Vestlandsforsking med forskingsblogg

Vestlandsforsking har lansert forskingsblogg, eller firmablogg som Are ville ha kalla det. Fornyings- og adm.minister Heidi Grande Røys har sparka bloggen i gang med denne helsinga.
Så langt me veit, er det den første bloggen på organisasjonssnivå i forskings-Norge.

Planen er å la blogginga gå på omgang blant dei tilsette og få ein oppdateringsfrekvens på 1-2 ganger pr. veke. Følg med!

Frå tillit til kontroll (2)

Forordet i boka Fra tillit til kontroll er skrive av Ole Paus, og er så bra at eg har lyst å gi ein smakebit:

Ved fasttelefonen
Fasttelefonen min ringer. Den har en ilter og hatsk ringelyd, og både ilterheten og hatet er gjensidig. Displayet forteller meg at Ukjent er på tråden. Forresten hadde det ikke vært nødvendig for meg å sjekke displayet for å vite hvem det var som ringte. Ukjent er den eneste som ringer til meg på fasttelefonen min. Jeg kunne selvfølgelig bare latt være å ta den fordømte telefonen, men det er rart med det, til tross for den stygge ringelyden er det min telefon, jeg har betalt den med egne penger, og dessuten: Bak resignasjonen et sted slumrer et ukuelig håp om at en gang i livet skal jeg bli gledelig overrasket når jeg løfter av røret. Men det skjer aldri.

"Er det Ole Christian Paus?"

"Ja," sier jeg så avvisende jeg kan.

Men Ukjent eier ikke situasjonsfornemmelse.

"Hei, Ole Christian," støyer Ukjent inn i øret mitt.

Før Ukjent kom inn i mitt liv, var det bare to instanser som brukte begge fornavnene mine: Oslo Likningskontor og min far. Den ene fordi jeg hadde gjort noe galt, den andre fordi jeg burde gjøre noe riktig. Men felles for dem begge var at de var oppriktig interessert i å få skikk på meg. Slik er det ikke med Ukjent. Ukjent har ingen interesse av noe som helst, Ukjent gir blaffen. Dessuten er Ukjent tvekjønnet, tvekjønnet som en manet. Denne gangen er det mannsstemmen som snakker:

"Jeg ringer for SOS Nød Og Trengsel. Du kjenner til oss, ikke sant?"

Jeg glemte å nevne at Ukjent dessuten er absolutt amoralsk, manethjertet er like lunkent uansett hvem det gir seg ut for å banke for. Ukjent er den ansiktsløse megleren for verdens katastrofeofre, for alle jordens pårørendegrupper, for støtteforeninger i fjern og nær, for redningsselskaper og attføringstiltak, og dessuten driver Ukjent med salg av billig strøm, alternative teletjenester, og paller med toalettpapir til inntekt for Ungdommens Idrettslag.
...

Resten må du lesa i boka, som du enten kan få via Pax Forlag, bokhandel eller på biblioteket.

BEST

Er på konferanse i dag om BEST-prosjektet: Betre elektronisk samhandling og tenester. Det er Fylkesmannen i Sogn og Fjordane som står bak prosjektet, finanisert av HØYKOM, og konferansen. Prosjektet skal betra den elektroniske kommunikasjonen mellom offentlege arkiv-system.

Eit bilete på dagens situasjon, viser kor nødvendig det er og kva potensiale det har.
Eit brev mellom to kommunar (A og B) har følgjande kommunikasjonsgang i dag:

Kommune A skriv ut eit brev og legg evt. med vedlegg, og hentar opplysningane frå sitt arkivsystem. Brevet blir frakta av Posten og det tek i gjennomsnitt 4 dagar (!) før det når mottakaren. Mottakskommunen skannar inn brevet (moderne løysingar, må vita!) og registrerer opplysningar i sitt arkivsystem. Dei same opplysningane som ligg i arkivsystemet til kommune A, og kanskje til og med i det same arkivsystemet som kommune A brukar. På toppen av det heile kan det kanskje henda at kommune A og B har eit samarbeid på it-sida slik at begge arkivsystema ligg på same servaren.

BEST-prosjektet definerer ein standard for meldingsutveksling mellom Noark-baserte arkivsystem (Noark 4 og etter kvart 5). Dette blir gjort i samarbeid med hovudleverandørane av arkivsystem til offentleg sektor: ACOS, EDB, Ergo og Software Innovation.

Departementet har enno ikkje bestemt om dette skal bli ein standard for meldingsutveksling mellom arkivsystem, men dei bør ha gode grunnar for å seia nei. Det kan ikkje vera mykje tvil om at det ligg eit stort potensiale for innsparing og raskare saksbehandling her.

Meir informasjon om prosjektet og presentasjonar på konferansen finn du på www.efylke.no

Frå tillit til kontroll

Det er tittelen på boka Georg Apenes ga ut på Pax Forlag i 2005. Boka er sett saman av 12 intervju og med eit forord av Ole Paus. Georg Apenes fører ein samtale med dei tolv personane om ulike sider ved personvern.

Personar han intervjua er mellom andre Kristin Clemet, Knut Storberget, Gisle Hannemyr og Stein Viksveen (journalisten som vart spiontiltalt). Intervjua reflekterer også personane, slik gode samtalar bør vera. Difor handlar ikkje boka berre om personvern, sjølv om det er den raude tråden.

Politisk sett ser det ut som at trua på den sterke staten og tillit til overvaking heng godt saman. Difor har Arbeiderpartiet ikkje nokon god historie når det gjeld personvern og vern om individet sin rett til anonymitet. Meir overraskande er det kanskje at SV i langt sterkare grad har markert seg som forkjemparar for personvern (og eit restriktivt syn i bioteknologi-spørsmål, noko som heng nøye saman). Framstegspartiet ser ut til å vera eit slags Arbeiderparti når det gjeld overvaking - ikkje mykje motførestillingar der. Det er Venstre og Høgre som held fana høgt i personvernspørsmål, saman med SV.

Det store problemet er at me ikkje har eit Datatilsyn med ressursar og mynde til å halda fana høgt i slike spørsmål. Datatilsynet har ei nærmast umuleg oppgåve; dei skulle hatt mangedobla budsjett og fått større innverknad. Det blir spennande å sjå kven som overtek etter Georg Apenes som direktør i Datatilsynet. Sjølv meiner eg Kristin Clemet ville vera eit veldig bra val - og det seier eg frå ein posisjon som er garantert Høgre-fri. Ho har nødvendig tyngde og innsikt og ville kunna løfta fram dette viktige organet og området.

I mellomtida bør du få tak i boka til Apenes, den er berre på 150 sider og vel verdt å lesa.

Datalagringsdirektivet - frå sletteplikt til lagringsplikt!

EU føreslår i datalagringsdirektivet å lagra detaljert informasjon om telefonsamtalar, e-post og internett-kommunikasjon i opptil to år. Tidlegare har det vore eit påbod om å sletta slik informasjon etter maksimalt eit halvt år.

Det er skremmande lite diskusjon om den stadig meir omfattande overvakinga. Datatilsynet står sørgjeleg åleine om å ropa varsku mot denne utviklinga. Det nye direktivet vil føra til ei massiv overvaking av absolutt alle. Tidlegare har det vore tiltak retta mot spesielt mistenkte, men no skal altså absolutt alle overvakast.

Leif T. Aanensen i Datatilsynet trekkjer fram ein interessant parallell: Tenk deg at Posten fekk i oppdrag å føra liste over alle dei du sender brev til og mottek brev frå. Det ville garantert vorte ramaskrik om dette vart føreslege, men det er akkurat det som skjer i cyberspace - og stort sett ingen løftar augnebryna.

Google - din venn i nøden?

Storbandkollega Paal tek opp ei sentral problemstilling kring Google og Gmail i Paals blogg: Kven kontaktar du når du har problem med Gmail? Google har sjølvsagt gjort det bortimot umuleg å kontakta dei, så du får følelsen av å stå å ropa i skogen utan særleg håp om å få svar.

På lenger sikt trur eg dette vil bli eit kjempeproblem for Google. På den andre sida: Microsoft har overlevd godt med katastrofalt dårleg brukarstøtte i årevis (når kontakta du Microsoft sist fordi eit eller anna gjekk i dass i Windows?).

Norsk ordbok på nett?

Dagens Næringsliv hadde ein omtale av Norsk ordbok-prosjektet for eit par år sidan og framstilte det som ein gjeng nedstøva forskarar som eigentleg tilhøyrde 1800-talet. Det vart etter kvart ei rikssak, og Norsk ordbok-prosjektet fekk sine 15 min. berømmelse, men med negativt forteikn.

Etter at eg las om etableringa av The Oxford Dictionary i boka The Meaning of Everything fekk eg stor sympati for desse nitidige ord-samlarane. Dei gjer eit viktig arbeid, sjølv om det framstår litt gammaldags i dagens hypereffektive samfunn (hypereffektivt i den forstand at alt går veldig fort, men innhaldet er det så som så med).

Band 6 av det store verket, som skal vera ferdig til 100-årsmarkeringa i 2014, er nyleg kommen. Ordboka har no komme til bokstaven 'k'.

Det er bra. Men eg set eit stort spørsmålsteikn ved prioriteringane i publisering. Det verkar for meg som alle ressursane er lagde i bokpresentasjonen, og lite eller ingen ting i nettutgåva. Det er forferdeleg synd, for det er nettet som opplagt er den store formidlingskanalen. Eg meiner ikkje at bøkene ikkje skal givast ut, men at det må leggjast ressursar i å utvikla ei god nett-teneste for dette verket.

Dagens nettutgåve er dessverre direkte dårleg og ikkje brukande for folk flest. Den er ekstremt avsendarorientert, med søkealternativ som (hald deg fast): 'Metaordboka', 'Grunnmanuskriptet', 'Setelarkivet' osv.). Gi meg berre eit søk, for f... Kor vanskeleg kan dette eigentleg vera?

Er USB ein standard?

John C. Dvorak, spaltist mellom anna i PC Magazine, tek opp nokre sentrale problem med dagens pc-ar og periferiutstyr. Kvifor er det så vanskeleg å bli einig om grensesnitt på t.d. USB-kablar og straumforsyning? USB kom og feia disketten av bana nærmast over natta. Det er ei interessant historie for dei som vil forska på det. Den følgjer eit kjent mønster: Først tek det tid å etablera støtte for standarden, men når den har nådd eit kritisk volum, tek det kort tid før den er einerådande på sitt område.

På PC-sida er grensesnittet standardisert, medan det i den andre enden er kaos. Der har kvar leverandør si spesialtilpassing, noko som gjer at kablar ikkje kan brukast om eit anna. Kvifor må det vera slik?

Det andre eksempelet til Dvorak er straumforsyning til allverdas duppedittar. Her er det fleire problem: Det som er lettast å gjera noko med, er å få produsenten til å skriva på adapteret kva produkt det tilhøyrer. Som Dvorak så treffande skriv: Til og med på ein boks fersken må produsenten skriva kva som er inni boksen; kan det vera så vanskeleg å få til det same på eit straumadapter??

Det neste steget er sjølvsagt ei standardisering for å redusera talet på adapter. Det er i grunnen heilt vilt at kvar ny dings kjem med ny type adapter. Mobiltlf. og berbare pc-ar er verstingane her. Sjølv same produsent klarer ikkje å halda seg til eitt, eller eit fåtal, adapter.

Typografi og bilnummerskilt

Torbjørn Eng har fleire interessante tema på dei før nemnde sidene om norsk typografi. Han tek opp typografien på norske bilnummerskilt dei siste 30-40 åra. Det er eit tema som i alle fall interesserer meg, og eg hadde planlagt ein artikkel om dette før eg las TEs vurdering. Det var bra eg venta, for no har eg fått litt meir innsikt i dei typografiske vurderingane bak.

Bilar og bilnummer har alltid interessert meg, og det starta vel med hobbyen/leiken å skriva ned bilnummer (!). Det har eg forresten slutta med... Men det har gjort at eg hugsar godt bilnummer, og kjenner folk stort sett på bil/bilnummer (legane har sikkert eit namn på slike syndrom..).

I staden for å gjengi Torbjørn Engs grundige vurdering, vil eg berre slutta meg til konklusjonane hans i rangering av skrifttypar for bilnummer:

1. Skilt frå 1971 til 2002
2. Skilt frå 2006 (dagens skilt)
3. Skilt frå 2002 - 2006

Eksempel på dei ulike skilta finn du på dei før nemnde sidene.
Eg vil leggja til at eg synest dei gamle bilskilta er i særklasse best. Dei nye som vart innførte frå hausten 2006, er rett og slett for små og er mykje vanskelegare å lesa på avstand. Når du ser dei to skilttypane ved sida av kvarandre, ser du lett dette.

Skilttypen frå 2002 - 2006 er hesleg, rett og slett (freistande å kalla den grotesk, men det har ei heilt spesiell betydning innan typografien og blir heilt feil). Det er typografi laga av ingeniørar, for ingeniørar.

Norsk typografi

Egil tipsa meg om nettstaden Typografi i Norge, som typograf Torbjørn Eng står bak. Her er det mykje interessant å lesa om norsk typografisk historie. No er ikkje typografi det området Norge har utmerka seg mest på, så det er ein relativt kortfatta historie.

Det er likevel interessant å lesa korleis den moderne typografien etter første verdskrig vart motteken og formidla i Norge. Sameleis er det interessant å sjå gammal boktrykkjarkunst representert ved Gerhard Munthe ("Draumkvedet") som inspirasjon for eigen norsk skrifttype (Fabritius) og til slutt gjenskapt med moderne verktøy av Torbjørn Eng i skrifttypen Frisianus. Skrifttypen er mellom anna brukt på den velkjende Gudbrandsdalsosten til Tine, her vist i ein montasje saman med ein annonse for Kværners Åsgard-plattform der skrifttypen også er brukt i overskrifta.

Dårlegare service med Internett?

Kai A. Olsen, professor ved Høgskolen i Molde, viser i ein artikkel i Dagbladet 31.03.07 ei rekkje interessante eksempel på dårlege nett-tenester og konkluderer med at servicen har gått ned etter at kundehandteringa vart flytta over på nettet.

Typografi

Typografi er interessant; eg trur det er grenselandet mellom tekst og design som gjer det fascinerande. Ellen Lupton har skrive ei lesevennleg bok om typografi - Thinking with Type (med undertittel A Critical Guide for Designers, Writers, Editors, & Students). Den er lesevennleg fordi den legg vekt på eksempel, mange og gode eksempel, og held det tekstlege omfanget på eit minimum. Lupton let eksempla i stor grad tala for seg sjølve, men kjem også med mange gode råd på vegen.

Den svakaste delen av boka er, ikkje overraskande, den som omhandlar web'en. Her er Lupton på litt tynn is innimellom med omsyn til universell utforming, tilgang for alle osv.

Eit par utdrag frå boka: Kjenner du bakgrunnen for begrepa Uppercase og Lowercase? Dei har sitt opphav frå den fysiske organiseringa av trykkeri-romma (print shops). Uppercase var fontane for store bokstavar i den øvre kassen, og Lowercase var fontar for små bokstavar i den nedre kassen. Logisk!

Gmail er norsk!

Visste du at Gmail er eit norsk produkt? Eg har brukt Gmail e-postprogram sidan 1992 - og det er ingen aprilspøk!

Gmail er ein epostklient utvikla av firmaet Gallagher & Robertson; to engelskmenn som har spesialisert seg på integrasjonen mellom pc og mainframe (Bull) og som har ei rekkje "G"-produkt. Av desse er Glink, ein terminalemulator, det mest kjende.

Du kan lesa meir om namneforvirringa på www.gar.no, ser ut som saka ikkje er avslutta.

Ikkje gull alt Google tek i

Google har vore innovative når det gjeld brukargrensesnitt. Deira reine søkeside stod i sterk kontrast til andre søkemotorar som etter kvart fekk portal-sykja og dynga på med lenker. Google sitt uttrykk er minimalistisk og står for trenden kuttisme (sjå eigen blogg frå firmaet idx). På same måte har Google Maps revolusjonert brukargrenesnittet for kart på internett. Akkurat det kan vera verdt ein eigen omtale.

Men Gmail har dei ikkje vore særleg heldige med, etter mi meining. Eg er sporadisk Gmail-brukar og likar absolutt ikkje grensesnittet. Det er rotete og lite intuitivt. Her om dagen skulle eg vidaresenda ein e-post og det tok meg lang tid før eg oppdaga at eg først måtte opna meldinga før den kunne vidaresendast. Det er ikkje logisk eller intuitivt i det heile, tvert om er det dårleg designa funksjonalitet. Så skjerpings, Google!

Forbrytelsen

Akkurat no er forbrytelsen å stoppa ein spennande krimserie etter 10 episodar! Og så berre seia at den kanskje held fram i nye 10 episodar til hausten. Kanskje!? Det blir rett og slett for dumt.

Eigentleg var eg klar til å skriva kor mykje betre tak på dette danskane har enn nordmenn. Eg såg ein del av "Hunter" og mi oppfatning er at den var oppskrytt. Det eg såg var klisjear i lange straumar - og ei avslutning som var "på trynet".

Danskane kan det, ingen tvil om det. Eg såg ikkje første episoden av "Forbrytelsen", men har fått med meg dei siste ni. Og bortsett frå skuffelsen i kveld over at det ikkje vart ei oppklaring, har dette vore ein glimrande serie. Personane, dialogane; alt er eit par klassar over før nemnde Hunter.

Portalar utan grunnmur

Er på KS-konferanse og har nettopp halde innlegg om "Kommuneportalar - byggverk utan grunnmur?". Poenget er at svært mange av dagens kommuneportalar (og alle andre typar portalar for den saks skuld) manglar ein god informasjonsstruktur i botnen.

Ofte er struktur synonymt med menystruktur. I tillegg er publiseringssystema bygde opp om (nett-)avismetaforen med overskrift, ingress og fulltekst. Det gamle ordtaket "When all you have is a hammer, everything starts to look like a nail" gjeld for fullt. Alt blir nyheiter, for det er det systemet er gira inn mot.

Eg lånte begrep frå emnekart for å visa kva som må til for å kunna seia meir om informasjonen. Emnekart er eit veldig godt utgangspunkt og hjelpemiddel i modelleringsfasen, så får ein heller finna pragmatiske løysingar når det heile skal implementerast i eit eller anna portalsystem.

Og så starta eg sjølvsagt presentasjonen med Larson-teikninga av mannen som har målt namna på huset, døra, hunden, katten osv... Skulle gjerne hatt den med her, men det har eg vel ikkje lov til (sjølv om eg har kjøpt den på lovleg vis). Presentasjonen finn du på vestforsk.no

Ikkje spør brukarane (om alt)!

Mona Halland i Netlife har ein interessant artikkel om dette temaet på bloggen IAllEnkelhet. Likar spesielt godt sitatet frå Henry Ford:

If I had asked my customers what they wanted,
they would have asked for a faster horse.

På same måte: Viss det hadde vore ei brukarundersøking om behovet for nettbankar rundt 1995, trur eg resultatet hadde vorte nedslåande. Konklusjonen ville vel vore at nettbankar har ikkje noka framtid...

Weber og filosofane

Me skal ha Skjervheim-seminar om ei veke og difor står essaysamlinga Deltakar og tilskodar på pensum. Her er mykje interessant, men også mykje som ikkje akkurat glir inn ved første gjennomlesing. Skjervheim siterer Max Weber og synet på tidlegare filosofar og kvifor det var viktig å lesa dei (i eit historisk perspektiv):

Folk las filosofi ... for å møblera medvitet med garantert ekte antikvitetar.

Bouvet sluker Ontopia

I ei pressemelding fredag annonserer Bouvet oppkjøpet av emnekart-selskapet Ontopia. Kanskje ikkje veldig overraskande, men eg trur ikkje det er bra samla sett for det norske emnekart-miljøet og framtida. Det er mi meining sett utanfrå og utan særleg kjennskap til det som har føregått på innsida og utan å vita heilt kva planar Bouvet har.

Eg ville nok føretrekt å framleis ha Ontopia som eit uavhengig firma, uavhengig i den forstand at dei leverte emnekartmotor og -tenester til alle. Det blir nok verre framover, for Bouvet er i direkte konkurranse med fleire av dei som har brukt Ontopia sin teknologi.

Så eg er nok redd for at emnekart-miljøet samla sett taper på dette, sjølv om Bouvet isolert sett vinn. Her er det sikkert nokon som har andre synspunkt?

Forskarforum for e-forvaltning

hadde møte sist fredag (9.3) om regjerings IT-melding. FFeF er eit laust interessenettverk leia av miljøet for forvaltningsinformatikk ved UiO. Det miljøet er i praksis Arild Jansen, og delvis Dag Wiese Schartum.

Det var godt frammøte og tydeleg at temaet engasjerte. Avd.dir. Kai Ove Nauen starta med ei overordna orientering om den delen av meldinga som omhandlar e-forvaltning, i praksis kapittel 7. Han fekk straks spørsmål etter innleiinga om kvifor demokrati er heilt fråverande frå meldinga. Eit godt spørsmål - eg har sjølv lurt på det same. Noko spesielt godt svar kom ikkje.

Deretter var det hovudstups ned i detaljane. Kjell Tore Guttormsen frå eKor tok for seg detaljar ved XSD-formatet (!) i samband med SERES-standardiseringa. Det vart altfor detaljert og teknisk etter mi meining, og feil fokus i forhold til det eg hadde venta meg av dagen. Eg samanlikna dei to første foredraga med Google Earth: Dep. starta med å betrakta jordkloden frå verdsrommet, i det neste foredraget var me plutseleg på gatenivå.

IT-direktør Gunnar Horn i NAV orienterte så om IT-meldinga og sentrale problemstillingar sett i forhold til utfordringane for NAV. Det var interessant og tillitsvekkjande, ein kar som ser ut til å ha det rette grepet om dette.

Gunnar Horn oppmoda FAD om å rydda i usikkerheita rundt Miside og Altinn, ei oppmoding som er på sin plass. Eg gjentok oppmodinga og viste til eit eksempel der Altinn reklamerer for at du kan utføra flyttemelding ved å gå inn på Altinn (reklame på Skandiabanken i januar/februar). Nauen innrømte at dette ikkje er bra, og han tok med seg signala tilbake. Det er klart det ikkje er noko nyheit at det er ein kamp mellom Altinn og Miside, det har det vel vore heile vegen. For Skatteetaten er det Altinn som gjeld, og berre den, og dei arbeider hardt for å få dei andre tunge statsetatane med seg. NAV er på veg inn for full tyngde i Altinn.

Dag Wiese Schartum tok for seg e-forvaltning sett i lys av regelendringar (lovendringar osv.) - eit interessant tema. Han påpeikte den relativt meiningslause situasjonen der nye lover blir skrivne heilt frå grunnen av, med blanke ark, og utan noko form for samordning begrepsmessig. Han etterlyste malar for regelutvikling, absolutt eit område for forsking. Det kallar eg ei offensiv haldning til e-forvaltning og jus, utan å falla for freistinga å ta snarvegar i lovutforminga. Det siste er det mange som har lyst til.

Til slutt orienterte Trond Knutsen og Vemund Riiser frå Forskingsrådet om finansieringsmulegheiter for forsking innan e-forvaltning.