt. Dei er ikkje einsidig opptekne av miljøet, som eg hadde trudd, men har mange fornuftige meiningar om IKT. Dei er på linje med Venstre i mange spørsmål, og i synet på opphavsrett ligg dei nær Piratpartiet.

Piratpartiet

Piratpartiet er endå snevrare i politikkutforminga enn MDG og har Internett-politikk som det viktigaste temaet i programmet. 

• Lovfesta tilgangen til Internett
• Reservera frekvensområde til fri bruk ("white WiFi")
• Opna for fri tilgang kartdata
• Stoppa implementeringa av Datalagringsdirektivet
• Styrka Datatilsynet
• Verna norsk kommunikasjon mot avlytting, t.d. frå den svenske FRA-lova
• Bevara og styrka retten til privat kommunikasjon
• Tillata og tilretteleggja for anonyme ytringar på nettet
• Etablera digitale forbrukarrettar
• Styrka ytrings- og varslingsfridommen
• Avgrensa lengda på KID-nummer (!)
• Avkriminalisera privat og ikkje-kommersiell deling av åndsverk
• Redusera vernetida for åndsverk til maksimalt 20 år etter utgiving og innføra krav til registrering etter 5 år
• Ta inn "Fair use" i lovverket
• Resultat og publikasjonar frå offentleg støtta forsking skal vera ope tilgjengeleg (Open Access)

Piratpartiet er oppretta for å styrka brukarane sine interesser på nettet. Det er særleg opphavsretten, og praktiseringa av lovgivinga, som har provosert tilhengjarane. Hovudpunkta i IKT-synet deira har eg kommentert i eit tidlegare blogginnlegg.

Sosialistisk Venstreparti

SV har eit eige hovudkapittel om digitalisering i partiprogrammet (eitt av 17 i alt).

• Alt på ein stad - ein offentleg inngang både for statlege og kommunale tenester
• Full tilgang til eigen informasjon - varsel når nokon ser journalen din
• Felles løysingar for kommune og stat
• Alle tenester som let seg digitalisera, skal gjerast tilgjengelege på nettet
• All offentleg informasjon skal vera tilgjengeleg så sant den ikkje utfordrar personvern, privatliv eller rikets sikkerheit
• Lovfesta nett-nøytralitet
• Arbeida for avskaffing av datalagringsdirektivet
• Felles IKT-arkitektur for skulen
• 100 % el. samhandling basert på felles opne standardar i helsevesenet

SV overraskar stort og er nesten på linje med Venstre når det gjeld eit gjennomtenkt program for IKT. Dei er i det store og heile ganske like Venstre i tilnærminga. Men SV har vore i regjering i 8 år og har hatt ansvaret for kartdata utan å klara å hogga av den gordiske knuten med frigjeving. Det trekkjer ned.

Kristeleg folkeparti

Krf har "Mediepolitikk" som ei overskrift i partiprogrammet, med under-overskrifta "Internett". Dei har elles IKT under andre tema.

• Staten må tilretteleggja IKT-løysingar for kommunane, men kommunane må sjølve velja kva tenester som skal digitaliserast 
• Ansvaret for alle store, statlege IKT-løysingar bør samlast i eitt departement
• Sentralisering av databasar og forvaltning
• Avklaring av redaktøransvaret for nettinnhald (Krfs Internett-politikk handlar i stor grad om å skjerma barn og unge frå skadelen/uheldig innhald på nettet)
• Styrka personvernet i Personverndirektivet
• Fortgang med utvikling og utbreiing av eID

Også Krf overraskar positivt ved å ha eit meir aktivt forhold til IKT-politikk enn mange av dei andre partia. Når ein finles programmet er det likevel klart at partiet har eit litt anstrengt forhold til nettet, og er mest opptekne av å verna folk motall styggedommen.

Framstegspartiet

Frp sitt prinsipp-program er nesten kjemisk fritt for IKT, men i handlingsprogrammet er det lista opp ein del forslag.

• Også IKT-investeringar skal unnatakast handlingsregelen
• Felles innloggingssystem for offentlege tenester knytt opp mot nettbank-innlogging
• Felles innbyggjarportal for alle offentlege tenester
• Overordna ansvar for IKT-politikk (inkl. breibandutbygging) i eitt departement
• Lovbestemt vern av ytringsfridom og anonymitet på nettet
• Kvar enkelt skal kunna bestemma over eigne persondata
• Alle delar av landet skal ha breiband med min. 100 Mbit/s kapasitet

Frp har overraska med ei nokså konsekvent haldning til personvernet med det resultatet at dei stemde mot Datalagringsdirektivet. Det fortener dei honnør for. Dei er elles opptekne av å samla ein del offentlege IKT-funksjonar og -tenester. Dei er det einaste partiet som har talfesta minstekravet til breiband, utan at dei seier så mykje om korleis det skal oppnåast ("alle delar av landet" er også eit litt uklart begrep).

Raudt

Ikkje mykje IKT-politikk å spora i Raudt sitt partiprogram. Eg kan ikkje sjå at IKT er nemnt med eit einaste ord før ein kjem på sluttan av programmet, til temaet "Kultur, media, kommunikasjonsteknologi og idrett".

• Offentleg utbygd  breiband gratis til alle husstandar og arbeidsplassar 
• Støtte til utvikling av prosjektet Skule-Linux
• Avkriminalisera ikkje-kommersiell fildeling
• Forbod mot lukka, proprietær programvare i offentleg sektor
• Stipendordning for programmerarar som utviklar fri programvare
• Arbeida for å halda på nett-nøytralitet
• Redusera vernetida til åndsverk
• Avskaffa datalagringsdirektivet
• Overføring av kontrollorgana for IP og DNS (dvs. ICANN) til FN 

Partiprogrammet er nesten blotta for IKT, bortsett frå det nemnde kapitlet. Det er veldig rart at IKT ikkje blir sett på som ein naturleg del av mange hovudtema (helse og utdanning berre for å nemna eit par). Forslaget om å overføra kontrollen med IP- og DNS-styringa til FN talar for seg. Dei kan umuleg ha sett seg inn i konsekvensane og ha innsikt i den kampen som føregår på dette området, jf blogginnlegget eg skreiv på Vestforsk-bloggen for ei tid sidan: "Bør FN styra Internett?".

Arbeidarpartiet

Taxi-sjåfør Jens Stoltenberg tek kaka, ingen tvil! Men me kan ikkje la AP og Jens sjarmera seg vekk frå realitetane, partiprogrammet må saumfarast for IKT:

• Sikra nett-nøytralitet
• Arbeida for grøne datasenter
• Eit ope og ikkje-diskriminerande Internett
• Norge som eit aktivt land i standardiseringsarbeidet
• Ein innbyggjar - ein journal
• Kvalitetsportal for barnehagane

AP har hatt makta i 8 år og det må telja tungt i vurderinga av forslaga i partiprogrammet. Dei har mellom anna stått i spissen for innføring av Datalagringsdirektivet og har ikkje akkurat rast mot overvakingsskandalen i USA som nyleg er avslørt. Politikken stadfestar eit inntrykk av eit parti som ikkje er spesielt kritisk til overvaking, og som har hatt overvaking som ein sentral del av praktisk politikk sidan siste verdskrig (tenk på avlyttingsskandalen med LO).

Senterpartiet

Senterpartiet har ikkje eit eige IKT- eller digitaliseringskapittel i partiprogrammet. IKT er omtalt under dei enkelte hovudtema.

• Alle skular skal få tilstrekkeleg tilgang til nye læremiddel og oppdatert IKT
• Stimulera til nettbaserte studiar
• Fiberbasert kommunikasjon i heile landet innan 2015

Dette var skuffande tynt! Som venta er det breiband som dominerer IKT-politikken, men at SP ikkje har særleg visjonar ut over det, er ganske skuffande. Partiet var ganske tidleg ute med breibandpolitikk då det passar godt med slagordet om å ta heile landet i bruk. Dei hadde også på eit tidspunkt eit begrep som "digital allemannsrett", eit godt begrep som dei kunne ha gjort mykje meir ut av.

Høgre

Det er lite IKT i Høgres partiprogram, og ikkje nokon systematisk omtale. Mykje av det som står om IKT er også lite forpliktande 

• "arbeide for nett-nøytralitet og åpne løsninger for å sikre konkurranse"
• "Om helse: "innføring av moderne kommunikasjonsteknologi"
• "øke bruken av velferdsteknologi"
• "videreutvikle Altinn og ha som mål at næringslivet bare skal behøve å rapportere samme informasjon én gang til det offentlige"
• "gjøre flere offentlige tjenester tilgjengelig på nett, slik at de kan brukes uavhengig av åpningstider"
• Byggja opp ein plattform for sikker ID og kommunikasjon i stat og kommunar
• Felles IKT-plattform for skulen
• Open tilgang til offentlege data, også kartdata

Høgre sitt partiprogram er nesten fritt for IKT-politiske standpunkt og det som står om teknologi er vagt formulert. Ein må kunna seia at Høgre har tapt seg når det gjeld personvern. Dei har tradisjonelt hatt eit sterkt forsvar for personvernet, men med ja til Datalagringsdirektivet mista dei mykje av truverde sitt. Ikkje rart Georg Apenes melde seg ut av partiet.

Flink pike

"Flink pike" av Gillian Flynn

Ikkje ofte eg les krim, men denne boka har fått så mykje og god omtale at eg vart ganske nysgjerrig. Og boka var verdt å lesa.

Krim er ofte klisjéar. Det er den einsame, drikkfeldige etterforskaren - outsideren som har alle odds mot seg og likevel klarer det. Det blir i grunnen det same om etterforskaren heiter Harry Hole, Varg Veum, Rolf Randen; eller Hanne Wilhelmsen! - det freistar ikkje meg.

"Flink pike" ("Gone Girl" er originaltittelen) av Gillian Flynn er ein annleis krim. Her er det vanlege folk som er hovudpersonane, og det er ein original vri på krimsjangeren. Det er eit ekteskap som er i hovudrollane, og det utviklar seg som ein moderne variant av "Who's Afraid of Virginia Wolf". Ekteskapet som startar så lovande, utviklar seg i feil retning og endar fatalt.

Gillian Flynn er tidlegare journalist og det kan merkast på stilen. Ho er etter mi meining i overkant "flink pike" sjølv, den delen av stilen har eg ikkje så stor sans for. Oversetjinga er også litt merkeleg enkelte stader. For eksempel blir eit (slang-)uttrykk som "ondt godt" brukt, eit uttrykk som ikkje smakar godt. Her ville eit uttrykk som "ille bra" vore betre fordi det faktisk finst i dialektane våre. Andre stader blir f.eks. teksten på eit t-skjorte oversett til eit merkeleg uttrykk. Her ville det vore betre å behalda den engelske teksten.

Eit sentralt tema i handlinga er gåter, eller rebusar. Desse er nok vanskelege å oversetja og ber preg av det. Kanskje ville det vore betre å la dei stå på originalspråket?

Trass i desse skjønnheitsfeila er boka vel verdt å lesa, men eg trur eg ville valt originalspråket.

The Master Switch

I boka "The Master Switch - The Rise and Fall of Information Empires" tek Tim Wu for seg utviklinga av ulike informasjonssystem frå telefon til Internett. Alle tidlegare medieinformasjonssystema fram til Internett har starta som frie og opne system og enda som lukka og kontrollerte (telefon, radio, film, tv, kabel-tv..). Dei har alle vorte pressa inn i den organiserte strukturen arva etter den industrielle revolusjonen. Tim Wus hovudspørsmål er om Internett vil få ei liknande utvikling, frå dagens opne system til eit meir kontrollert og lukka. Han er ikkje spesielt optimistisk med tanke på framtida for nettet, men meiner (sjølvsagt) at den tilsynelatande uunngåelege utvikla mot lukka og kontrollert kan unngåast.

Det som er trua, er ikkje berre den frie talen, men kontrollen av den store brytaren ("At stake is not the First Amendment or the right of free speech, but exclusive custody of the master switch" - Fred Friendly).

Starta med nettverksnøytralitet
Tim Wu er professor ved Columbia Law School og mannen bak begrepet nettverksnøytralitet (frå artikkelen hans Network Neutrality, Broadband Discrimination) og såleis godt rusta til å skriva om dette temaet. Arbeidet hans med nettnøytralitet har vore svært viktig og må seiast å vera avgjerande for dagens lov på området i USA.

Boka gir ein grundig oversikt over utviklinga av sentrale informasjonssystem og Wu er ikkje altfor optimistisk med tanke på utvklinga for nettet.

The Cycle
Vekslinga mellom ope og lukka, som Wu kallar "syklusen" (The Cycle) er viktig å forstå. Det er difor viktig å sjå på den historiske utviklinga for medieteknologiar, men også viktig å forstå korleis informasjonsteknologiar er ulike andre industriar.

Kvar tidsalder og teknologi er spesiell, på den måten at det ofte blir sagt "but this one really is different". Som Tom Stoppard formulerte det i "The invention of love" i 1876 1997 (han skreiv om 1876): "Every age thinks it's the modern age, but this one really is".

Om innovasjon
Myten om "den einsame oppfinnaren" er ein myte utan mykje hald i. Samtidig er det viktig at oppfinnarar har nok avstand til den dominerande teknologien på området. Då Bell arbeidde med konstruksjon av telefonen, var nesten alle andre opptekne av å forbetra telegrafen. Western Union, som hadde monopol på telegrafi i USA, skulle ha tilstrekkeleg ressursar til å gjera nye oppdagingar og føreta ny innovasjon innan området, men avgrensa seg til forbetringar av eksisterande teknologi. Dei var nok også redde for kannibalisering av eige produkt, noko som er ei ganske vanleg frykt (her er det rett å nemna Steve Jobs som framsynt då han argumenterte for iPhone trass i at det ville gå ut over iPod-salet: "If we don't cannibalize [the iPod], someone else will").

Telefon
Då Western Union omsider skjønte mulegheitene med telefon, hyra dei inn Thomas Edison for å laga ein betre telefon enn Bell sin. Kampen stod og vippa mellom monopolisten Western Union og Bell. Vinnaren ville ta alt og taparen døy, slik alle syklusar endar. Dette er i tråd med øknomen Joseph Schumpeter og hans teori om kreativ øydelegging (creative destruction) som det heilt sentrale i kapitalismen.

I staden for eit monopol styrt av Western Union, vart det eit monopol styrt av AT&T, etter kvart som dei uavhengige telefonselskapa vart nedkjempa med ganske brutale middel. Strategien var den same som J. D. Rockefeller brukte i oppbygginga av Standard Oil Company: "Purchase or perish". AT&T rådde grunnen heilt til 1984 då myndigheitene greip inn og splitta opp selskapet. Det er interessant at dette starta med Nixon-administrasjonen og vart fullført av Reagan.

Seinare har AT&T i det stille samla kreftene og gjennom oppkjøp av tidlegare Baby Bells nesten reetablert det gamle monopolet.

Radio
Radioen gjekk gjennom ei liknande utvikling som telefoni. I starten var radioen eit tovegs kommunikasjons-apparat; den kunne både motta og senda. Ved utgangen av 1924 var det selt meir enn 2 mill. radioar med kringkastingsfunksjon! Etter kvart fekk selskapet Radio Corporation of America, RCA, monopol på radiokringkasting over heile USA. RCA var finansiert av private midlar, ulikt den europeiske statskontrollerte radioen.

BBC representerte ei heilt anna utvikling enn den amerikanske og var ei monopolkringkasting frå starten. Likevel kom BBC, trass den elististiske tilnærminga, nærmare dei utopiske draumane om radio som undervisar og oppdragar ("dannelsesinstrument"), idear som rådde i starten ikkje minst i USA. BBC-modellen vart kopiert av mange europeiske land. Først på 1980-talet vart monopolet oppheva og radiolisensar frigitt også til kommersielle aktørar.

Ei rein samanlikning mellom Storbritannia og USA vil likevel bli feil. USA er eit veldig kontinent, med dei utfordringar det fører med seg for denne typen teknologiar.

Film
Den første filmindustrien vart bygt på austkysten, med New York som sentrum. Det etablerte seg eit kartell basert på patentar eigd av Edison, Eastman Kodak og andre. Dette kartellet, med Thomas Edison i spissen, kontrollerte alt av filminnspelingar og også import. Dei forbaud mellom anna langfilmar for å halda prisane nede, og dei forbaud import av europeiske filmar. Ei slik styring av innhald og kveling av kreativ utvikling er viktig å hugsa på i diskusjonen om kontroll og sensur i informasjonsalderen.

Filmindustrien i Los Angeles (Hollywood) vart etablert der for å komma lengst muleg unna filmtrusten og deira søksmål! Los Angeles var framleis litt i "ville vesten", og nye filmskaparar med Adolph Zukor i spissen bygde etter kvart opp ein omfattande filmindustri som tok knekken på det tidlegare Edison-styrte filmmonopolet. Med oppkjøp av kinoar i stor stil utvikla det seg eit nytt kontrollerande system, eit system med full vertikal kontroll frå produksjon til framvising.

TV og kabel-tv
TV hadde ei anna utvikling i USA enn radio (og telefoni). Her brukte RCA alle middel for å få myndigheitene til å halda igjen og ikkje sleppa til konkurrentar. Det klarte dei slik at RCA fekk god tid på seg til å førebu satsinga på fjernsyn.

Kabel-tv var ein klassisk disruptiv teknologi som bygde seg opp på 1970-talet. Med god hjelp frå Nixon-administrasjonen fekk kabel-tv lov å utfordra dei mektige tv-selskapa (ABC, CBS, NBC). Ted Turner var mannen som såg potensialet og som bygde opp imperiet CNN basert på kabel-tv. Frå starten av var kabel-tv innretta på nisjer. Men snart vart det "alt for alle", med eit utal nisjekanalar. Resultatet vart ei sterk fragmentering av tilbod og sjåargrupper.

Cass Sunstein, jusprofessor ved Harvard og tidlegare CIO i Obama-administrasjonen, har kritisert denne fragmenteringa og særleg trekt fram Internett som eksempel på ei farleg utvikling. Fragmenteringa er i følgje Sunstein ein trussel mot det frie samfunnet og ein fare for demokratiet. Folk kan lukka seg inn i informasjonskapslar og dyrka sine skrudde haldningar heilt utan motførestillingar. Med 22. juli 2011 framleis sterkt i minnet, er det ikkje vanskeleg å sjå at kritikken har mykje for seg.

På den andre sida kan det også argumenterast med at kabel-tv, og seinare Internett, ikkje har skapt ny fragmentering, men heller oppheva den kunstige idéen om eit felles folk med like interesser som radio og tv i stor grad var bygde på. Idéen om massemedia var på mange måtar kunstig og tilslørande. Det nådde høgdepunktet i 50- og 60-åra, i Norge eit tiår eller to seinare. I 1956 såg 83 % av amerikanske tv-hushaldningar Elvis Presley opptre på Ed Sullivan Show!

Kabel-tv, og seinare Internett, var såleis meir ein motrevolusjon enn ein revolusjon.

Internett - kva så?
Internett representerte ein (mot-)revolusjon, både teknologisk, men også organisatorisk. Illustrasjonen under viser skilnaden mellom eit linjesvitsja og eit pakkesvitsja nettverk. Dei tradisjonelle telekom-selskapa var baserte på linjesvitsja nett, medan Internett var basert på eit pakkesvitsja nett. Her er det ikkje den teknologiske skilnaden som er mest interessant, men kva den teknologiske skilnaden betyr for den organisatoriske kontrollen over nettverket. Det var ikkje rart AT&T, og andre telekom-selskap, avfeia pakkesvitsja nettverk som tull. Dei såg straks at det ville bety langt vanskelegare kontroll over nettverket enn det dei hadde. Det sentraliserte nettverket gir store mulegheiter for kontroll for den som sit sentralt. Eit pakkesvitsja nettverk er vanskelegare å kontrollera.

Tim Wu brukar den katastrofale fusjonen mellom America Online (AOL) og Time Warner til å kasta lys over spesielle trekk ved Internett. På papiret såg ekteskapet mellom superdistributøren AOL og innhalds-leverandøren Time Warner ut til å vera bortimot genial. Massiv distribusjon for massivt innhald. Men prinsippet om nettnøytralitet gjer det svært vanskeleg å låsa kundane inne, og konkurransen med alle andre tilbydarar på nettet blir tilsvarande hard. Det er dette som plagar dagens mediekonsern; korleis skal dei klara å ta betalt for noko folk har vant seg til er gratis? I ei verd med millionar av gratis YouTube-videoar skal det godt gjerast å ta betalt for video.

Wu brukar vidare Apple og Google som eksempel på ulike utviklingsscenario for nettet. Selskapa er motsatsar ved at Apple representerer det lukka og kontrollerte der Google står for det opne og til ein viss grad ukontrollerte. Google kan også ha sine problematiske sider, men er i det store og heile meir tru mot dei opprinnelege ideala for Internett. Google sin hovudforretning, søk, Google si hovudforretning er annonsar på nettet, drive fram gjennom søk, og denne verksemda står og fell på eit ope nett.

Men Tim Wu er klar på at dei industrielle strukturane som har forma dei tidlegare medieteknologiane også har begynt å visa seg i utviklinga av Internett. Syklusen er i ferd med å dreia også her.

Kva kan gjerast for eit fritt og ope Internett?
Ein annan sterk forsvarar for det opne nettet er Sir Tim Berners-Lee, mannen bak web-en. Han har ved fleire høve peikt på den viktige opne strukturen for Internett. Han kunne ikkje sjølv ha utvikla WWW utan denne opne strukturen. Han trengde ikkje spørja nokon om lov til å laga WWW-systemet på toppen av nettet - det er ei av dei grunnleggjande og mest verdifulle sidene ved Internett.

Tim Wus argumenterer for bruk av ulike separasjonsprinsipp for å bevara eit fritt og ope Internett. Separasjonsprinsippa kan på mange måtar sjåast på som ei næringslivsregulering basert på maktfordelingsprinsippet (lovgivande, utøvande og dømmande). Prinsippa kan grovt sett delast i tre:

1. Tidsavgrensa separasjon (temporal separation)
   Unge, nystarta bedrifter må få eit visst vern frå å bli skvisa ut av marknaden eller overtekne av eldre og større bedrifter.
2. Separasjon mellom marknader, funksjonar og/eller plattformer
   Dette prinsippet kan synast vagt, men målet er å hindra monopol som omfattar heile informasjonområde og -plattformer. Integrasjonen av Western Union og Associated Press skapte i si tid eit totalt monopol innan nyheitsformidling i USA. AT&T hadde eit suverent monopol innan telefoni (på same måten Televerket her i landet). Bell-systemet sitt monopol var av ein dimensjon som ga dei full kontroll over eit veldig omfattande område med mange marknader.
3. Regulatorisk separasjon
   Utfordringa er å skapa ein sunn og balansert avstand mellom myndigheiter og industri. Den første læresetninga her, i følgje Wu, er at "skal ikkje" er betre enn "bør" som reguleringsprinsipp. "Du skal ikkje drepa" er langt tydelegare og absolutt enn "du skal elska naboen som deg sjølv".
   
   Meir hardhendt regulering i form av oppdeling av konsern, stopping av store fusjonar osv. må til for å hindra maktkonsentrasjon og monopoldanning. Her meiner Tim Wu at myndigheitene må bli hardare i klypa. Og så må ein også læra av historia, framfor alt AT&T som fekk halda på monopolet altfor lenge (70 år!) og som har fått lov å samla seg etter oppsplittinga.

Tim Wu meiner at mykje av dette alt er bakt inn i dagens lovverk og at det slik sett ikkje er nødvendig med nye lover. Men handhevinga av lovene må bli tydelegare og ein må tora å bruka sterkare verkemiddel for å hindra konsentrasjon og monopoldanning. Han meiner vidare at det er Storbritannia og Australia som har komme lengst i gjennomføringa av desse prinsippa. 

This time is different, or?

Til slutt spør Wu om det verkeleg er annleis denne gongen. Er det noko spesielt med Internett som gjer at det vil motstå press mot kontroll og lukking? Boka er ein gjennomgang av historia som viser at fri konkurranse har vore eit unnatak i tidlegare medieteknologiar og at lukka system med kontroll av få har vore standarden. Tim Wu er nokså klar på at Internett ikkje er eit unnatak og at utviklinga her godt kan gå i same retning som andre medieteknologiar. Det må difor ei aktiv haldning til, både hos politikarar og folk flest, for å hindra at noko liknande skjer med nettet.

"The Master Switch" er ei viktig bok. Den er ein grundig dokumentert gjennomgang av utviklinga for tidlegare informasjonssystem som grunnlag for påstanden om at Internett ikkje er noko heilt nytt som er immunt mot denne typen utvikling mot kontroll og lukking. 

Er VPN trygt?

Foto: Cubicgarden (CC BY-NC)

Avsløringar av NSA si omfattande overvaking av nettet, frå varslaren Edward Snowden, har ført til uro om kva som er trygt eller ikkje. I ein del avisoppslag i forrige veke vart det påstått av VPN (Virtual Private Network) måtte sjåast på som usikre tenester. Eg har skrive eit blogginnlegg på Vestforsk-bloggen for å prøva å oppklara.

Andre aktuell lenker om temaet_
NSAs XKeyScore-program
Blogginnlegg på BestVPN.com om NSA Prism-programmet og tilrådde VPN-løysingar.

Oppdatering 29.09.2022:

Her er også ein oversikt over aktuelle VPN-løysingar (i USA). 

Hugs at med ei VPN-løysing stolar du fullt og heilt på tilbydaren av tenesta. Ikkje gå ut frå at ei slik løysing er 100 % trygg med tankt på personvern.

Android 4.3 med nytt liv til Nexus 7

Googles nettbrett Nexus 7, produsert av Asus, var ein av fjorårets store positive overraskingar. Endeleg nokon som kunne ta opp kampen med Apple på nettbrett. Det vart då også kåra til Editor's Choice i PCMag. Det same vart oppfølgjaren som kom nett no.

Eg kjøpte brettet kort tid etter at det kom i sal i fjor og var veldig godt fornøyd. Men som dei fleste andre Nexus-eigarar har eg opplevd ei gradvis forverring i respons og før siste Android-oppgraderinga var det verkeleg ille. Ulike operasjonar kunne ta veldig lang tid og det vart mykje venting.

Android 4.3 vart lasta ned i går og voila! - det var som å få nettbrettet på nytt. Det er kanskje litt tidleg å seia at brettet er redda, men oppgraderinga ser veldig lovande ut. Borte er den frustrerande tregheiten og ventinga på at ting skal skje. Nettbrettet kjennest like "friskt" ut som då det var nytt.

Gi Edward Snowden asyl!

"Store bror ser deg" [ja, det er 'Store bror' og ikkje 'storebror']
Foto: Johan J. Ingles-Le Nobel (CC-BY-ND)

Norge bør gi varslaren Edward Snowden asyl. Argumentet om at han vil få ei rettferdig rettsak i USA står ikkje til truande. Det er nok å sjå på behandlinga av Bradley Manning.

Dessverre er det heilt utenkjeleg at Norge vil gi Snowden asyl. Til det er me altfor redde for USA og dei kraftige reaksjonane som ville komma derifrå. Det var då også grunnen til ei av Norges-historiens raskaste avslag av ein asylsøknad. Myndigheitene kan visst handla raskt om dei må..

Inga stor overrasking
Edward Snowden avslørte noko som ikkje burde komma som ei stor overrasking: omfattande overvaking av alt som rører seg på internett. Det som overraska var at NSA har full kontroll over dei store nettselskapa, som Google, Apple, Amazon, Microsoft osv. Ein ting er at NSA overvakar trafikken på nettet, ein annan ting er at dei har kopla seg direkte på dei store aktørane sine datalager.

Følgjer tidlegare avsløringar
Heller ikkje dette siste burde komma som ei stor overrasking, for det er heller ikkje noko nytt. Etter 11. september 2001 er mykje av personvernet sett ut av spel under dekke av avsløring av terrorplanar. I 2002 godkjende George Bush at NSA kunne avlytta telefonsamtalar og overvaka nett-trafikk utan rettsleg løyve. Det spesielle var at denne ordninga var hemmeleg og vart ikkje kjendt før ein lekkasje til The New York Times i 2005. AT&Ts sjef Edward Whitacre vart kalla inn til ei open høyring i senatet, og slik svarte han på komitéleiar Specter sine spørsmål (henta frå Tim Wu si bok "The Master Switch"):

"Does AT&T provide customer information to any law enforcement agency?"
"We follow the law", svarte Whitacre.
"That is not an answer, Mr. Whitacre. You know that."
"That's all I'm going to say, is we follow the law. It is an answer. I'm telling you we don't violate the law. We follow the law."

Svara er som tidlegare
Og lenger kom dei ikkje i høyringa av AT&T-sjefen. Historia gjentek seg med forklaringane til Apple, Microsoft og dei andre når dei blir spurde om NSA har direkte tilgang til informasjonen deira. Då kjem det semantiske krumspring som "NSA har ikkje direkte tilgang til våre data", noko som like gjerne kan tolkast som at NSA har tilgang til ei mellomlagring av data, a la Dropbox.

Den store skilnaden på avsløringa i 2005 og Snowden si avsløring i 2013, er at medan journalistande som skreiv om avlyttingsskandalen i 2005 fekk Pulitzer-prisen, risikerer Edward Snowden å bli fengsla på livstid. Ja det er til og med dødsstraff for dei spionanklagane han vil bli møtt med av USA.

Etter Manning og WikiLeaks
Kva har skjedd sidan avsløringane for 7-8 år sidan og dei avsløringane Snowden kjem med? Innhaldsmessig er avsløringane den gongen og no ganske like. Avsløringa av Bush sin hemmelege ordre om overvaking utan rettsleg grunnlag og avsløringa av AT&T sitt intime forhold til NSA (eigne spesialbygde rom der NSA kopla seg på knutepunkta) viste det same som Snowden no har avslørt.

Eg trur skilnaden på reaksjonane skuldast WikiLeaks og Bradley Manning. Mannings avsløringar var ganske sjokkerande for alle, og reaksjonane var sterke. Frå USA si side vart det klart at han måtte takast hardt, og behandlast til skrekk og advarsel for andre. Snowden har gjort noko av det same som Manning og reaksjonane blir deretter.

Fredsprisen til Snowden?
Enkelte har teke til orde for at Snowden bør få Fredsprisen. Det meiner eg er ei avsporing. Det han treng er asyl og eit mest muleg fritt liv. Norge kunne gitt han det, men styresmaktene våre er dessverre for feige til å gå til eit slikt steg.

Varslarar lever alltid farleg
Edward Snowden har avslørt alvorlege brot på personvernet og dermed grunnleggjande menneskerettar. Dei som ikkje vil ta i Snowden, og det er dei fleste, bør ikkje snakka høgt om varsling og vern av upopulære ytringar. Ein varslar vil alltid stå svakt, uansett fagre ord. Historia er full av eksemple; frå Carl von Ossietzky i 1931 til Edward Snowden i 2013. Ein kunne kanskje håpa at me var komne lenger i dag, men dessverre har me ikkje det.

Carlsberg bryggeri

Porten til det gamle Carlsberg (merk innskrifta på det runde
tårnet: "Nøisomhed")

  København-turen i samband med Copenhagen Jazz Festival vart også nytta til andre kulturaktivitetar. Omvising på Carlsberg bryggeri har lenge stått høgt på ønskjelista mi, og denne gangen gjorde me alvor av det. Carlsberg besøkssenter har årleg meir enn 150 000 besøk (!) og har eit profesjonelt opplegg for dei som er interesserte i historia om bryggeriet, eller som berre er interesserte i dette området av byen. Besøkssenteret er ope alle dagar i veka, og du kan gå på eiga hand eller leggja på 45 danske kroner og få ein guida tur på engelsk eller dansk. Me valde engelsk; litt flaut å innrømma at det er enklare å forstå enn dansk..

Porten til det nye Carlsberg, kvilande på fire
elefantar

Carlsberg = Carl + 'berg'
Carlsberg ligg på ein liten høgde i Valby, vest for sentrum. Det skal ikkje store høgden til for å bli kalla "bjerg" i Danmark, og høgden og bryggeriet er då også oppattkalla etter Carl, det einaste barnet til gründaren J. C. Jacobsen, og høgden bryggeriet vart bygt på i 1847. At namnet ikkje vart Carlsbjerg, som ville vore naturleg på dansk, skuldast JCs fascinasjon for Tyskland og tysk øl. Derav det tyske 'berg' og ikkje det danske 'bjerg'. I 1847 låg Carlsberg langt utanfor bykjernen, no er den ein del av det sentrale København.

Nr. 4 i verda
Carlsberg er i dag ein av gigantane på den globale ølmarknaden. Dei er fjerde størst, etter at dei saman med Heineken kjøpte Scottish & Newcastle i 2008. Berre 1 % av produksjonen blir selt i Danmark! Russland er den viktigaste marknaden, men Asia og særleg Kina er der veksten er størst. Denne regionen er spesielt interessant fordi den ikkje har vinproduksjon.

Familieintrige
Den interessante historia til Carlsberg skuldast ikkje minst det vanskelege forholdet mellom far og son, J. C. Jacobsen og Carl Jacobsen. J.C. Jacobsen fekk interesse for bayersk øl og på studietur til Tyskland tok han med seg ølgjær tilbake. Han streva likevel lenge med å få til godt øl. Undergjera øl, som han ville laga, krev låg temperatur både i gjæringsfasen og ettergjæringa, og det var vanskeleg å få til på den tida. Det nye bryggeriet i Valby må sjåast i samanheng med dette. Her er det grave ut enorme kjellarar. I tillegg var det rikeleg tilgang på reint vatn, også heilt sentralt i ølbrygginga.

J. C. Jacobsen hadde klare planar for Carl, men sonen ville det annleis. Han ville ikkje bli styrt av den autoritære faren og starta like godt sitt eige bryggeri; Nye Carlsberg. Det nye Carlsberg låg vegg i vegg med det gamle, men stilen til dei to bryggeria er ganske ulike. Der faren hadde 'Nøisomhed' som overskrift på bryggeriporten, representerte Carl det stikk motsette med eit overdådig inngangsparti til ei fantasiverd. Carl satsa også på overgjæra øl, også der gjekk han mot faren. Han kutta også drastisk ned på produksjonstida, igjen til store protestar frå faren.

Far og son var bitre konkurrentar og snakka ikkje med kvarandre på meir enn 5 år. Også på det private planet var skilnaden stor mellom far og son. Der faren var nøysom brukte Carl alt han tente, og han brukte pengane på kunst. Desse kunstskattane er samla i Ny Carlsberg Glyptotek.

J. C. Jacobsen var ekstremt oppteken av kvalitet og
vidareutvikling. Dette er "De gyldne ord"
frå testamentet hans, gjengitt ved inngangsporten.

Gamle Jacobsen var svært oppteken av kvalitet og oppretta i 1875 Carlsberg Laboratorium. Det var her Emil Christian Hansen lykkast med å isolera ølgjær-celler slik at reindyrking av kulturar kunne skje. Då vart faren for villgjæring kraftig redusert. Gjærtypen fekk namnet Saccharomyces carlsbergensis og er vel Danmarks viktigaste bidrag til øl-historien; langt viktigare enn ølet dei har produsert..

Forskingsaktiviteten og -ressursane er også det som er drivkrafta bak Husbryggeriet Jacobsen. Her får dei prøvt ut idéane til fulle og blir ikkje stoppa av like strenge kommersielle krav som med volumprodukta.

Gamle og Nye Carlsberg samla i 1906
J. C. Jacobsen etterlet seg eit detaljert testament der det stod at bryggeriet skulle overtakast av ei stifting, Carlsbergfondet. Fondet såg at det dårlege forholdet mellom det gamle og nye bryggeriet i tillegg til Carl sitt enorme forbruk, ikkje kunne gå i lengda. I 1906 presenterte dei eit forslag, nærmast eit ultimatum, om å slå dei to bryggeria saman med Carlsbergfondet som eigar, mot at Carl fekk ein årleg generøs pengesum han kunne bruka på kunstinteressene sine. Carl gjekk med på det og frå 1906 vart dei to bryggeria samla. I statuttane til fondet står det at fondet til ei kvar tid skal eiga minst 51 % av aksjane i bryggeriet. Det har seinare vorte endra til at dei skal eiga minst 25 % av aksjane, men kontrollera minst 51 % av stemmene. Carlsbergfondet eig no ca. 30 % av Carlsberg bryggeri.

Æresbustaden Carlsberg
Den gamle bustaden til J. C. Jacobsen inne på Carlsberg-området har vore brukt til æresbustad etter hans og hans nærmaste var borte. Det var J. C. sjølv som bestemde dette i testamentet. Bustaden skulle brukast av framståande vitskaps-menn, og Niels Bohr er den mest kjende av desse. Han budde i æresbustaden frå 1931 til sin død i 1962.

Det var også her Niels Bohr tok i mot Werner Heisenberg i 1943 [stemmer ikkje, sjå under], eit møte som har vore gjenstand for mykje spekulasjon, men som me veit lite om. Atomprogramma til dei to sidene var  på programmet, men innhaldet i møtet er som sagt ukjendt. Bohr og Heisenberg hadde ulik oppfatning av kva som vart sagt under møtet, og dei tolka også møtet heilt ulikt. Like etter Heisenberg drog tilbake til Tyskland, vart Bohr i all hast flogen til Sverige, vidare via Skottland til USA der han slutta seg til Manhattan-prosjektet.

[Dette vart fortalt av guiden vår, men dokumentasjon på nettet viser at det ikkje stemmer. Møtet mellom Bohr og Heisenberg var i september 1941, og det står ikkje noko om at det fann stad i æresbustaden. Niels Bohr flykta frå Danmark til USA i 1943. Det er også skrive eit teaterstykke av engelske Michael Frayn, og det vart oppført i 2002 ved Thalia teater med tittelen "Copenhagen"]

Logoen til Husbryggeriet Jacobsen

Husbryggeriet Jacobsen
I dag er det berre produksjon ved Husbryggeriet Jacobsen på Carlsberg i Valby. Resten av produksjonen er flytta ut av byen. Husbryggeriet Jacobsen er eit slags mikrobryggeri, bortsett frå at produksjonen deira er for stor til å falla inn under kategorien. Dei produserer øl for entusiastar, i motsetnad til Carlsberg elles der volum er nesten det einaste som tel.

Ny bydel
Carlsberg flytta produksjonen av øl, bortsett frå Husbryggeriet, ut frå dei gamle lokala på slutten av 2008. Eit interessant fenomen er at avtalen med arbeidarane om at dei skulle få 2 liter øl pr. dag (gjennom arbeidsdagen) varte heilt til og med 2008! No er både Carlsberg og resten av dansk arbeidsliv på det nærmaste tørrlagt.

Del av Jacobsen-bryggeriet

Mange av Carlsberg-bygningane skal rivast, og det store området på mellom 3 og 400 dekar skal bli ein ny bydel, Carlsberg Byen. Det er ein omstridd plan som no etter kvart blir sett ut i livet. Den har vorte forseinka av finanskrisa. Det skal byggjast opp eit nytt universitet (Professionshøjskolen UCC) og mange bustader som i første rekkje er tiltenkt internasjonale forskarar og studentar. Idéen bak bydelsutviklinga er å gjera området til eit attraktiv stad for internasjonale forskarar. Slagordet er "Race for the mind".

Carlsberg deltek ikkje i eigedomsutviklinga fordi dei ikkje vil binda ressursar i denne typen langsiktige prosjekt. Dei har også selt seg ut av andre høgprofilerte selskap som Tivoli, Royal Copenhagen og Georg Jensen. All kapital skal brukast til vekst for selskapet.

Bryggeri-gamp i stallen på Carlsberg bryggeri, Valby

Ønskjer mikrobryggeri velkomne, men...
Etter omvisinga var det tid for spørsmål og eg spurde om Carlsberg si haldning til dei nye øltrendane og framveksten av mikrobryggeri spesielt. Til det svarte guiden, ein pensjonert Carlsberg-tilsett, at dei såg positivt på den nye trenden. Kampen står mellom øl og vin, og all fokus på øl er bra. Samtidig la han til at han trudde mikrobryggeri-trenden hadde nådd toppen. Han trudde ikkje mikrobryggeria kunne oppnå den kvaliteten som t.d. Carlsberg har fordi dei ikkje har ressursar til det. Han sikta då spesielt til dei store forskingsressursane. Haldninga var altså "mikrobryggeri er bra fordi det gjev auka merksemd om øl, men tru ikkje at de/dei kan laga like godt øl som oss".