DAO - Den sjølvstyrte organisasjonen

TheDAO - ein organisasjon styrt eine og åleine av programkode - vart lansert på den alternative blokk-kjeda Ethereum med brask og bram og sørgde for den største dugnadsfinansieringa til no for eit enkelt selskap. Meir enn $ 160 mill. (over NOK 1 mrd) vart samla inn i form av kryptovalutaen ether, før heile greia gjekk på trynet med eit smell! Den førebels siste uttalen frå sentrale personar bak TheDAO seier alt om den alvorlege situasjonen.

Hacking
Først kom det advarsel frå leiande akademiske ekspertar på kryptovaluta, deretter forsvann meir enn $ 50 mill. av verdiane i eit spektakulært hacking-angrep. Dei tappa ether-verdiane ligg no i ein såkalla child-DAO på ein slags sperra konto. Dei kan ikkje brukast/seljast før om 25-26 dagar, noko som er koda inn i den smarte kontrakten som utgjer TheDAO. Personen bak hacking har sendt eit ope brev til TheDAO- og Ethereum-brukarane og forklart at han/ho berre har gjort noko som programkoden tillet, og sidan "Code is Law" bokstaveleg tala, har han/ho ikkje gjort noko galt. Det er i sanning ein juridisk godbit!

DAO - Decentralized Autonomous Organization
Ethereum er ei alternativ blokk-kjede bygd på Bitcoin-teknologi, men med ein del interessante skilnader. Mannen bak Ethereum er russisk-kanadiske Vitalik Buterin, ein prototype på ein nerd og med utsjånad som ein gut som skal konfirmerast neste år. Buterin starta med å skriva om Bitcoin, m.a. som ein av dei som starta Bitcoin Magazine. Men det er som hovudmannen bak Ethereum Vitalik Buterin verkeleg har skapt seg eit namn. Ethereum vart lansert så seint som 30. juli 2015 og har altså vore i drift mindre enn eitt år.

Den største skilnaden på Bitcoin og Ethereum er at medan førstnemnde har eit begrensa, og i enkelte sine auge primitivt, programmeringsspråk, har Ethereum eit fullstendig programmeringsspråk og er såkalla Turing-complete. At eit språk er Turing-complete betyr at det skal kunna køyra alle slags instruksjonar som let seg formulera som algoritmar. Det høyrest flott ut, men når det gjeld sikkerheit er det viktig å hugsa på at den største faren er kompleksitet. Med kraftigare verktøy kjem også mulegheiten til å gjera større feil, noko TheDAO ettertrykkeleg har bevist.

Ethereum har smarte kontraktar som sitt fremste bidrag til kryptovaluta-teknologien. Ein smart kontrakt er eit program lagra på blokk-kjeda som gir instruksjonar om kva som skal skje ved gitt føresetnader. Den virtuelle organisasjonen TheDAO er bygt som ein smart kontrakt. Det er i realiteten eit investeringsselskap, og dei som har investert i The DAO med ether (Ethereum sin valuta) har stemmerett og kan avgjera kva TheDAO skal investera i.

Deus ex Machina?
Deus ex Machina er eit uttrykk frå den greske antikken og frå teaterverda. Det er eit uttrykk for ein unaturleg, gjerne maskinell, inngripen for å løysa ei floke. Uttrykket kan gjerne brukast om TheDAO og Ethereum, for eit av forslaga til løysing av floken tappinga av ether har ført til, er å gjera endringar i den underliggjande Ethereum-koden. Det er eit ganske alvorleg inngrep og uttrykk for at problemet ikkje er isolert til TheDAO, men gjeld sjølve Ethereum-plattforma.

AI-tabbar på nytt?
Den voldsomme "hype-en" rundt DAO og særleg TheDAO, og den blinde trua på at programkode kan erstatta menneskeleg styrte organisasjonar, gir grunn til å spørja om me ikkje har lært noko av dei feilgrepa ihuga tilhengjarar av kunstig intelligens (AI) gjorde på 1950-talet og i fleire tiår seinare. Det er ganske naivt å tru at berre fordi vedtekter for ein organisasjon kan formulerast som kode (= smart kontrakt), kan ein organisasjon styrast og leiast utelukkande med kode. Den kjende juristen, Internett-forsvarar og politiske aktivisten Lawrence Lessig gir i denne presentasjonen ei veldig god forklaring på kvifor kode ikkje utan vidare kan erstatta lover:

Deja vú all over again: Thinking through law & code, again from lessig on Vimeo.

TheDAO som Ethereums Mt.Gox?
Alle som kjenner Bitcoin får frysningar på ryggen når ordet 'Mt.Gox' blir nemnt. Mt.Gox var den største vekslingstenesta for bitcoin før den gjekk overende i ei blanding av svindel og udugeleg leiing (kva som faktisk skjedde er framleis ikkje klart). Meir enn NOK 1 mrd. forsvann då Mt.Gox gjekk under og mange trudde det ville bety slutten for Bitcoin. Slik vart det ikkje, sjølv om hendinga prega kryptovalutaen i lange tider etterpå og vekslingskursen vart barbert frå rundt US $ 1200 på det meste til 2-300 på det lågaste ei tid etter.

Men i motsetning til TheDAO og Ethereum var det aldri snakk om å gjera endringar i Bitcoin-koden. Feila i Mt.Gox hadde ikkje noko med Bitcoin-plattforma å gjera, og samla sett kom Bitcoin sterkare ut av krisa. For Ethereum og TheDAO er situasjonen annleis. Om problemet med TheDAO kan isolerast til TheDAO-koden og applikasjonen den byggjer på (Slock.it), er usikkert. Men når eit av løysingsforslaga er å føreta endringar i sjølve Ethereum-koden, går ein langt i å antyda at det er plattforma som er problemet, ikkje applikasjonen. Alternativt seier ein at dersom ein applikasjon på Ethereum får problem, kan ein gjera endringar i det underliggjande fundamentet for å retta det opp. La oss håpa at det første er tilfelle!

Betalingsløysingar - bruk og kostnader

Bård Bjerkholt har ein interessant artikkel om mobile betalingsløysingar i fredagens DN (03.06.16), men det manglar etter mitt syn noko. For å ta konklusjonen hans først: "For de fleste bankkunder er saken enkel. De velger det enkleste og billigste alternativet". Nei, dei gjer jo ikkje det, som Bjerkholt sjølv skriv. Dei vel det enklaste, men dyraste alternativet.

Norges Banks oversikt over betalingsløysingar
Norges Bank utarbeider kvart år oversikt over dei ulike betalingssystema i bruk. Dei tek opp ulike tema kvart år og i rapporten for 2015 er det omfang av ulike betalingsløysingar som er via mest merksemd. Tala for 2015 viser at den generelle trenden med auka kortbruk held fram og at det er bruken av kredittkort som aukar mest. Det er to hovudtypar betalingskort: debet-kort og kredittkort. Debet-korta er ein del av det norske BankAxept-systemet og kortet er direkte knytt til ein bankkonto, oftast ein lønnskonto. Debet betyr at betalinga blir trekt av konto med det same. Det vanlegaste er at BankAxept-kortet også er knytt til eit internasjonalt debet-kort, med Visa, Mastercard m.fl. som kortsystem.

Finurleg kredittkort-system
Kredittkortet fungerer på ein annan måte. Det ligg i namnet at det er kreditt, dvs. eit (kortvarig) lån. Kortet er som regel knytt til ein av dei store internasjonale finansaktørane (Visa, Mastercard o.l.), men avtalen er med den lokale banken din. Kredittkort-systemet er eit finurleg parallell-system med eit utstedar-system (issuer) og eit akkvisisjonssystem (acquirer) med bankane er involvert på begge sider, som figuren under viser:

Fig. 1: Partane involverte i kreditt-kortsystemet
(Figur henta frå Richard G. Browns blogg)

Bankane har både forbrukar og leverandør som kunde, på kvar side av betalingsstraumen. I midten ("Switch") sit "edderkoppen", kredittkort-selskapet, som eigentleg berre låner ut namnet som merkevare. Det er altså Visa og Mastercard m.fl.

BankAxept ned, kredittkort opp
I 2015 stod BankAxept-betalingar for 57 % av alle betalingar og internasjonale betalingskort (vesentleg kredittkort) stod for 18 %. Men som figuren under viser, er biletet eit heilt anna når me ser på verdien av alle betalingar:

Fig. 2: Bruken av ulike betalingsinstrument; transaksjonar og verdi

Trass i at kortbetalingar stod for 75 % av alle betalingar, utgjer desse berre 4 % av totalverdien. Direkte debiteringar er avtalar som Autogiro, Avtalegiro og Brevgiro. Her er det dei to første som aukar (kombinert med e-faktura) og brevgiro som naturleg nok minkar.

BankAxept billeg, kredittkort dyrt
Betalingar med BankAxept er framleis suverent størst, men denne betalingstypen taper terreng i høve kredittkort, som vist i figuren under. Det er litt merkeleg for BankAxept er den suverent billegaste betalingsløysinga av dei to. I følgje Norges Bank kosta ei BankAxept-betaling kr

Fig. 3: Utvikling i bruk av BankAxept (debetkort) og kredittkort

For å finna kostnaden med bruken av BankAxept og kredittkort må me gå til 2014-tala frå Norges Bank. Der skriv dei i rapporten "Kostnader i det norske betalingssystemet" at ei BankAxept-betaling kosta kr 2,93 pr. betaling og ei kredittkort-betaling kosta kr 12,90 pr. transaksjon!

Denne figuren, henta frå Richard G. Browns blogg, forklarer korleis kostnadene med eit typisk kredittkort-betaling fordeler seg:

Fig. 4: Kostnadsfordeling i ei typisk kredittkort-betaling (Richard G. Brown)

Når ein kunde kjøper ei vare for kr 1.000,- kjem altså ca. kr 978,- fram til betalingsmottakaren. 2-3 % "forsvinn" ned i ulike lommer på vegen. Figuren over gir også ei god forklaring på kvifor bankane er ivrigare på å tilby kredittkort enn BankAxept.

Kvifor velja det dyraste alternativet?
Det naturlege spørsmålet er kvifor me vel det langt dyrare kredittkort-systemet framfor det nasjonale BankAxept-systemet som er mykje billegare. Her er nokre av forklaringane:

1. Kostnadene er skjulte for forbrukarane. Det er me som må betala "moroa" til slutt, men det er vanskeleg å finna ut kor mykje det faktisk kostar.
2. Bankane tenar meir på at kundane brukar internasjonale kredittkort enn det norske BankAxept-systemet dei sjølve har vore med å byggja opp!
3. BankAxept (utvikla og drive av BBS og seinare Nets) har sove i timen når det gjeld nett-betalingar (betaling for varer og tenester på nettet, ikkje nettbank).

9 Algorithms That Changed the Future

"9 Algorithms That Changed the Future - The Ingenious Ideas That Drive Today's Computers" heiter ei bok av John MacCormick. Eg vart merksam på boka då eg las Paul Chaffeys blogg og hans omtale av den. MacCormick er professor ved Dickinson College (USA), Departement of Mathematics and Computer Science , der han forskar og underviser.

Manglande IT-utdanning og forståing for den
I forordet dveler Chris Bishop, professor ved University of Edinburgh, ved paradokset at sjølv om IT omgir oss på alle kantar, er det framleis ikkje eit eige fag før på universitetsnivå. Dersom det blir tilbydd undervisning før universitetsnivå, er det ofte berre opplæring i diverse verktøy og ikkje innføring i "computer science" slik ein gjer i fysikk og kjemi t.d.

Kva er algoritmar?

Ein skulle gjerne tru at ei bok med denne tittelen, og som handlar algoritmar, ville gått litt tilbake i historien og sett på den etymologiske tydinga av algoritme. Det gjer MacCormick ikkje; han stuper inn i detaljane ved dei ni algoritmane nesten utan vidare refleksjon. Det er den første svakheita ved boka.

Algoritme er eit sett instruksjonar for ei datamaskin. Ordet kjem frå den persiske matematikaren (og astronom + geograf) Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī. Han er rekna for ein av forfedrane til algebra og skreiv fleire bøker. I tillegg til opphavet for 'algoritme' er ha også opphavet til ordet 'algebra'. 'Algoritme' kjem av det latinske namnet til  al-Khwārizmī.

Utvalskriterium
Det trengst bøker som skaper entusiasme og forståing for det grunnleggjande ved datateknologi, og det er det MacCormick tek mål av seg til å bidra med. Som tittelen seier, tek boka hans for seg ni algoritmar som har endra framtida vår. Han sette opp følgjande kriterium for utveljinga:

1. Algoritmen må vera i bruk dagleg av (datamaskin-)brukarar
   
2. Algoritmen må adressera konkrete, reelle problem (real-world problems)
   
3. Algoritmen må hovudsakeleg vera relatert til computer science-teori (og då fell alt som har med maskinvare bort)

Offentleg nøkkel-kryptografi og digitale signaturar

Ei anna svakheit er etter mitt syn dei ni algoritmane som er valde ut. Det er ikkje lett å velja dei ni viktigaste algoritmane i IT-verda, og det vil nødvendigvis bli mykje diskusjon rundt eit slikt val. Men å bruka to av dei ni plassane på offentleg nøkkel-kryptografi og digitale signaturar, meiner eg er feil. Offentleg nøkkel-kryptografi og digitale signaturar er to sider av same sak og burde vore omtalt under eitt - då kunne han fått plass til ein algoritme til.

PageRank byggjer på?

Ei tredje svakheit er at han i drøftinga av søk og Googles PageRank-algoritme ikkje nemner opphavsmannen til algoritmen: Eugene Garfield (som seinare vart tilsett i Google). Garfield utvikla ein siterings-algoritme (Science Citation Index) ved University of Pennsylvania i 1950-åra. Kjernen i algoritmen var at til meir meritterte forfattarane som siterte artikkelen din var, til høgre verdi fekk artikkelen din - den såkalla impact factor.

Kva med Bitcoin?

Boka kom ut i 2011 og eg kan difor vanskeleg kritisera han for ikkje å ha teke med Bitcoin; som elles burde hatt ein opplagt plass blant dei ni. Men MacCormick er snublande nær, for i det siste kapitlet der han spekulerer over kva algoritmar me kan komma til å sjå i framtida, diskuterer han zero knowledge proofs og ei løysing på dei bysantinske generalars problem. Bitcoin er jo nettopp svaret på den siste utfordringa, og kanskje skulle ein professor i computer science ha oppdaga det i 2011? 

Dei aktuelle algoritmane

Dei ni algoritmane han har valt ut, er:

1. Search Engine Indexing
2. PageRank
3. Public Key Cryptography
4. Error-Correcting Codes
5. Pattern Recognition
6. Data Compression
7. Databases
8. Digital Signatures
9. What Is Computable?

Den siste er strengt teke ikkje ein algoritme, men ein gjennomgang av Alan Turings banebrytande bevis for at det er umuleg å forutsjå alle feil i eit dataprogram. Eller sagt på ein annan måte: Det finst ting som er umuleg å forutsjå: vil eit program eventuelt krasja eller vil det gå i det uendelege? Dette er kjendt som the halting problem og the undecidability problem.

Det som er bra med boka

Sidan eg har vore ganske kritisk til MacCormick innleiingsvis får eg ta med det som er positivt også. Han har skrive ei lettlesen og pedagogisk god bok. Det skin gjennom at MacCormick verkeleg er interessert i å formidla dette, og han gjer det som sagt på ein god pedagogisk måte. 

Bruktbil, bankremisse og Bitcoin

Mazda MX-5 - for ein bil! (sukk!)

I går selde eg Mazda-en min - eg saknar den alt! Den vart kjøpt som starten på ein idé om utleige av spesielle bilar, gjennom bedrifta Klassisk Bil AS. Tida strakk ikkje til og eg må leggja dette på is. Det betyr ikkje at eg ikkje har tru på forretningsidéen, tvert om. Men det får bli litt seinare når andre ting har roa seg litt.

Pengar <--> Bil
Men poenget i denne artikkelen er dilemmaet når eit verdifullt objekt (t.d. ein bil) og pengar skal skifta hender. Me har framleis ikkje gode ordningar for dette. I mitt tilfelle mottok eg ei bankremisse på den avtalte summen. Ei bankremisse liknar på ein sjekk, men til skilnad frå sjekken må du gå til ein bank (fysisk!) og kjøpa den. Du må ha pengane på kontoen din, og når du kjøper bankremissa blir summen sett av på ein eigen konto i banken og du som kjøpar har ikkje tilgang til den lenger. Mottakar må også heva bankremissa i ein bank (igjen fysisk!).

Den aktuelle bankremissa (med vilje litt utydeleg..)

Gammaldags ordning
Dette systemet er heilt klart ikkje laga for den digitale verda me stort sett brukar for betalingsoppdrag. Men for sikkert oppgjer for verdifulle objekt (bilar, båter osv.) er det den beste måten i dag. Du kan også bruka "Kjøp sikkert" på Finn.no, sjølv om dei no varslar at det blir endringar i den ordninga.

Då fungerer Finn.no som mellom-mann og tek i mot den avtalte kjøpesummen, via selskapet PayEx (det er den delen som blir endra i sommar). Dei betaler ut når handelen er gjort og verken kjøpar eller selja klagar. Dei handterer likevel ikkje problem som måtte oppstå - det blir opp til partane å avklara. Kjøp sikkert frå Finn.no er mykje dyrare enn t.d. å kjøpa ei bankremisse. I mitt tilfelle ville det kosta kr 500,-. Til samanlikning kosta det kr 75,- å kjøpa ei bankremisse i DNB (for kunden som hadde konto der).

Unngå fredag den 13.!!
Sidan handelen i går skjedde på fredag den 13. burde eg skjønt at det kom til å bli komplikasjonar - og det vart det! Kjøparen hadde skrive ut bankremissa på feil namn (der må DNB ta skulda) og gode råd vart då dyre. Eg kunne ikkje heva ei bankremisse som ikkje stod i mitt namn, og kjøparen kunne ikkje få endra bankremissa. Løysinga vart at me gjekk til den lokale banken på Gol, der handelen føregjekk, og fekk dei til å attestera at eg var meg og kjøparen var den han var og at namnet på bankremissa var feil. Så endra også DNB sitt kontor der bankremissa var kjøpt, namnet på sin kopi. Det heile skjedde etter råd, og forståing, frå banken eg brukar; Indre Sogn Sparebank. Sparebank 1 Hallingdal må også krediterast i denne handelen; dei viste service av beste merkje - til to personar som ikkje var kundar i banken deira.

Konklusjon
Lokale bankar med god personkjennskap er viktig når uføresette ting oppstår. DNB prøvde også å hjelpa så godt dei kunne, og det skulle berre mangla sidan det var dei som hadde rota det til, men dei var vanskelegare å nå.

Bitcoin er eit godt svar på utfordringa med skifte av pengar og objekt. Eg forklarte kjøparen korleis det ville sett ut om me hadde brukt Bitcoin til å gjera opp:

1. Kjøparen ville ha skanna Bitcoin-adressa mi på sin mobil, frå min mobil.
2. Han ville ha tasta inn kjøpesummen (i norske kroner).
3. Han ville ha lagt på litt ekstra gebyr i staden for dei 0,0001 BTC som er standard i mange lommebøker (pr. i dag mellom 30 og 40 øre) - kanskje 10 kr i gebyr for at transaksjonen skulle bli prioritert av gravarane (miners)
4. Han ville ha trykt 'send' og me ville så ha gått og teken ein kopp kaffi (det gjorde me også på Gol i går :)
5. Etter ein times tid ville me ha sjekka kor mange stadfestingar (confirmations) som hadde komme på overføringa, og viss me hadde hatt 5-6 ville eg ha kjent meg sikker på at betalinga ikkje kunne endrast.

Hysj, vi regner!

Roman Linneberg Eliassen har skrive boka med den fantastiske tittelen "Hysj, vi regner. Hvorfor økonomer ikke forstår virkeligheten". Det er eit kraftig oppgjer med dagens økonomiutdanning, med utgangspunkt i hans eiga utdanning som master i samfunnsøkonomi ved Universitetet i Bergen. Det starta med ei forundring irritasjon over at dei i utdanninga rett etter finanskrisa omtrent ikkje var inne på krisa og bakgrunnen for den.

Han har tre hovudanklager hans mot dagens økonomiutdanning:

1. Formalisme
   - eit einsidig fokus på matematikk og formlar (inspirert av realfag, særleg fysikk)
2. Likevektsfetisjisme
   - økonomar er "sjukleg" opphengt i likevektsidealet
3. Metodisk individualisme
   - individet er utgangspunktet for alle slutningar, også makroøkonomiske

Kritikken er retta mot den rådande dominansen i økonomi-faget, såkalla ortodoks ("rett-truande") økonomi, eller "mainstream" økonomi. I følgje Elisassen kom det eit avgjerande skilje i økonomifaget i siste halvdel av 1800-talet. Økonomar som Carl Menger, William Stanley Jevons og Leon Walras stod i spissen for den såkalla "marginalistiske" revolusjonen av økonomifaget  Den marginalistiske retninga braut med den klassiske økonomi-forståinga, representert ved økonomar som Adam Smith og Karl Marx, på to vesentlege punkt:

• Arbeidsverdi-teorien og den marginale nytten
  Dei klassiske økonomane (Smith, Marx, Ricardo m.fl.) meinte at verdien til eit produkt var knytt til arbeidet som var lagt ned i å utvikla det. Men det kunne ikkje forklara prisen, slik at pris og verdi vart sett på som to ulike ting.
  
  Dette var dei marginalistiske økonomane ueinige i. Dei introduserte nyttebegrepet og at prisen vart bestemt av den marginale nytten av eit produkt - av tilfredsstillinga ved å kjøpa eitt eksemplar til av produktet.
• Økonomi som naturvitskapDet andre avgjerande punktet var kva fagtradisjonar økonomifaget helst skulle koplast mot. Adam Smith var t.d. professor i moralfilosofi, noko som hadde stor innverknad på hans økonomiforståing. Økonomane bak den nye dreiinga av økonomifaget såg heller økonomi i slekt med naturvitskap, og særleg fysikk. Matematikken vart difor den viktigaste arbeids-reidskapen.

Monetær økonomi

Dei nyklassiske økonomane, som rår grunnen i dag og som er oppdregne i den marginalistiske økonomiforståinga, har aldri brydd seg om pengar (merkeleg nok!). Pengar berre "er", og pengar og pengebruk er nøytrale i deira verd. Dette har eg også vore inn på fleire ganger, både i samband med det glimrande (fjell-)seminaret "Kva er pengar?" i Lom i fjor og i omtalen av Ole Bjergs bok "Making Money - The Philosopy of Crisis Capitalism".

Pengar ut av lause lufta

Det faktum at bankane lagar pengar ut av "lause lufta" ("ex nihilo") og at det er kreditt-etterspørselen som styrer penge-genereringa, og i liten grad sentralbanken sine reservekrav og styringsrente, ser ikkje ut til å interessera dagens økonomar. Ikkje berre er dei uinteresserte, dei nektar jamvel for at dette er tilfelle, slik nobelpris-vinnaren i økonomi Paul Krugman gjorde i ein debatt med økonomen Steve Keen. 

Krugman vs. Keen

Utgangspunktet for debatten var at Krugman kritiserte ein artikkel av Keen der sistnemnde påstod at innskot ikkje ligg til grunn for lån. Krugman meinte at innskot er grunnlaget for bankane sine utlån. Til grunn for heile diskusjonen låg synet på i kva grad sentralbanken kontrollerer pengemengda. Krugman meinte at sentralbanken har full kontroll med pengemengda i samfunnet, noko dei fleste vil vera einige om at ikkje er tilfelle. Du kan lesa eit samandrag av debatten her, men kortversjonen er Keen - Krugman: 1-0 (!). SjølvNobelprisvinnarar kan ta feil, men det visste me vel frå før..

Kriser som del av det normale

For ortodokse økonomar er likevekt idealet og kriser er uføresette og utanforståande sjokk som eigentleg ikkje skal skje. Det er her kritikken frå Eliassen, og mange andre, er sterkast. Elisassen viser stadig til Keynes, og hans syn var at kriser er ein del av det kapitalistiske systemet og må handterast deretter, og ikkje sjåast på som unaturlege avvik.

Å forstå Keynes 

Eliassen meiner likevel ikkje at me skal gå til Keynes for å finna detaljane i løysinga. Forslaga til Keynes må sjåast ut frå situasjonen i hans tid. Det er dei overordna idéane til Keynes som bør trekkjast fram att og som ser ut til å vera gløymde eller misforståtte sjølv blant dei som påstår at dei er Keynes-tilhengjarar. Eliassen tilrår å gå til originalkjeldene og lesa kva Keynes faktisk skreiv, og ikkje berre basera seg på seinare tolkingar av han.

Roman L. Eliassen forstår Keynes, og har lese Keynes. Han har stått for den norske oversetjinga av Keynes' mest kjende bok "The General Theory of Employment, Interest, and Money". På norsk er tittelen "Allmenn teori om sysselsetting, rente og penger". 

Den kumulative kunnskapen

Det siste er også ein viktig del av kritikken av vår tids dominerande økonomisyn: den kumulative økonomi-kunnskapen. Det er eit syn som byggjer på at økonomifaget stadig blir forbetra og kunnskapen vår stadig betre ved at alle dei dårlege idéane blir skrelt bort og me står att med det som har vist seg å halda stikk. Slik er det ikkje, meiner Eliassen, og tilrår at ein går tilbake i tid og studerer andre økonomar enn dei nyklassiske og deira inspirasjonar. 

Risiko og usikkerheit

Ein viktig ting Keynes understreka, var skilnaden på risiko og usikkerheit. Risiko kan talfestast, usikkerheit kan ikkje talfestast. Men i dag handlar økonomi om talfesting, og risiko og usikkerheit blir blanda saman og sett inn i formlar som då tilslører kva me kan vita noko om. Og så går det også som det går.

Kva seier dei som blir kritiserte?
Professor Kalle Moene underviser i samfunnsøkonomi ved universitetet i Oslo og er ein av dei som blir "treft" av kritikken. Moene seier først at han er glad for kritikken, og at den er viktig, men at den er for unyansert. Moene meiner at ved å omfatta "alle", treffer Eliassen "ingen". Kalle Moene meiner at økonomar i dag i langt større grad trekkjer inn andre ting enn reine, rasjonelle nyttevurderingar.

Moene går tilbake til 1970-tals-kritikarane og prøver å visa kva som er endra sidan den gangen. På den måten prøver han å visa at Eliassen sin kritikk er gammal og at den har vorte teken omsyn til. Men til sjuande og sist innrømmer Kalle Moene at undervisninga ikkje har teke omsyn til den breidden i faget han sjølv listar opp, og representerer. Så etter ei lang utgreiing om kva som har endra seg sidan 1970-talet, blir konklusjonen at lite har endra seg i undervisningssamanheng. Og det var jo nettopp det som var utganspunktet for Eliassen sin kritikk, og kjernen i den.

Roman Linneberg Eliassen målar med brei pensel. Men boka er eit debattinnlegg og ein kritikk av dagens økonomiutdanning. Og det blir feil å krevja full balanse (likevekt?) og nøytralitet av ei slik bok. Så er det berre å håpa at boka får verknad og at dei ansvarlege for økonomiutdanningane her til lands, særleg samfunnsøkonomar, tek til seg kritikken slik Kalle Moene delvis gjer.

Det autonome taxi-selskapet

På Jon Bing sitt minneseminar forrige veke innleia eg om Bitcoin og blokkjede-teknologi. For å halda det i Jon Bing si ånd prøvde eg å finna fram til eit eksempel han kunne ha likt. Det vart historia om korleis det første autonome taxi-selskapet kan oppstå. Eksempelet er ikkje mitt, det er henta frå Andreas Antonopolous - kjend Bitcoin-ekspert og -evangelist.

Kva får du når du koplar Bitcoin, Uber og Googles sjølvkøyrande bil: Den sjølvkøyrande taxi-en så klart! Den handterer alt sjølv; betaling for driftskostnader (lisensar, avgifter, vedlikehaldog drivstoff/straum m.m.), den hentar passasjerar automatisk og krev betaling via Bitcoin og den rapporterer til skattemyndigheiter m.m.

Men poenget er at det første autonome (sjølveigande) taxi-selskapet neppe oppstår slik utan vidare. Her er eit meir sannsynleg scenario:

Tenk deg ein eldre taxi-sjåfør. Han begynner å bli lei av å køyra taxi sjølv og sluttar å køyra, men etablerer eit selskap og får etter kvart ein del bilar. Han erstattar gradvis dei sjåfør-drivne taxi-ane med sjølvkøyrande bilar. Han automatiserer rekneskap og rapportering. Ein vakker dag døyr han, og sidan han ikkje har arvingar eller nære slektningar, er det ingen som oppdagar det!

Den neste dagen køyrer bilane ut som før, hentar passasjerar og krev inn betaling. Rekneskap og rapportar blir ordna som før og alt går som om ingen ting skulle skjedd. Det første autnomome taxi-selskapet er fødd!

Jon Bings minneseminar

I går vart det tredje minneseminaret etter Jon Bing arrangert (Jon Bing's Memorial Seminar), på Bristol Hotel i Oslo. Jon Bing døydde dessverre altfor tidleg i 2014, kort tid før han ville ha fylt 70 år. Den gangen vart 70-årsfeiringa omgjort til eit minneseminar, og Senter for rettsinformatikk - SERI - har halde oppe tradisjonen og arrangert eit seminar til minne om han sidan.

I år var eg så heldig å bli invitert til å presentera - ei stor ære! Temaet for årets minneseminar var "Bitcoin and blockchain technology" og eg fekk gleda av å innleia seminaret med presentasjonen "Bitcoin and blockchain technology for dummies - The technology and its applications". Her må eg understreka at tittelen var gitt til meg på førehand; eg ville neppe valt ein tittel som kanskje kan oppfattast som litt nedlatande..

All ære til programkomitéen med professor Lee A. Bygrave i spissen for val av tema på årets minneseminar. Det er sprekt å via heile seminaret til Bitcoin og blokk-kjedeteknologi. Men som Bygrave sa, dette er heilt i tråd med det Jon Bing stod for. Han var alltid nysgjerrig på nye ting. Favorittordet hans var "spennende!".

Her er presentasjonen eg heldt:

Jon Bing Memorial Seminar from Vestforsk.no

Professor Olav Torvund tok deretter opp spørsmålet om Bitcoin er pengar. Svaret hans var at det meste kan brukast som pengar, og mykje rart har vore brukt som pengar opp gjennom historia. Han kunne likevel ikkje forstå kvifor me treng Bitcoin. I hans auge er dette eit teknologidrive prosjekt som ikkje tilfører finanssystema noko særleg.

Euripides Rizos frå European University Cyprus snakka så om Bitcoin og forbrukarvern og den korte konklusjonen er at det er ikkje noko i EU-lovgivinga som hindrar bruk av Bitcoin og som hindrar lover og reglar i å bli følgde. Han viste til at i praksis blir Bitcoin, i den grad det i det heile blir brukt, brukt som eit betalingssystem a la PayPal og ikkje først og fremst som ein eigen valuta.

Professor Inger Marie Sunde frå Politihøgskulen avslutta seminaret med å sjå på Bitcoin og blokk-kjedeteknologi frå eit politiperspektiv. Det manglar ikkje på skrekkhistoriar om Bitcoin og kriminalitet, og Sunde drog også fram eksempel på Bitcoin brukt i kriminell åtferd.

Det var mange spørsmål under seminaret og det verka som publikum tykte temaet var interessant. Eg vart likevel nokså åleine i å "forsvara" Bitcoin - skepsisen var ganske stor.

BIS - Sentralbankane sin sentralbank

Tower of Basel - om den lyssky
sentral-sentralbanken BIS

Bank for International Settlements, BIS, blir kalla "Den internasjonale oppgjersbanken" på norsk og er "sentralbankanes sentralbank". Adam Lebor har i boka "Tower of Basel - The Shadowy History of the Secret Bank That Runs the World" skrive historia om banken som vart oppretta i 1930. Orda "shadowy", "secret" og "runs the world" er den fortetta versjonen av denne historia. At banken fekk hovudkvarteret i Sveits var ikkje så rart - finans & sekretesse har nærmast vore "core business" for Sveits.

Oppretta i 1930
BIS vart oppretta i 1930 av sentralbankane i England, Frankrike, Tyskland, Italia og Japan. Sentralbanken/-ane i USA, Federal Reserves, ville ikkje delta, men tre private amerikanske bankar var med: J. P. Morgan, First National Bank of New York og First National Bank  of Chicago. Bank for International Settlements hadde tre føremål då den vart oppretta:

1. Handtera Tyskland si tilbakebetaling (krigsskade-erstatning) etter første verdskrigen, etter den såkalla Young-avtalen.
2. Sørgja for samarbeid mellom sentralbankar.
3. Vera ein bank for sentralbankar.

Svensk teknokrat som arkitekt

Ein av hovudarkitektane bak banken var den svenske øknonomen og teknokraten Per Jacobsson. Han hadde den anonyme tittelen "economic adviser" i BIS, men hadde stor innflytelse på utforminga og utviklinga av BIS. Jacobsson var den som utforma BIS' liberalistiske politikk og den avpolitiserte (amoraske?) og teknokratiske naturen i organisasjonen. I BIS DNA-profil ligg synspunktet om at økonomi og finans bør hevast over politisk påverknad og styrast av fagfolk, i sterk diskresjon. Denne idéen gjennomsyrer det meste av den vestlege finanssektoren fram til vår tid, ikkje minst takka vera BIS og den rolla organisasjonen har spelt etter 1930.

Jacobsson var ein sterk forkjempar for ein pan-europeisk føderasjon; ein europeisk union. Tankane hans om denne unionen var svært nær det som seinare utvikla seg først til eit samarbeid mellom nokre få land og til slutt ein økonomisk union. Han ville nok ha likt det EU me ser i dag, om me ser bort frå dei store økonomiske problema (som han nok ville meint var fordi politikarane blanda seg for mykje bort i økonomisk styring!).

"Tower of Basel" - Hovudkvarteret til BIS

Montagu Norman og Hjalmar Schacht

Utanom Per Jacobsson, som den ideologiske arkitekten, var det sentralbanksjefane Montagu Norman i Bank of England og Hjalmar Schacht i tyske Reichsbank som var dei sentrale personane i BIS. Norman  var den første presidenten i BIS og Hjalmar Schacht vart etter kvart ein god venn av Montagu. Sidan BIS si hovudoppgåve var administrering av Tyskland si tilbakebetaling etter krigen, var det også naturleg at desse to fekk ei hovudrolle i organisasjonen. Schacht var mannen som redda den tyske økonomien etter hyperinflasjonen i Weimar-republikken. Han fekk etablert Rentenmark som ein ny valuta til erstatning for den hyperinflatoriske tyske marken. Rentenmark var ikkje basert på gullstandarden, som var vanleg for valuta på den tida, men på eigedomsverdiar. Det var slik sett ein av dei første fiat-valutaene.

Hjalmar Schacht var den verkeleg sterke mannen i Tyskland i mellomkrigstida. Han fekk først avslag på søknaden som sjef for Reichsbank fordi han fekk sparken frå jobben han hadde under første verdskrig då han føretok ei tvilsam overføring av pengar. Men andre gongen fekk han jobben, og vart med det heilt sentral også for det framveksande Nazi-Tyskland. Schachts sentrale posisjon også i BIS sikra nazistane ein livsviktig finansiell kanal med omverda. Sjølv Hitler var redd for Schacht; han hadde sett kor kynisk Schacht var og den enorme gleda han hadde av å lura andre økonomisk. Med Schacht som sjef for Reichsbank og sentral i BIS fekk Nazi-Tyskland den viktige kanalen til omverda, og ein kanal som ikkje berre var finansiell. Gjennom BIS vart det også føreteke sonderingar av politisk karakter og ført diskusjonar om kva som skulle skje etter krigen og korleis Tyskland økonomisk skulle stå best muleg rusta til å få i gang att industrien.

Montagu Norman var den britiske sentralbanksjefen og den første presidenten for BIS. Han vart ein god venn av Hjalmar Schacht, og saman styrte dei både sine respektive sentralbankar og BIS i den viktige førkrigsperioden og under andre verdskrigen. Det tette bandet mellom dei to er også ei av forklaringane på korleis BIS kunne bli ein så viktig institusjon for Nazi-Tyskland.

BIS som ei forlenging av Nazi-Reichsbank

Sjølv om BIS offisielt skulle vera nøytrale under siste verdskrigen [i BIS sine auge var alt det dei gjorde "nøytralt" og heva over politikk - det var økonomi!], vart dei ein viktig finansiell kanal for Nazi-Tyskland gjennom Reichsbank og Hjalmar Schachts tette band til institusjonen. Nøytraliteten til BIS var ikkje "verre" enn at institusjonen hjelpte Tyskland å overføra plyndra gull frå m.a. Tsjekkoslovakia til Reichsbank sin konto. Under krigen vart også gull frå privatpersonar, mellom anna frå konsentrasjonsleirane, omsett via BIS og akseptert av BIS som betaling. At noko slikt kunne skje utan at det fekk vidare konsekvensar, er vanskeleg å forstå. Det er også eit grelt eksempel på kva som kan skje når mektige personar hevar seg over demokratiske prinsipp og tek avgjerder som påverkar globalt. Ein skulle tru at slike operasjonar måtte føra til at BIS vart nedlagt, men det skjedde ikkje.

Den kjende sveitsiske "nøytraliteten" kom også godt med. Som det vart sagt om denne: 

For six days a week Switzerland works for Nazi Germany, and on the seventh it prays for an Allied victory

Forsøk på avvikling av BIS

Ikkje alle såg på BIS med like blide auge; særleg etter det som skjedde like før og under andre verdskrigen. I USA gjekk Henry Morgenthau jr., finansministar for Roosevelt [U.S. Secretary of the Treasury], hardt ut mot banken og kravde at den vart lagt ned. Det skjedde under Bretton Woods-konferansen, men den som redda banken var John Maynard Keynes. Hovudsaka under Bretton Woods var etableringa av the International Monetary Fund, IMF, og ei lausare kopling av valutaer til gull ved at berre den amerikanske dollaren vart direkte kopla til gullstandarden. 

Saka om BIS kom likevel opp etter at organisasjonen hadde komme i dårleg lys gjennom fleire medieoppslag. Det var særleg koplinga til Nazi-Tyskland og handtering av gull i okkuperte land som vart framheva, men også koplingane til det enorme tyske kjemikonsernet IG Farben hadde til amerikanske selskap og måten dei hadde drive kartellverksemd på.

Forslaget om å likvidera BIS vart sett fram av ein nordmann (!), Wilhelm Keilhau, i lag med nederlandske delegatar. Det vart hevda at amerikanske styresmakter (Morgenthau og White) stod bak, men let nordmennene gjera den skitne jobben. Men Keynes sette altså foten ned. Han insisterte på at BIS skulle oppretthaldast, elles nekta han og britane å skriva under nokon avtale om etablering av IMF. Og slik vart det; BIS vart redda og kunne konsentrera seg om å finna nye oppgåver i etterkrigstidas Europa.

Nye oppgåver for BIS

BIS var djupt forankra i gullstandarden, og flytting av gull mellom nasjonar var ei av hovudoppgåvene i tida før og under andre verdskrigen. Då gullstandarden vart mindre viktig etter Bretton Woods, var spørsmålet kva BIS sine oppgåver då skulle vera. I motsetnad til vanlege sentralbankar, som hadde ei viktig oppgåve i sikring av transaksjonar mellom bankar og som "lender of last resort", hadde ikkje BIS noka oppgåve i sikring av transaksjonar internasjonalt. Sanninga var at alt det BIS hadde utført, og som var grunnlaget for opprettinga av banken, godt kunne ha vore utført av ein vanleg kommersiell bank. 

Når BIS likevel vaks og fekk endå større makt og innflytelse etter kvart som gullstandarden vart avvikla, skuldast det samanfallet med globaliseringa av finansnæringa. BIS fekk rolla som mellommann, eller "clearinghouse", mellom sentralbankar. BIS og dei sentrale personane i ulike verv der var også pådrivarar for ein europeisk union. Det hadde lege under BIS heilt sidan etableringa i 1930 og var ein av Per Jacobssons hovudtankar. USA var også ein viktig pådrivar i prosessen mot tettare europeisk samarbeid, og mykje av Marshall-hjelpa var utforma på ein slik måte at den tvinga fram eit stadig tettare samarbeid. 

Det tyske "wirtschaftswunder"

Vest-Tysk reiste seg overraskande fort etter dei enorme øydeleggingane under siste verdskrigen. Ved nærmare ettersyn er det ikkje vanskeleg å finna den viktigaste forklaringa: Sentrale industripersonar under Nazi-Tyskland fekk halda fram i leiande stillingar nærmast utan avbrot frå krigen til freden. Det sentrale krigs-konsernet IG Farben [Interessen-Gemeinschaft Farbenindustrie] vart delt opp i fire sjølvstendige firma: BASF, Bayer, Hoechst og Casella; alle med leiarar frå det tidlegare morselskapet. I dag er heiter dei nye konserna AGFA, BASF, Bayer og Sanofi.

European Payment Union

Presset mot ei sterkare integrering av nasjonane i Europa for å leggja band på Tyskland, men også for å skapa ein enklare og meir effektiv marknad for USA, heldt fram. I 1950 vart European Payment Union (EPU) oppretta og BIS fekk ei sentral rolle i samband med dette. For kvart nytt steg mot eit tettare europeisk samarbeid stod BIS klar til å ta nye oppgåver.

Året etter vart kol- og stålunionen (European Coal and Steel Community - ECSC) mellom Frankrike, Vest-Tyskland, Italia og BeNeLux-landa oppretta. Dette er sett på som grunnlaget for dagens EU. Franskmannen Jean Monnet var arkitekten bak unionen og er også rekna som "far" til dagens EU. Ideologien til Monnet var den same som den som låg bak BIS: eit teknokrati frikopla frå "brysame" politikarar. Interessant nok vart Monnet aldri valt til noko offentleg verv, likevel har han vore den viktigaste personen i etableringa av EU. Det er ein klar parallell til måten BIS vart etablert og har fungert.

BIS og kynisk kapitalisme

Den høgst udemokratiske BIS ga i stadig større mon "velmeinande" råd til ulike nasjonar, og råda var alltid dei same: få bukt med inflasjonen og kutt i offentlege utgifter ("austerity"). Det er ganske tvilsamt at ein lukka, elitistisk og anti-demokratisk institusjon som BIS, heva over tradisjonell politikk, har fått lov til å utvikla seg på ein slik måte. Historia om BIS og Nazi-Tyskland burde vore nok til å avvikla organisasjonen, eller i det minste innført meir politisk kontroll, men slik vart det ikkje. BIS har dermed vorte symbolet på kynisk kapitalisme.

Kva bør gjerast med BIS?

Forfattaren listar tre ting som bør gjerast for å betra BIS:

1. BIS må opnast opp slik at omverda får vita kva som blir diskutert, kven som er til stades osv. Det må bli referat frå møta og pressekonferansar der det er muleg å stilla spørsmål.
2. Den juridiske immuniteten må fjernast slik at BIS og dei sentrale personane som styrer organisasjonen, kan stillast til ansvar.
3. Den store formuen BIS har samla gjennom store, årlege overskot, bør setjast av til humanitære føremål.

Adam Lebor har skrive ei interessant og viktig bok som set søkjelys på ein mektig, men lyssky organisasjon. For eigen del tykkjer eg det mest interessante har vore å lesa om BIS som sjølve symbolet på den globale finansutviklinga, og om dei hendingane som har lagt grunnlaget for EU.

Ta Bitcoin på alvor!

Ill.: Zach Copley (CC BY-SA 2.0)

Følgjande lesarinnlegg stod på trykk i Computerworld nr. 7, veke 9 2016 (den er ikkje tilgjengeleg på nettet førebels):

Computerworld har i overraskande liten grad interessert seg for Bitcoin og blokk-kjedeteknologien bak. Bortsett frå enkelte sensasjons­prega oppslag har det vore lite skrive om fenomenet. Det er på høg tid å ta den banebrytande teknologien på alvor. Eg følgjer difor opp lesarinnlegget frå Matthias Peter, Cognizant Norway, i CW 2/2016 der han peiker på ein del av potensialet i finanssektoren.

Ulikt mange andre motebegrep med varierande substans, er Bitcoin basert på handfast og nyskapande teknologi. Det store gjennombrotet Bitcoin representerer, er kort fortalt bevis av eigarskap utan bruk av tredjepart. Det er eigarskap i vid forstand, ikkje berre valuta/pengar,  som har fått mest merksemd.

Norge er dessverre seint ute igjen når viktige teknologitrendar, for ikkje å seia teknologi-paradigme, veks fram. Der er eit paradoks når me tenkjer på kor raske nordmenn elles er med å ta i bruk ny teknologi. Innan bank og finans står me i fare for å gå i «Nokia-fella»: me har jo verdas beste og mest effektive betalingssystem, kvifor skal me då bry oss?

Bitcoin og blokk-kjedeteknologien har potensial til å endra mykje på langt fleire område enn bank og finans. Bruksområda er mange, både i næringsliv og i offentleg sektor. Kva form og kva namn dette får, er framleis uklart, men at Bitcoin og blokk-kjedeteknologi har komme for å bli, og også komme for å røska opp i gamle, stivna system, er ganske sikkert.

Det viktigaste er likevel at Bitcoin er ein open plattform for vilkårslaus (permissionless) innovasjon, akkurat som Internett i seg sjølv. Kven som helst kan ta utgangspunkt i programkoden og utvikla nye løysingar. Og mange gjer nettopp det; det skjer veldig mykje spennande utvikling med utgangspunkt i Bitcoin-infrastrukturen.

Avslutningsvis vil eg peika på eit eksempel på bruk av Bitcoin henta frå offentleg sektor, for å visa det vide bruksområdet teknologien har. Hausten 2015 følgde eg MOOC-kurset Digital Currencies frå universitetet i Nicosia og nyleg fekk eg vitnemål for gjennomført og bestått kurs. Det spesielle er at kursbeviset ligg lagra på Bitcoin-blokkjeda, i form av eit «fingeravtrykk» (ein hash av dokumentet). På den måten kan mottakarar av CV-en min enkelt sjekka at kursbeviset er ekte og at eg ikkje har endra på noko i etterkant. Det er lett å tenkja seg verifisering av dokument av mange typar på bakgrunn av eksempelet.

Let's talk Bitcoin

Logo for "Let's talk Bitcoin" podcast

Hi everybody! It's the ..th of ..y, 20xx, and this is episode xxx.
This show is intended for informational and educational purposes only. Crypto currency is new, exciting and empowering, but we are not experts, just obsessed companions walking the road towards a more peer-to-peer future.

Slik startar episodane av podcasten "Let's talk Bitcoin" med Adam B. Levine som vert. Viss du vil følgja med på utviklinga av Bitcoin og få ei djupare forståing for teknologien og dei mange spennande prosjekta knytt til krypto-valuta, er dette rette plassen. Men det finst sjølvsagt ein haug av andre informasjonstenester om Bitcoin også! Problemet er her som mange andre stader navigering i jungelen av informasjon. LTB blir publisert to ganger i veka, men det er snakk om å redusera det til ein gang.

Ei anna god kjelde til Bitcoin-teknologi og det siste nye innan Bitcoin-utvikling, er podcasten  "Epicenter Bitcoin" med vertskapet Brian Fabian Crain og Sébastien Couture. Podcasten er tilgjengeleg frå fleire stader, m.a. SoundCloud. Den kjem ut med ny episode ein gang i veka.

I tillegg finst det meir strukturerte undervisingsopplegg (MOOC) som t.d.

• University of Nicosia: Introduction to Crypto currencies
• Princeton University: Bitcoin and Cryptocurrencies Technologies
• Khan Academy: Er rekkje introduksjonsvideoar om Bitcoin

Sandslottet i Aleppo - og folkemordet i Armenia

Sandslottet i Aleppo - ei fascinerande
historie frå første verdskrig

Boka "Sandslottet i Aleppo" (Sandcastle girls) av Chris Bohjalian har folkemordet på armenarane som bakteppe. Denne grusomme hendinga har fått lite merksemd samanlikna med andre overgrep. Det er vanskeleg å setja menneskelege overgrep og brutale hendingar opp mot kvarande; det endar ofte i tal som i seg sjølv ikkje seier så mykje om lidingane bak.

Armenian Holocaust
Men uansett korleis ein ser folkemordet på armenarane, er det uhyrleg, både i reine tal (meir enn 1,5 mill. menneske drepne i følgje boka, i følgje Wikipedia er talet mellom 800.000 og 1,5 mill.) og i utføring (store delar av dei vart drivne ut i ørkenen). Hendinga er også kjent som the Armenian Holocaust, the Armenian Massacre og Medz Yeghern som betyr "Great Crime" på armensk.

Massakren i 1915
Handlinga føregår i starten av første verdskrig, i 1915. Første verdskrigen markerte også begynnelsen på slutten av det ottomanske riket, med Konstantinopel som senter. Syria, med Aleppo, var framleis ein del av det ottomanske riket og under tyrkisk kontroll. Det var noko av grunnen til at armenske kvinner og barn (mennene var for det meste drepne før) vart drivne hit. Dei som overlevde deportasjonen, omkom eller vart drepne i konsentrasjonsleirar bygde i Deir ez-Zor (Der Zor på engelsk), midt inne i den syriske ørkenen. Både under deportasjonen og opphaldet i konsentrasjonsleirane vart dei nekta vatn og mat, og det fanst ikkje ly for den drepande sola.

Dagens Syria med Aleppo oppe til venstre,
Deir ez-Zor til høgre

Armensk historie
Armenia var ikkje eit eige land på denne tida, det var ein del av Tyrkia og det Ottomanske riket. Det hadde det vore sidan 1548, med enkelte unnatak. Den offisielle forklaringa på angrepet på armenarane, frå dei tre leiande personane i det Ottomanske riket, the Three Pashas (Mehmet Talaat Pasha, Ismail Enver Pasha og Ahmed Djemal Pasha), var at armenarane samarbeidde med fienden Russland. Men under det heile låg også religiøse motsetnader; muslimske tyrkarar mot kristne armenarar.

Republikken Armenia og Nagorno-Karbakh
Armenia gjekk frå det Ottomanske riket til å bli ein Sovjet-republikk frå 1920. Først i 1991 vart Armenia ein sjølvstendig republikk. På slutten av 1980-talet vart det væpna konflikt mellom Sovjet-statane Armenia og Azerbadsjan. Grunnen var oppstand i den armenske enklaven Nagorno-Karabakh, som ligg i Azerbadsjan. Det som starta som fredelege protestar i N-K, utvikla seg til stadig meir bruk av vald, og det skjedde etniske utreinskingar på begge sider av striden. Armenia støtta opprøraran ei Nagorno-Karabakh. Dei armenske styrkane tok kontroll over eit område som også inkluderer N-K. I 1994 vart det inngått ei våpenkvile som resulterte i at Nagorno-Karabakh de facto er ein del av Armenia, men de jure framleis er ein del av Azerbadsjan.

Kvifor så stille om folkemordet?
Kvifor dette folkemordet ikkje har fått meir merksemd, og i fjor var det 100-årsmerkering for hendinga, kan ein lura på. Sannsynlegvis er det storpolitikk som ligg til grunn. Tyrkia var alliert med Tyskland under første verdskrig, og Russland var ein hovudfiende av begge frå aust. I andre verdskrigen heldt Tyrkia seg nøytralt trass sterkt press både frå dei allierte og akse-maktene. Først mot slutten av krigen gjekk Tyrkia med på dei allierte si side. Då var det heller ikkje tvil om korleis krigen kom til å enda.

Tyrkia er NATO-medlem og det er kanskje den viktigaste grunnen til at det har vore så stilt om det armenske folkemordet. På same tid er det litt merkeleg, for Tyskland har ikkje vorte skjerma frå kritikk av Holocaust. Utan at eg kjenner tyrkisk historie godt, vil eg tru at eit internt oppgjer med denne svarte delen av tyrkisk historie ikkje har skjedd, og at det også er ein viktig grunn til den tause haldninga. Seinast i 2007 gjorde dagens statsministar i Tyrkia, Recep Tayyip Erdogan, det klart at hendinga i 1915 skal omtalast som "The Event in 1915" og ikkje "the so-called Armenian genocide". Det seier det meste om viljen og evna til eit internt oppgjer med det som skjedde.

Aleppo i dagens Syria
Sandslottet i Aleppo er trass det uhyggelege bakteppet ein varm kjærleiksroman. At mesteparten av handlinga føregår i Aleppo er ekstra interessant i desse dagar. Aleppo er ein av dei eldste byane i verda, og i dag er den dessverre lagt nærmast totalt i grus. Borgarkrigen i Syria er endå ein av dei menneskelege katastrofane som særleg har ramma denne delen av verda.

Roman med historisk ramme
Boka følgjer ei amerkansk kvinne på humanitært oppdrag i Aleppo. Ho blir forelska i ein armenar, sjølvsagt, og historia vekslar mellom dagens etterkommarar av desse to, og historia til dei to i Aleppo. Ramma rundt romanen verkar ganske autentisk, og ein del av personane i romanen er også autentiske, eller byggjer på personar som var i Aleppo på den tida og utførte arbeid som omtalt. Men det er også ein roman med den fridommen det inneber. Det er uansett ein fengslande historie som også gir eit interessant innblikk i ei viktig historisk hending.

SSB og ressursbruk

Trusselbrevet frå SSB

For eit par dagar sidan fekk eg eit brev frå Statistisk sentralbyrå med tittelen "Vedtak om tvangsmulkt - Hagebruksundersøkelsen 2015, RA-0571". I brevet stod det at sidan eg ikkje hadde sendt inn opplysningar om frukthagen min, hadde byrået bestemt at eg skulle betala ei tvangsmulkt på kr 3.440,-

Brevet fekk meg til å tenkja på debatten som har gått den siste tida der SSB vart utfordra av ein FrP-politikar til å skaffa kriminal-statistikk der også fødeland var med. I dagens statistikk er det berre statsborgarskap som kjem fram. Dette nekta SSB å etterkomma og skulda på manglande ressursar.

Eg skal ikkje ta stilling til spørsmålet om fødeland bør inkluderast i kriminalstatistikken, men eg kan hjelpa SSB med litt av ressursproblemet slik at dei kan prioritera viktigare saker og viktigare statistikk. Hagebruksundersøkinga er ein opplagt kandidat for å spara ressursar.

SSB samlar årleg inn opplysningar om areal og avling i hagebruket i Norge. Alle dyrkarar registrerte med eit org.nr. og som har meir enn 300 kvm veksthus, 1,0 daa frukt eller bær eller meir enn 2,0 daa grønsaker, skal levera opplysningar. Det flotte med SSB, sett frå deira side, er at dei med lova i hand kan krevja opplysningane. Slik får dei gode svarprosentar.

Hagebruksundersøkinga er ein anakronisme, som ein del annan statistikk hos SSB. Statistikarar har eit vanleg avvik som går ut på at når du berre har ein lang tidsserie, er alle data viktige. Dei blir viktige pga. tidsserien, ikkje pga. innhaldet eller kva dei skal brukast til. Hagebruksundersøkinga er eit strålande eksempel i så måte. Det er slik sett nesten rart at SSB ikkje lenger registrerer talet på hestedrosjar i landet (kanskje dei gjer det??).

Men det som kanskje er hakket verret, om muleg, er at alle data SSB spør etter, finst frå før. Det er berre ein månad sidan eg tasta inn nøyaktig dei same opplysningane i skjema for søknad om produksjonstillegg i jordbruket. Det er Landbruksdirektoratet som er ansvarleg for søknadene. SSB kan altså få alle data frå direktoratet om det er veldig viktig for dei. Men SSB har nok ikkje nokon tradisjon i å spørja andre etatar om statistikk, dei vil helst gjera det sjølve.

Til slutt bota: Størrelsen synest heilt vilkårleg, i alle fall går det ikkje fram av brevet korleis dei har komme fram til talet 3.440,- (hmm, skulle det ikkje ha vore nokre øre også?). Eg får trass alt sjå det positive i at dei fråfell kravet om eg registrerer opplysningane innan 10. mars. Og det har eg gjort..

You Can Help Save Bitcoin

Ill. av luke-jr

Denne bloggposten skreiv eg på Medium.com, i samband med den pågåande diskusjonen om blokk-størrelse og utfordringa med meir sentralisering av ressursar i Bitcoin-nettverket:

Bitcoin has been around for more than seven years now and has shown its strength and resilience to be nothing short of amazing. However, as with all distributed systems there are challenges to keeping it distributed and resist centralization. The good thing is that you can help sustaining a distributed Bitcoin environment!

The scaling issue: decentralized vs. centralized
There is currently a very heated debate on the future of Bitcoin and especially the scaling issue. I will not go into detail here, but just say that one dimension of the discussion is the decentralized (used as synonym for distributed) vs. sentralized effects a change in the underlying Bitcoin software will have.

More users, more strength
Bitcoin is dependent on a network of users (nodes) in order to uphold its decentralized nature. How many users/nodes is sufficient no one knows, but the fact is that the network of Bitcoin nodes is decreasing and has been decreasing for some time. When I say Bitcoin nodes I mean nodes that run the full Bitcoin software — the Bitcoin core program. A full node means that you have an updated copy of the whole Bitcoin blockchain on your machine. The blockchain consists of all transactions ever done with Bitcoin (from 3rd of Jan. 2009) and it has grown to a size of currently more than 50 GB.

You can help
So what can you do to help the situation? You can take one of your older pc’s (stationary, laptop) and download the Bitcoin core software from here: https://bitcoin.org/en/bitcoin-core/ and make sure the program is up and running day and night. In that way you help Bitcoin stay decentralized!

Addition:
BTCC has done this: Donated and deployed 100 full bitcoin nodes across five continents to support the bitcoin network.

Bitcoins store skalerings-utfordring

"Hard fork" eller "soft fork" for Bitcoin?
Foto: Bitcoin Magazine

Bitcoin står no framfor den største utfordringa sidan starten i januar 2009: korleis skal den veksande mengda transaksjonar handterast? Denne veka vart det full fyr i teltet då Mike Hearn, ex-Google og ein av dei sentrale i utviklarmiljøet rundt Bitcoin, melde seg ut av vennegjengen og smelte att døra i det han storma ut. Hearn var ikkje snauare enn at han kunngjorde Bitcoins død i bloggartikkelen sin, og føydde seg dermed inn i den lange rekkja over Bitcoin-nekrologar.

Utspelet hans må helst sjåast i samanheng med selskapet R3 han er engasjert i, der meir enn 40 storbankar deltek. Der er Bitcoin som valuta eit tabu, og berre blokk-kjeda gjeld. Mange mistenkjer difor Mike Hearns utblåsing for å vera nøye planlagt. Men det kan også vera at han vart så forbanna fordi Bitcoin XT (BIP 101) ikkje fekk støtte, at han kasta korta. For å forstå meir av utspelet og dei steile frontane, er Nathaniel Poppers artikkel i New York Times også nyttig. Popper er journalisten bak boka "Digital Gold". Og Reddits Bitcoin-forum er sjølvsagt fullt av diskusjonar om Hearns "drama queen"-sorti .

Hearn har vore ein av dei mest aggressive og minst kompromissvillige i spørsmålet om korleis Bitcoin skal utviklast for å takla fleire transaksjonar. Saman med tidlegare sjefsutviklar Gavin Andresen, lanserte dei Bitcoin XT i august i fjor og kunngjorde at så fort versjonen fekk 75 % støtte frå Bitcoin-gravarane ("miners"), vart det den offisielle Bitcoin-versjonen.

Blokkstørrelse og faren for sentralisering
Det store spørsmålet er altså korleis Bitcoin skal skalera, dvs. klara å handtera fleire transaksjonar pr. sek. Dagens versjon har ei teoretisk grense på 7 trans./sek, noko som ikkje er veldig mykje samanlikna med dei store aktørane innan betalingshandtering (VISA med fleire tusen transaksjonar pr. sekund). Dagens grense på 7 trans./sek (i realiteten mindre) skuldast blokkstørrelsen som er på 1 MB. Det var i starten ei heller teoretisk grense på 32 MB, men Satoshi endra dette til 1 MB for å hindra spam og "Denial of Service"-angrep.

Det er store motsetningar i synet på blokkstørrelse, og det har komme mange forslag til løysingar på problemet i form av såkalla Bitcoin Improvement Proposal (BIP). BIP er Bitcoins svar på Internetts RFC. Motsetningane eksisterer på grunn av dilemmaet som ligg innbakt i ein auke av blokkstørrelsen: eit meir sentralisert Bitcoin. Det kan synast som om Bitcoin-samfunnet har valet mellom pest og kolera: maksimal desentralisert struktur eller maksimal kapasitet målt i trans./sek.

Samanheng blokkstørrelse og desentralisering?
Men er det ein samanheng mellom blokkstørrelse og desentralisering? Ikkje alle er einige i det, t.d. meiner Philipp Knirck i ein kommentar i Bitcoin Magazine at det ikkje nødvendigvis er ein slik samanheng:

"The block-size dispute... represents a trade-off between the number of transactions the Bitcoin network can handle and its decentralization"
This is factually wrong. Bigger or smaller blocks do not impact decentralization. Decentralization challenges and corresponding security concerns come from design decisions that lead to centralisation, such as storing all transactions forever, having a race for mining, not incentivising decentralization but incentivizing centralization etc. The blocksize limit has the effect of capping the amount of transactions and therefore is about the scalability. Scalability and decentralization are two different problems bitcoin has. Decentralization needs to be addressed via a different tool than blocksize.
Folks that argue with blocksize for decentralization are either lying/using propaganda for other purposes, simply do not understand the mechanics of bitcoin or are making wrong associations & logical mistakes (being stupid). I understand that many very smart people are proclaiming the correlation of blocksize and decentraliation (i.e. Szabo) but that does not mean they are correct.

Bitcoin-religiøse mot Bitcoin-business
Enkelt sagt går skiljelinjene mellom opprinnelege, "hard core" Bitcoin-fans som set friheit og desentralisering (eigentleg distribuert) struktur over alt anna. Mange av dei meiner at dagens blokkstørrelse ikkje skal endrast, og at marknaden så må styra gebyra ("fees"). Det vil unekteleg føra til høgre gebyr, men det meiner dei er berre ei nødvendig tilpassing til det som uansett må skje når tilførselen av nye Bitcoin gradvis vil avta. Mange er også "religiøse" Satoshi-tilhengjarar og meiner at Bitcoin slik Satoshi designa systemet er det einaste rette. Men som med Koranen og Bibelen, er det ulik tolking av den første skrifta..

På den andre sida finn me pragmatikarane og business-folka. Dei meiner at Bitcoin må utvikla seg til å konkurrera med dagens betalingssystem, også i kapasitet, og at blokkstørrelsen difor må aukast. Dei er ikkje så redde for sentraliseringa som eventuelt vil følgja. Ei stor utfordring i dag er at talet på nodar som køyrer full Bitcoin-klient (Bitcoin-kjernen/Bitcoin core) minkar. Sjølv i dag vil det ta mange dagar å synkronisera heile blokk-kjeda, og det vil ta ein del ressursar av ein vanleg pc å ha Bitcoin-klienten køyrande. Dei fleste som brukar Bitcoin i dag, brukar difor ein lettvektsvariant (Simple Payment Verification - SPV) som ikkje har full verifisering og dermed ikkje er fullverdige nodar i systemet.

Tilpassinga til ein gebyrfinansiert «mining»-marknad er likevel eit godt argument, spørsmålet er berre om tida er moden for eit så drastisk steg. Slik sett har dei også rett dei som meiner at å ikkje gjera noko, er minst like drastisk som å auka blokkstørrelsen.

Mike Hearn har vore den tydelegaste forkjemparen for eit business-Bitcoin, medan Gregory Maxwell har vore den store motpolen. Mellom desse ytterpunkta finn me Bitcoin-utviklarar på ein glidande skala. Sentrale utviklarar som Gavin Andresen og Jeff Garzik heller i retning av Hearn, men er ikkje så kompromisslause.

BIP 101 – eit radikalt forslag
Det mest radikale forslaget, BIP 101, kom likevel frå sjefsutviklar Gavin Andresen, men med Mike Hearn som pådrivar. Det er ei oppgradering av Bitcoin-kjernen som dei kallar BitcoinXT fordi den representerer eit hardt brot ("hard fork"). Eit hardt brot betyr at det eksisterande Bitcoin og den nye BitcoinXT  ikkje vil vera kompatible. På mange måtar er Bitcoin XT difor ein altcoin, og mange insisterer på å behandlar den nettopp som det.

Bitcoin XT medfører ein auke i blokkstørrelsen til 8 MB straks, og deretter ei dobling annakvart år i 20 år, opp til 8 GB blokker. Dei har vidare sagt at BitcoinXT vil overta for dagens Bitcoin når 75 % av "Bitcoin-gravarane" har stemt for forslaget. Eit eige felt i blokk-headeren gir muleheit for å visa støtte til eit av BIP-forslaga. Dette er også diskutabelt; det er altså berre «gravarane» som får stemma, ikkje dei som driv resten av Bitcoin-nettverket ved å køyra Bitcoin Core. Dei som køyrer full Bitcoin-klient er avgrensa til valet om å lasta ned den nye versjonen når/viss den blir sett i drift.

Så langt har ikkje BIP 101 fått mykje støtte, forslaget har heller skapt sterkare motsetningar i Bitcoin-leiren. Reaksjonane mot BIP 101 er skapte delvis av framgangsmåten (Andresen og Hearn har alt gjort endringa og vil setja den i verk så fort forslaget får meir enn 75 % av stemmene) og delvis fordi dei ikkje søkjer konsensus, men baserer seg på 75 % av stemmene (i realiteten 75 % av datakrafta  i form av hash rate). Moderatoren på reddit/r/bitcoin har stengt for BitcoinXT-relaterte innlegg fordi han meiner BitcoinXT ikkje er Bitcoin, men ein altcoin.

BIP 100 og 102 som meir moderate løysingar
Mellom desse posisjonane finn me fleire forslag til ei meir forsiktig utvikling i kapasitet. Jeff Garzik står bak BIP 100 og BIP 102 som begge er meir moderate forslag til auke i blokkstørrelse. BIP 100 føreslår ein flytande blokkstørrelse mellom 1 og 32 MB der det blir overlate til marknaden å bestemma. Forslaget inneber eit hardt brot ("hard fork").

BIP 102 er ein slags "plan B"-forslag dersom verken 101 eller 102 skulle få gjennomslag, og er ein forsiktig auke til 2 MB blokkstørrelse, mest for å "trø vatnet". Men også denne endringa vil representera eit hardt brot ("hard fork").

"Scaling Bitcoin"
Det vart arrangert to "Scaling Bitcoin"-konferansar i 2015, ein i Montreal og ein i Hong Kong, for å diskutera problemet med skalering og forslag til løysingar og for å prøva å få til konsensus. Etter Montreal-konferansen var det god optimisme om at ein til slutt skulle bli einige, men etter Hong Kong-arrangementet er det slutt på idyllen og forvirringa er om muleg endå større.

Segregated Witness (SegWit)
Ein viktig grunn til det er at i staden for å nærma seg konsensus om eitt av forslaga, kom det endå eit nytt og avvikande forslag på bordet: Segregated Witness er eit forsøk på å "lura" inn større kapasitet utan å tvinga gjennom eit hardt brot. Forslaget vart presentert av Pieter Wuille og går enkelt sagt ut på å halda ein god del transaksjonsinformasjon utanfor blokk-kjeda. Det vil føra for langt å gå inn på detaljar i forslaget, det er betre å lesa desse artiklane:

1. SegWit part 1: «How a Clever Hack Could Significantly Increase Bitcoin’s Potential”
2. SegWit part 2: “Why You Should Care About a Nitty-Gritty Technical Trick” https://bitcoinmagazine.com/articles/segregated-witness-part-why-you-should-care-about-a-nitty-gritty-technical-trick-1450827675
3. SegWit part 3: “How a Soft Fork Might Establish a Block-Size Truce (or Not)" 

Og så kan det vera lurt å lesa artikkelen «Segregated Witness: The Right Answer to the Wrong Question» som heller litt kaldt vatn i blodet på dei mest entusiastiske. SegWit kan visa seg å bli viktig for Bitcoin, men kanskje ikkje som løysing på skaleringsutfordinga.

Bitcoin Unlimited, Bitcoin Classic og BitPay Core
Inspirert av Bitcoin XT og viljen til å bryta den etablerte konsensuslinja, har det dukka opp fleire nye implementeringar av Bitcoin-kjernen. Alle desse løysingsforslaga inneber eit hardt skifte ("hard fork") på ein eller annan måte, og på eit eller anna tidspunkt, men elles er dei ulike. For meir informasjon om alternativa kan ein lesa denne artikkelen i Bitcoin Magazine.

Kva blir resultatet?
Det mest sannsynlege utfallet av skaleringsdiskusjonen er eit kompromiss i retning av BIP 102 eller Bitcoin Classic, altså ein moderat auke av blokkstørrelsen - i første omgang til 2 MB. Det vil likevel krevja eit hardt brot (hard fork) og utfordra Bitcoin-samfunnet. Dei som skulle velja å ikkje følgja den nye standarden, vil plutseleg sitja med ein altcoin og ikkje Bitcoin!

Det som er ganske sikkert, er at Bitcoin ikkje er død, og at denne utfordringa heller ikkje vil ta livet av teknologien. Det er ein revolusjonerande teknologi som vil få stor betydning for utviklinga på nettet, enten den framleis vil ha namnet Bitcoin eller noko anna.

Andre følgjer av denne intense diskusjonen er eit sannsynleg skifte av sentrale Bitcoin-utviklarar, og diskusjonen har også vist behovet for ei meir gjennomtenkt og strukturert styring av Bitcoin-utviklinga. Bitcoin Governance blir like viktig som Bitcoin Scaling i 2016!

Når det gjeld Bitcoin si framtid, er det elles berre å slå fast: Ånda er ute av flaska; den vil ikkje vera muleg å stappa innatt! Om det vil heita Bitcoin eller noko anna, er ei anna sak.

Til minne om Aaron Swartz

Aaron Swartz vart dessverre berre 27 år.
Foto: Fred Benenson, CCBY 2.0

I dag er det tre år sidan Aaron Swartz tok sitt eige liv. Då hadde han levd med ein alvorleg tiltale frå påtalemakta og risikerte lang fenselsstraff. Sjølv om me aldri vil få vita kvifor Aaron valde så dramatisk som han gjorde, vil presset frå påtalemakt og MIT sin passivitet liggja som ein svart skugge over det heile.

Aaron Swartz var ein Internett-«wonderboy» som alt i ein alder av 14 år deltok i utvikling av viktige Internett-standardar! Han var ein entreprenør og ein aktivist; ein ekte «hacker» i ordets eigentlege og positive forstand. Han var mellom anna med på å starta diskusjonsforumet Reddit, ein av dei mest brukte nettstadene i dag.

Han var ein viktig Internett-aktivist og mellom anna sentral i å stoppa lovaforslaget Online Piracy Act, gjennom aksjonen Stop Online Piracy Act (STOPA). Han starta også aktivistorganisasjonen Demand Progress, ein grasrotaksjon for å sikra fridom i eit moderne (og stadig meir digitalt) demokrati. Som om ikkje det var nok, var han også aktiv i utforminga av Creative Commons-rammeverket for meir fleksibel handtering av opphavsrett.

Tiltalen mot han skuldast at han lasta ned store mengder akademisk litteratur frå databasen/forlaget JSTOR ved Massachusetts Institute of Technology (MIT) i 2011. Påtalemakta la fram ein tiltale basert på 13 brot på «Computer Fraud and Abuse»-lova og med ei maksimal strafferamme på 35 år. Tiltalen hang over Aaron Swartz i nærmare to år, og i januar 2013 enda det med at han tok sitt eige liv. Saka viser også den groteske ubalansen mellom enkeltmenneske og dei store bedriftene i juridisk samanheng. At ei handling som den Aaron Swartz gjennomførte i verste fall kunne gi 235 års fengsel er heilt absurd.

Sjølv om Aaron Swartz hadde hatt psykiske problem tidlegare, etterlet saka ein svart skugge over amerikansk påtalemakt og MIT. Der JSTOR trekte politimeldinga, valde MIT å vera passive og føretok seg ikkje noko. Dei kunne truleg fått påtalemakta til å trekkja saka om dei hadde gått aktivt inn og forsvart Aaron Swartz. Saka skapte mykje oppstyr ved den renommerte institusjonen og det vart sett ned eit internt granskingsutval. Utvalet kom fram til at MIT ikkje hadde gjort noko klanderverdig, men like fullt er det mange som meiner at MIT ikkje levde opp til sine eigne ideal og at dei faktisk svikta ein av sine eigne i denne saka.

MIT er den institusjonen i USA, ja kanskje heile verda, som har vore den sterkaste tilhengjaren og pådrivaren for ein open kultur. Det var her hacker-kulturen vart utvikla på 1950- og 60-talet, og universitetet har vore svært liberal i haldningar om openheit. Dessverre etterlevde dei ikkje desse ideala i saka mot Aaron Swartz, og den feige "nøytralitetslinja" står i skarp motsetnad til ideala. MIT burde stått i fremste rekkje og forsvart Aaron Swartz, ikkje fordi han var den han var, men fordi det han stod for, var dei reelle verdiane MIT er bygde på. Det var ei leiingssak, og det var leiinga ved MIT som først og fremst svikat har. Shame on you, MIT!

Bitcoin-året 2015

Gartners hype-kurve brukt på Bitcoin. Mykje tyder på at me
er på veg opp skråninga av opplysning..

Det er tid for ei oppsummering av Bitcoin-året 2015, og Frank Sinatras "It was a very good year" fangar det best. 2015 har vore eit veldig bra år for Bitcoin, i sterk kontrast til 2014 som var "annus horribilis". Mt. Gox og andre skandalar har komme i bakgrunnen og vekslingskursen stabiliserte seg, om ein kan bruka eit slikt ord om ein så volatil valuta som Bitcoin.

Den 3. januar i fjor (2015) var Bitcoin-kursen ca. US $280 medan den i dag (03.01.16) var ca. 430. I det meste av fjoråret varierte kursen mellom 200 og 300 US $ pr. BTC. Det betyr likevel ikkje at det ikkje finst utfordringar for Bitcoin framover..

Blokk-kjeda
Året 2015 var året då blokk-kjeda som teknologi verkeleg fekk gjennomslag. Alle bankar med respekt for seg sjølv har starta eksperimentering med blokk-kjedeteknologi, og om lag 40 store bankar har gått saman i R3 CEV, eit konsortium for å prøva ut blokk-kjedeteknologi saman med bedrifta R3.

Blokk-kjede utan Bitcoin?
Men jubelen for blokk-kjeda står i sterk kontrast til haldninga til valutaen bitcoin. Dei færraste av dei etablerte finansaktørane ønskjer å ta ordet "bitcoin" i sin munn, og vil distansera seg frå den delen. Det er på ein måte forståeleg, men på den andre sida vil det bli svært interessant å sjå kva dei då skal få ut av teknologien. Som Andreas Antonopolous og andre seier: "Blokk-kjeda er ikkje noko anna enn ein treg database". Det er bitcoin som er sprengstoffet, ikkje blokk-kjeda. Det blir som om ein for 20 år sidan sa:

Eg har stor tru på intranett, men ikkje på Internett..

Få formulerer denne schizofrenien betre enn Bitcoin-ekspert Andreas Antonopolous:


Skaleringsspørsmål og blokkstørrelse
Eit av dei store spørsmåla i 2015 var korleis Bitcoin skal skalera, dvs. klara å handtera fleire transaksjonar pr. sek. Dagens versjon har ei teoretisk grense på 7 trans./sek, noko som ikkje er veldig mykje samanlikna med dei store aktørane innan betalingshandtering (VISA med fleire tusen transaksjonar pr. sekund). Den reelle grensa for Bitcoin er likevel lågare, rundt 3-4 trans. pr. sekund. Det er fordi maksimal blokkstørrelse er på 1 MB i dag. Det var i starten inga grense, men Satoshi endra dette til 1 MB for å hindra spam/Denial of Service-angrep.

Det er store motsetningar i synet på blokkstørrelse, og det har komme mange forslag til løysingar på problemet i form av såkalla Bitcoin Improvement Proposal (BIP). BIP er Bitcoins svar på Internetts RFC. Gamle skiljer mellom Bitcoin-idealistar og Bitcoin-pragmatikarar (business) kjem til syne att. Enkelt sagt vil "idealistane" halda på dagens 1 MB-grense og la marknaden avgjera gebyra ("fees"), sidan det uvegerleg vil føra til høgare gebyr. Business-folka og Bitcoin-entreprenørar på den andre sida ønskjer å utvikla Bitcoin til å kunna konkurrera med dagens betalingssystem som VISA og Mastercard, og ser det som heilt nødvendig å auka blokkstørrelsen sjølv om det vil føra til at blokk-kjeda veks endå meir i omfang.

Eg begynte å skriva om dei ulike sidene og forslaga, og aktivitetar i 2015, men ser at det er nok til eit eige blogginnlegg og let det liggja inn til vidare.

Bitcoin i Norge

Det positive er den aukande interessa frå fleire hald, men særleg finanssektoren. Eg har halde mange presentasjonar siste året, og særleg for bankar. Det er også positivt med ei fornya interesse i Bitcoin-samfunnet slik det mellom anna kjem til uttrykk i Oslo Bitcoin Meetup - kjekt å sjå at det kjem stadig fleire på møta!

Norsk finansnæring
Dessverre er det lite aktivitet å spora i næringsutvikling og i involvering frå finanssektoren. Bankenes standardiseringskontor (BSK) har positivt nok sagt dei vil setja i gang initiativ og kalla saman aktuelle aktørar til ein slags rundebordskonferanse. Men opp i det heile er eit nytt firma for betalingsformidling under etablering som ei samanslåing av BSK og Finans Norge si fagavdeling for betalingsformidling. Det nye firmaet skal ha felles infrastruktur i betalingsformidling som hovudoppgåve, og Bitcoin og blokk-kjedeteknologi bør bli sentralt her. Så får me tru at fusjonsprosessen ikkje stel for mykje tid, for norsk finanssektor er alt seint ute. Planen er at det nye firmaet skal vera opp og gå i løpet av første kvartal i år.

Eg har møtt fleire bankfolk som er ganske oppegåande på temaet, så det er ikkje der skoen trykkjer. Det er truleg eit leiarproblem, her som elles.

Fjellseminar i Lom
Eg nemnde dei mange oppdraga eg har hatt siste året og må trekkja fram fjellseminaret i Lom som eit absolutt høgdepunkt. Det var eit veldig bra arrangement, med ein veldig bra tittel: "Kva er pengar?". Den tverrfaglege tilnærminga med økonomar, historikarar, språkvitarar og teknologar var interessant og givande. Eg ser gjerne fleire initiativ av denne sorten.
13:36 06.01.2016