NOKIOS 2015

NOKIOS er Norsk konferanse for IKT i offentleg sektor og blir arrangert for 9. gang i Trondheim. Det er NTNU ved professor John Krogstie som har hatt føringa frå starten, men også Difi er medarrangør.

Evaluering av åretskonferanse:
Like godt å flytta evalueringa opp til starten. Eg sit att med eit blanda inntrykk av konferansen, der dei fleste plenumsforedraga dessverre var ganske uinteressante. Heldigvis vog enkelte gode sesjonar opp slik at heilskapsinntrykket er midt på treet - skal me seia terningkast 3/4 (mellom 3 og 4).

Eg tykkjer NOKIOS, til liks med Digitaliseringskonferansen, har eit stort behov for fagleg fornying. Eg begynner rett og slett å bli lei av å høyra kor seint digitaliseringa går og kor mykje me må innovera. Paneldebatten som avslutta konferansen illustrerte dette tydeleg: Det er stort sett snakk om tempo på digitalisering (som sjølvsagt er for dårleg), og lite om å diskutera kva som skal digitaliserast, kvifor og i kva større samanheng det skal skje. Digitalisering blir eit mantra utan reelt innhald.

NOKIOS har ei stor utfordring i å løfta temaet "IKT i offentleg sektor" opp frå det blindsporet det no er inne på. Korleis det bør skje, er ein diskusjon som bør starta no som eit opptrekk til 10-årsjubileet i 2016.

Ramma for konferansen er den aller beste. Konferansen har funne ei perfekt form med Clarion Hotel og Congress som stad.

Evne til endring
Årets konferanse har temaet "evne til endring" og starta med spørsmålet om innovasjon er noko som bør styrast. Dagleg leiar i Enoro, Dale, Anders Lier, opna den faglege delen av konferansen og svarte ja på det. Han var invitert først og fremst som leiar av Innovasjonsforum, meir enn leiar av Enoro.

Vidare var det orientering om innovasjonsarbeidet i Asker kommune ved rådmann Lars Bjerke.

Over 500 deltakarar er samla på årets NOKIOS-konferanse
i Trondheim

Ein sentral del av NOKIOS er utdeling av årets fyrlyktpris. Prisen har vorte utdelt sidan 2004, då Norge.no fekk den. Årets nominerte kandidatar er:

Folkehelseprofilar frå Folkehelseinstituttet:
Det er ein kort 4-siders rapport som blir gitt til kvar kommune. Grunnlaget er ein statistikkbank der nøkkeltal blir trekte ut og så presenterte i folkehelseprofilar. Målet er å letta arbeidet for kommunane og gi dei ein enklare oversikt over folkehelsa i kommunen

Helsenorge.no frå Helsedirektoratet:
Helse-Norge sin portal der all pasientrelevant informasjon skal samlast. Dei regionale helseføretaka skal etter kvart komma på plass. Er også ein personifisert del "Mi helse" som krev innlogging med sikkerheitsnivå 4 (høgste nivå). Snart kjem også ei mobilløysing som støttar dette.

SafeSeaNet frå Kystverket:
Ein meldingportal for sjøfarten der informasjon frå pålagd meldeplikt frå skipa blir samla.

Sesjon: Big data og personvern
Først eit innlegg frå direktør Tore Tennøe i Teknologirådet om Norge i 2030 og offentleg sektor i 2030. Det er ei av dei tre hovudsatsingane til Teknologirådet, eit organ som skal gi råd til Stortinget om teknologiutvikling og samfunnsutfordringar. Dei to andre satsingsområda er Teknologi og velferd og Sikkerheit, openheit og personvern.

Tore Tennøe framhevar alle mulegheitene dei nye, store datamengdene, generert av brukarane, kan gi oss.

Bjørn Erik Thon, direktør i Datatilsynet, hadde naturleg nok ein litt meir reservert inngang til temaet, utan at det var defensivt.

Men først nemnde han såvidt Safe Harbor-avtalen: Datatilsynet har skrive brev til alle dei veit om som brukar Safe Harbor (men det er sannsynlegvis langt fleire). Informasjon om denne avtalen og oppseiinga som nyleg skjedde, finst også på datatilsynet.no

To perspektiv:
1. Offentleg sektor sin eigen big data-analyse
2. Offentlege data som berikar kommersielle selskap sine data

Kjenneteikn av offentleg databehandling:
- store datamengder!
- ofte av sensitiv eller følsom karakter
- ofte liten grad av sjølvbestemming hjå innbyggjarane

Biletet er ganske nedslåande når det gjeld databehandling i offentleg sektor:
- manglande internkontroll
- manglande oversikt over eiga databehandling
- hol i kunnskap om innsyn og informasjon
- manglande eller dårleg risikovurdering
- vertskommunar i regionale samarbeid ikkje alltid bevisste rolla som databehandlar for andre kommar
- i nokre tilfelle trur kommunar at behandlingsansvaret blir overført til vertskommunen i eit kommunesamarbeid

Føremålsbestemt
- all innsamling av personvopplysningar skal ha eit føremål

Dataminimalisering
- ikkje lagra meir data enn det som er nødvendig

Big data handlar tvert om om datamaksimalisering og bruk til alle mulege føremål.

Utfordringar med big data i offentleg sektor:
- mangel på transparens og informasjon ("du er til sals")
- kor anonyme er eigentleg data?
- "det krypande ubehaget"
- "nedkjølingseffenkt" og tap av tillit
-

Teknologi som styrkjer personvernet:
Eg tok opp spørsmålet om teknologi som kan styrka personvernet og brukte pengar og betalingssystem som eksempel. Det er eit område der me nesten utan motførestillingar gir frå oss personvernet. Både Datatilsynet og Teknologirådet må kjempa for digitale kontantar!

Bjørn Erik Thon: Teknologien kan absolutt brukast til å styrkja personvernet. Det vil bli eit lovbestemt krav at personvern skal byggjast inn i framtidige løysingar.

Det er gode grunnar for å avgrensa staten sin tilgang til informasjon om innbyggjarane! Det er faktisk betre at Google og Facebook veit meir enn PST - verken Google eller Facebook kan starta overvaking eller setja oss i fengsel..

Informasjonsforvaltning
Vilde Ronge, Arkivverket (= Riksarkivet og statsarkiva)
eArkiv: Målet er å etablera dette som ein felleskomponent innan 2020.
eArkiv skal vera eit mellomarkiv som Arkivverket vil driva og ta ansvar for.
I dag leverer offentlege verksemder eit arkivuttrekk som blir sendt over til Riksarkivet. Der blir uttrekket kontrollert, og ofte blir det noko fram og tilbake før uttrekket er endeleg godkjent og kan overførast til sikker, permanent digitalt lager.

eArkiv skal erstatta dei manuelle prosessane og la arkivinformasjon gå automatisert til eArkiv. Ved hjelp av eArkiv kan leverandørar utvikla tenester, som t.d. offentleg elektronisk postjournal (OEP).

Med eArkiv ønskjer Arkivverket å ta ei meir aktiv rolle enn dei har gjort til no.

David Norheim, Brønnøysundregistera
Arbeidet med informasjonsforvaltning i Brreg og i regi av SKATE.
SKATE har sett i gang eit arbeid med informasjonsforvaltning som skal resultera i ein felles datakatalog.

Kva er informasjonsforvaltning?
- kvalitet
- forståing
- modellering
- effektivitet
- refererbart
- sporbart

Forvaltning av informasjon:
"Tilretteleggja for best muleg kvalitet, utnytting og sikring av informasjon i offentleg sektor".

Eksempel:
NAV har ca. 15000 personar i sitt personregister som er død, medan dei same personane har status som "i live" i Folkeregisteret. Kva er rett?

Problemet er at det manglar ei heilskapleg styring av informasjon i off. forvaltning. Dette gjeld på tvers og ikkje i den enkelte sektoren, der det er god styring.

"Once only" - data skal skapast/genererast berre ein gang, og så gjenbrukast.

Felles datakatalog
- kva data har det offentlege?
- kven har ansvaret
- kven brukar dei?
- korleis få tak i dei?

Kva gjer at det vil lykkast no?
- det er løfta til eit høgre nivå (SKATE)
- det er konsensus-basert
- skjer mykje utanfor Norge som me må ta inn over oss og som kan hjelpa oss i dette arbeidet

Geir Myrind, Skatteetaten
Informasjonsforvaltning i Skatteetaten

Viktig å rydda i eige hus:
- omgrep
- definisjonar
- kva omgrep er i bruk?
- kor er dei i bruk?

Forankring:
- det hjelper ikkje at det står alle dei rette stadene
- må heile tida minna folk på det
- det begynner å siva inn sakte, men sikkert

FSUM - Felles systemutviklingsmetode i Skatteetaten
- her er krava til informasjonsforvaltning bakt inn

Dette blir også brukt i arbeidet med fornying av Folkeregisteret; informasjonsarkitektar er ein del av teamet.

Det er veldig lett å gå rett frå visjon og strategiar og rett på applikasjonsutvikling og hoppa over dei mellomliggjande og meir overordna forretningsarkitekturane.

Felles integrasjonsplattform for kommunal sektor: FIKS
Rune Sandland, KS KommIT
Eit integrasjonslag/-plattform mellom støtte- og fagsystem og tenester til innbyggjarar og næringsliv. I dette integrasjonslaget skal m.a. offentlege fellesløysingar integrerast (felleskomponentar).

SvarUt er ein felleskomponent frå kommunane og ein del av fagsystema. Svar i form av brev blir sendt til:
- sak/arkiv-system i kommunen
- til Altinn viss det er ei bedrift
- til utskrift og vanleg brevpost dersom mottakaren har reservert seg mot digital post
- til sikker digital postkasse for vanlege innbyggjarar

Byggjesøknad frå Direktoratet frå byggkvalitet er ei løysing som brukar FIKS:
- Altinn innsendingsteneste for utfylling av skjema
- KS SvarUt for svar til søkjar
- andre tenester

Andre etatar, som t.d. Husbanken, er i kontakt for å tilpassa sine tenester til kommunal sektor.

Paneldebatt: Evne til endring
Marianne Andreassen, Lånekassen
Roger Schjerva, IKT Norge
Tone Bringedal, Difi
Lars Peder Brekk, Brønnøysundregistera
Arild Sundberg, Oslo kommune
Debattleiar: Arne Hjeltnes

Digitaliseringstempoet er for tregt, og særleg Marianne Andreassen frå Lånekassen hamra inn den bodskapen. Me må slutta å lulla oss inn i førestillinga om at me er best i verda på eforvaltning. Me var det kanskje for 10 år sidan, men ikkje no.

Ho følgde opp med å kritisera KMD for ikkje å ha nytta sjansen til å skapa eit sterkt IT-direktorat i samband med evalueringa av Difi - det vart berre "hald fram som før". Det er for dårleg!

Roger Schjerva: I Oslo kommune vart det først fart i digitaliseringsarbeidet då det vart lagt under finansbyråden. Det er også grunngjevinga for Danmark sin suksess.

Panelet var ikkje heilt einige om ein modell med sterk sentral styring; særleg var Lars Peder Brekk skeptisk til idéen og hadde meir tru på sterke statlege etatar og eit godt system for samarbeid og samhandling, særleg gjennom SKATE. Brekk meinte også at ein må bryta det tradisjonelle skiljet (og skepsis) mellom kommunesektor og stat.

Marianne Andreassen var ikkje nøgd med det, og peikte på at ei sterkare styring, gjennom eit sterkt IT-direktorat, ikkje var til hinder for sektorprinsippet, som ho elles var ein stor tilhengjar av. Men finansieringa av felleskomponentar må vera slik at ein ikkje driv og sender rekningar til kvarandre. Må tenkja på brukarane og må tenkja på samfunnsnytten.

Arild Sundberg meinte at det har vore store endringar i SKATE der kommunesektoren for 3-4 år sidan nesten ikkje var med, medan den i dag er sentral i diskusjonane i fellesforumet.

Ønskje for det nærmaste året:
Roger Schjerva: Ønskjer at Difi og KS i samarbeid presenterer ein 5-årsplan for digitalisering.
Tone Bringedal: Ønskjer at nye og sterkare verkemiddel har komme på plass
Lars Peder Bfrekk: Få ein god struktur i kommunesektoren slik at Altinn kan takast endå meir i bruk
Marianne Andreassen: Må få ein etat som får i oppdrag å jakta på dei samfunnsøk. nyttige IT-tiltaka, og ei finansieringsordning som er tilpassa dette. Det må også gjerast noko med forvaltningsprinsippet og -kulturen der det viktigaste er å gjera eigen sektor og eigen ministar "god". Perspektivet må utvidast!

Arne Hjeltnes avslutta paneldebatten og årets Nokios-konferanse med å sitera "filosofen" Mike Tyson:

Alle har ein plan, heilt til dei får seg ein i trynet! 

Trondheim viste seg frå si beste haustside, både ved ankomst
og avgang

Studietur til Sør-Tyrol

Haust i Sør-Tyrol (Foto: Michael Mertens, CC BY-SA 2.0)

Vestlandsforsking feirar 30 år i år og har markert det med eit jubileumsseminar (21. sept.) og ein studietur til Sør-Tyrol denne veka. Sør-Tyrol vart valt på grunn av den omfattande reiselivssatsinga dei har og kva me kan læra av den. Eg har tidlegare vore i denne delen av Italia og mellom anna skrive om besøk på Reinhold Messners museum i Bolzano. Der var me ikkje denne gangen, men me var innom mykje anna interessant.

Tyrol og Sør-Tyrol
Tyrol er eit område som omfattar sørlege delar av Østerrike (dagens Tyrol) og nordlege delar av Italia med regionane Sør-Tyrol og Trentino. Området har hatt vekslande status og sjølvstende opp gjennom historia, men har like fullt vore eit naturleg samanhengjande område både geografisk og etnisk. Habsburgske herskarar har styrt Tyrol dei siste 5-600 åra fram til første verdskrig, då keisardømmet Østerrike-Ungarn vart oppløyst.

Regionen Sør-Tyrol (kart frå Wikipedia)

Regionen Alto Adige ("Øvre Adige", etter elva Adige), eller Südtirol som den blir kalla på tysk, ligg lengst nord i Italia, mot grensa til Østerrike. Området er på ca. 7.500 kvadratkm, litt mindre enn halvparten av Sogn og Fjordane fylke, og har i overkant av 500.000 innbyggjarar. Av desse er rundt 65 % tysktalande, knapt 25 % italiensk-talande, 4-5 % Ladin (eit retroreto-romansk språk) og resten fordelt på andre språk [Korrigering: reto-romansk har ikkje noko med retro å gjera].

Som ei følgje av språkleg likestilling mellom tysk og italiensk, er det eit krav at alle offentlege tilsette skal kunna begge språka flytande. På universitetet i Bolzano (Freie Universität Bozen) som me besøkte, vart det understreka at for universiteta var krava modererte, men elles i forvaltninga var det strenge krav. Innafor helsesektoren skapte dette litt problem, særleg for visse spesialist-stillingar.

Regionane Tyrol (Østerrike), Sør-Tyrol og Trentino har gått saman om Euro-regionen Tyrol-South Tyrol-Trentino, og har mellom anna felles representantar i EU i Brüssel. Til saman utgjer dette det gamle Tyrol.

Typisk landskap i Sør-Tyrol, men frukthagar på sletta,
omkransa av høge fjell (Foto: Kyrre Groven)

Historie med mykje uro
Sør-Tyrol er ein region der det har vore mykje uro, slik det ofte blir når naturlege regionar blir delte mellom land. Den grensar til Østerrike i nord og Sveits i vest og tilhøyrde Østerrike-Ungarn fram til første verdskrig. I 1915 lova dei allierte at Italia skulle få overta regionen om dei skifte side. Som ein del av krigsoppgjeret vart Sør-Tyrol italiensk, etter at italienarane hadde okkupert området sidan 1918. Det resulterte i ei splitting av det tidlegare samanhengjande Tyrol.

Denne delen av krigen er elles dokumentert i årets utstilling "Mountains in war" på Messner Mountain Museum Firmian. Det er ei historie om store lidingar og der dødsfalla skjedde mest som følgje av snøskred og forfrysingar og ikkje gjennom direkte kamphandlingar. Fronten låg bokstaveleg talt på fjelltoppane i Dolomittane og Alpane.

Messner Mountain Museum Firmian
(Foto: Kyrre Groven)

Fascistane sine planar
Fascistane med Mussolini i spissen sette i gang eit program for å flytta italienarar nordover slik at de tyske majoriteten skulle bli utvatna. Tysk vart også forbode i skulane; det opprinnelege folket skulle tvingast til å bli italienske. Det er elles ikkje ulikt den norske samepolitikken på den tida..

Bolzano (Bozen på tysk) er regionhovudstaden og det er denne byen som også best viser fascistane sine planar og byggverk. Ideen var å skapa ein ny by etter fascistiske ideal, som erstatning for gamlebyen. Den nye byen, "città nuova", skulle skapa eit nytt sentrum og visa nye ideal. Som det står i "Südtirol - Wirtscharfsfakten" frå Business Location Südtirol (BLS):

Die "città nuova" gilt als eine der dichtesten Komplexe faschistischer Architektur in Italien.

Citta nueva - den nye byen fascistane bygde opp i Bolzano
(Foto: Kyrre Groven)

Det bygde seg naturleg nok opp sterk motvilje mot desse tiltaka, og motstandsrørsle vart organisert. Då andre verdskrig braut ut ville det vore naturleg for Hitler å annektera Sør-Tyrol igjen, folket der var trass alt tyske og tysktalande og høyrde eigentleg til det gamle Tyrol. Men sidan Tyskland og Italia var allierte, inngjekk Hitler og Mussolini ein avtale der den tysktalande delen av folket skulle emigrerast til tyske område, vesentleg Tyrol i Austerrike og Bayern i Tyskland. På grunn av utviklinga i krigen kom ikkje dette skikkeleg i gang, så den tysktalande majoriteten heldt seg i Sør-Tyrol.

Endeleg ro i 1992
Etter krigen var det mykje uro og motstand mot dei italienske styresmaktene trass i aukande sjølvstyre. Det var terrorhandlingar og fleire menneskeliv gjekk tapt. Både gjennom 1950- og 1960-åra heldt problema fram og vart løfta opp på eit internasjonalt plan. I 1971/72 vart ein ny avtale mellom Italia og Østerrike underteikna og den sikra stor grad av sjølvstyre og at regionen skulle få behalda rundt 90 % av alle innkravde skattar. Først i 1992 enda striden mellom dei to landa, men blussa kortvarig opp att ved oppdaginga av Ötzi og strid om korvidt han låg i Østerrike eller Italia. Nye og grundige oppmålingar måtte til for å slå fast at han låg nokre meter inne på italiensk side.

Schloss Trauttmansdorff i Merano er verdt eit besøk med sin
fantastiske hage. Parken har vore open i 14 år og er ein stor
suksess.

Velståande region
Sør-Tyrol er ein av dei mest velståande regionane i Europa og og skil seg kraftig frå resten av Italia. Sjølv om dei får behalda storparten av skatteinntektene er dei netto bidragsytarar til den italienske staten. Handel og tilreisande har alltid vore viktig for denne regionen sidan den ligg tett opp til Brenner-passet - den mest brukte passasjen mellom Nord- og Sør-Europa. Toll og avgifter har i mange hundre år vore den viktigaste inntekta til stadene både sør og nord for passet. Innsbruck er ein annan by som har fått velstanden på denne måten.

Småskala dominerer
Regionen Sør-Tyrol har litt over 500 000 innbyggjarar (2011) og typisk for området er dei mange små familieverksemdene. Over halvparten (53,5 %) er enkeltpersonføretak (ein tilsett), vidare har 39,3 % mellom to og ni tilsette. Med andre ord er 92,8 % av dei tilsette i næringslivet i verksemder med mindre enn 10 tilsette. Det er noko å tenkja på for dei som meiner at alt må vera stort og at samanslåingar er nødvendig for gode levevilkår! Desse tala er henta frå "Die Südtiroler Wirtschaft" frå Landesinstitut für Statistik og gjeld 2013.

Me tykkjer det er bratt mange stader i Norge, men i Sør-
Tyrol er det brattare! (Foto: Michael Mertens, CC BY-SA 2.0)

Reiseliv og landbruk viktig
Produksjon, herunder også landbruk, står for 40 % av omsetninga medan tenesteytande næringar står for 60 %. Ein stor del av næringslivet er knytt til handel, transport og turisme - totalt 50,4 % av all omsetning. I tillegg til reiselivet er landbruk også viktig. Eksport av frukt, inkl. saft og most, stod for 15,5 % av eksportinntektene til regionen. Eksport av vin utgjorde 3,4 % av inntektene.

Også bank- og finans-sektoren reflekterer dei mange små verksemdene. Meir enn 96 % av alle tilsette i bankar i regionen er i små eller bittesmå ("Kleine banken" og "Kleinsten banken").

Førebilete for Sogn og Fjordane?
Med strukturane i arbeids- og næringslivet i Sør-Tyrol både med tanke på småskalaverksemd og dominerande næringssektorar, bør området vera interessant for fleire i fylket vårt. Me har eit visst slektskap når det gjeld reiseliv og landbruk, og småskala-struktur for verksemder. Så er det også store skilnader når ein går nærmare inn på næringane. Landbruket er til dømes svært intensivt og med satsing på produkt med høg verdiskaping (frukt, vin). Den intensive drifta blir også reflektert i prisnivået på jord. Guiden ved eit vinkooperativ me besøkte, svarte at kvadratmeter-prisen på jord i deira område var rundt NOK 2.000; eller 2 mill. kr pr. dekar om ein vil!

Turen vår starta i Milano og det vart høve til å sjå storkampen
Inter Milan - Juventus saman med 80.000 galne italienarar.
Litt av ei oppleving!

Making Money - The Philosophy of Crisis Capitalism

Add caption

Sosiologen Ole Bjerg ved Copenhagen Business School (CBS) i Danmark har skrive boka "Making Money - The Philosophy of Crisis Capitalism" som tek for seg det merkelege fenomenet pengar, korleis dei oppstår og korleis dei/økonomien går over styr. "Making Money" må ikkje forvekslast med den amerikanske tydinga; her er det ikkje snakk om korleis ein skaffar seg (raske) pengar. Eg vil utan vidare tilrå boka for alle som er interesserte i fenomenet pengar og i tillegg korleis dagens pengesystem kan føra oss opp i kriser som finanskrisa i 2008.

Boka er gitt ut på forlaget Verso, eit forlag som publiserer meir radikal litteratur enn det gjennomsnittlege.

Heidegger
Bjerg går ambisiøst til verks og vil undersøkja det ontologiske fundamentet for pengar ("the ontological constitution of money". Her brukar han innleiingsvis filosofen Martin Heidegger som inngang og sistnemnde sitt utgangspunkt at me ofte alt i starten stiller feil spørsmål. Feil spørsmål er her "Kva er pengar?", for spørsmålet "Korleis er pengar?" er meir relevant for å få tak i ontologiske samanhengar. Spørsmålet "Kva er pengar?" avdekkjer berre eigenskapane ved pengar, ikkje korleis dei oppstår og samverkar med anna i samfunnet. Det er det Heidegger kallar "the ontic" og som er noko overflatisk, i motsetnad til det ontologiske.

Seinsvergessenheit
Heidegger går kritisk til verks og meiner at det meste (all?) av filosofien feilar alt i starten ved ikkje å stilla det rette spørsmålet:

"Seinsvergessenheit is not an error occuring at some point in the course of thinking about a specific matter. It sets in at the very beginning, at the very moment when we set out to think and investigate a matter, if we are not careful to pose our qustions in the proper fashion."

For  Heidegger var problement søkjelyset på "was-sein" i staden for "sein", eller "being" i staden for "to be". Kva vil det seia "å vera [i verda]"?

Filosofen Slavoj Zizek
Som filosofisk slagkraft brukar OB Slavoj Zizek, ein kjend slovensk kulturradikalar og vitskapsfilosof. OB grunngjev valet med "The complexity and perversity of the contemporary money system must be countered with a theoretical framework that is even more complex and perverse. This is what Zizek provides. He is the Goldman Sachs of contemporary philosophy."

Zizek føreslår denne strukturen for ontologisk orden:

1. The real
2. The symbolic
3. The imaginary

Bjerg skriv vidare at "the ambition with Making Money is to redeem the potential in Zizek's philosophy for pushing the boundaries of our current thinking about money and finance.

Han (OB) skriv vidare om rolla til filosofi som fag:

"Not only the capacity to porovide new answers to old questions, but the capacity to pose radically new questions. Good questions is the trademark of any good philosophy. ..... The ultimate benchmark for an analysis that calls itself philosophy is whether it pushes our conventional thinking beyond the verification or refutation of existing hyptheses."

OB skriv vidare at skilnaden på filosofen og økonomen (den neo-klassiske) er ikkje at filosofen forstår kva pengar er, medan økonomen ikkje gjer det. Skilnaden er at medan økonomen ikkje veit at han ikkje veit, veit filosofen at han ikkje veit det.

Zizek's tredelte ontologiske orden er essensiell i boka, men samtidig vanskeleg å forstå til tider. For å gi eit eksempel på dei enklare samanhengane: Verdi er "real", medan pris er "symbolsk". Me kan aldri få tak i verdien av noko, men berre prøva å nærma oss den via den symbolske prisen.

Om "The right price" i kapittelet om "The fantasy of beating the market":

"The market is structured around an ontological gap that is manifested by the impossibility of determining "the right price". In this gap we find the real value as an excess constantly eluding the dfinite symbolization"

"The Philosophy of Money"
Ole Bjerg omtalar Georg  Simmels storverk frå rundt 1900 og konstaterer det paradoksale i at i staden for å markera starten på eit arbeid med ein filosofisk analyse av pengar, markerte den slutten. Økonomar var ikkje interesserte i slike spørsmål, og det kan seiast at økonomar heller ikkje i dag er opptekne av kva pengar eigentleg er, kanskje endå mindre enn tidlegare. Den typiske neo-klassiske (eller ortodokse) økonomen ser berre på pengar på ein funksjonell måte.

Tre teoriar om pengar
Det er tre hovudteoriar om korleis pengar har vorte til:

1. Commodity money (grunnlag i noko med eigenverdi, utvikla frå handel ["from barter"])
2. Chartalist theory: Styresmaktene ("herskaren") sin rett til å trykkja pengar ("Fiat-pengar")
3. Kreditt-pengar ("The process by which banks create money is so simple that the mind is repelled" - John Kenneth Galbraith)

Bjerg stiller også spørsmålet om me i dag har post-kredittpengar. Då tenkjer ha på handel med derivat o.l., som i mange samanhengar oppfører seg som pengar. Han meiner elles at ingen av dei tre teoriane held mål isolert sett, men må sjåast i samanheng: "There is no pure theory of money - money is dirty".

Den vanlege oppfatninga og pengestyring, som går att i dei fleste lærebøker, er slik:

1. Bankane er berre mellommenn og har ingen reell kontroll med pengetilførselen
2. Sentralbanken kontrollerer pengemengda i økonomien
3. Det er ingen fare for at veksten i pengemengde kan komma ut av kontroll fordi den er (matematisk) regulert av omsynet til kravet til reservar

Dessverre er denne lærebok-standarden utdatert. Til og med Bank og England "innrømmer" dette:

In the modern economy, most money takes the form of bank deposits. But how those bank deposits are created is often misunderstood: the principal way is through commercial banks making loans. Whenever a bank makes a loan, it simultaneously creates a matching deposit in the borrower’s bank account, thereby creating new money.

The reality of how money is created today differs from the description found in some economics textbooks:

• Rather than banks receiving deposits when households save and then lending them out, bank lending creates deposits.

• In normal times, the central bank does not fix the amount of money in circulation, nor is central bank money ‘multiplied up’ into more loans and deposits.

 I krisetider, som under den siste finanskrisa, blir grensa mellom Fiat-pengar og kreditt-pengar viska ut pga. "finansiell unntakstilstand".

Når sentralbanken styrer pengemengda først og fremst gjennom styringsrenta, er det eit uttrykk for at den har vorte meir ein finansiell aktør og teke i bruk marknadsverktøy framfor ein meir regulerande rolle. Styringsrenta set prisen på nye pengar.

Sentralbanken si hovudoppgåve er å sørgja for ei tilførsle av pengar (gjennom styringsrenta) som sikrar ein låg og stabil inflasjon (inflasjonsmålet). Men det blir eit problem når sentralbanken oppfører seg som om pengar framleis er eit knapt gode, utan omsyn til kredittpenganes nesten totale dominans. Det har vorte veldig synleg under og etter finanskrisa.

Derivat: Den finansielle månen
Dei siste tiåra har sett ein enorm vekst i derivatkontraktar. Derivat er veddemål om framtida og ein måte å sikra seg mot uføresette prissvingingar. Det starta med opninga av Chicago Merkantile Exchange (CME) som opna for handel med "futures" i 1972. Det var så og seia tidspunktet for når synda kom inn i verda ;)

Den klassiske derivatkontrakten var bønder som selde avlinga før dei sådde om våren, for å sikra seg mot negative hendingar i løpet av vekstsesongen. Dei fekk kanskje mindre betalt enn om dei hadde teke sjansen på å venta med salet til hausten, men på den andre sida fekk dei føreseielege vilkår.

Men over tid har derivat fjerna seg meir og meir frå dei underliggjande verdiane og vorte så abstrakte og kompliserte at få eller ingen skjønnar samanhengen med dei "verkelege" verdiane. Det er berre å spørja Terra-kommunane!

OB skriv om den finansielle månen og tek utgangspunkt i at forholdet mellom jorda og månen er ca. 81 (Jorda har ca. 81 ganger så stor masse som månen og utøver dermed tilsvarande gravitasjonskraft). I starten var forholdet mellom den verdien av den underliggjande produksjonen og verdien av derivatkontraktar mykje lik. Men det har endra seg dramatisk. I 2010 var verdien av derivatkontraktar estimert til 20 ganger verdien av den samla produksjonen i verda. Derivata har vorte den finansielle månen som har vakse seg mykje større enn Jorda, og det kan få dramatiske konsekvensar.

Det spesielle med derivat er giringa, dvs. det relative omfanget av gevinst (eller tap). Der ein aksjeeigar kan få 10 % gevinst om aksjen stig 10 % i verdi, kan ein derivateigar få fleire hundre prosents gevinst om ein aksje stig 10 %! Og som Terra-kommunane har erfart, verkar det også den andre vegen.. Ikkje så rart super-investoren Warren Buffet kalla derivat for "Financial Weapons of Mass Destruction".

Gramm-Leach-Liley og post-kredittpengar
Desse karane var ansvarlege for Gramm-Leach-Liley-lova i USA i 1999 som oppheva skiljet mellom investeringsbankar og sparebankar ("Investment banks" og "Savings banks"). Dette var i Clinton sin andre president-periode. Opphevinga av dette skiljet kan knapt overvurderast med tanke på resultatet for pengeøkonomien. Sparebankane trengde ikkje lenger venta på innskot og lånekundar, men kunne "laga" pengar så og seia utan vidare. Dei kunne gi kreditt med ei hand og investera i finansielle papir med den andre. Og det gjorde dei..

Når kredittpengar blir brukte til å investera i finansielle produkt, finst det ikkje lenger grenser for omfanget, i motsetnad til ei investering i produksjon/produktivitet.

OB samanliknar samanslåinga av sparebankar og investeringsbankar som om ein kasinoeigar slår seg saman med ein lånehai og startar samarbeid med ein profesjonell pokerspelar..

"Tea or coffee, sir?" - "Yes, please"
Etter finanskrisa har den økonomiske diskusjonen i stor grad dreia seg om to alterantiv:
- Keynesianism: Staten skal "trykkja" pengar
- Monetarisme: Staten skal kutta utgifter

Der mange trudde at finanskrisa ville bli eit vendepunkt for kapitalismen, har det så langt vorte "business as usual". Og dei to alternativa over er begge ein del av "business as usual". I spørsmålet om te eller kaffi (Keynes eller Friedman/Monetarisme) har Europa/EU svart "Ja, takk". Den europeiske sentralbanken har trykt opp pengar til finanssystemet (bankane), medan det har vore harde innstrammingstiltak i offentleg sektor.

Ben Bernanke, sjef for Federal Reserve i USA (som faktisk er eigd av bankane og ikkje ein offentleg institusjon!), sa på eit krisemøte i september 2008: "If we don't do this tomorrow [$700 mrd. bailout] we won't have an economy on Monday".

Det han heller skulle ha sagt, var: "If we don't do this tomorrow [$700 mrd. bailout] we won't have an post-credit economy on Monday".

Epilog
I staden for at finanskrisa vart slutten på den finansielle kapitalismen, ser det ut til at tiltaka etterpå berre har forsterka den tidlegare utviklinga og til og med omfatta også den fiskale politikken [fiskal: som vedkjem statskassen].

For å gå tilbake til Zizeks tre ontologiske ordenar:

1. The real: Commodity money
2. The symbolic: Fiat money
3. The imaginary: Credit money

Men dette er idealtypar. I den verkelege verda er grensene mindre skarpe. I dag er den dominerande forma for pengar postkreditt-pengar. Dei blir til ved at private bankar lagar kreditt som så sirkulerer i eit eksklusivt of effektivt "credit payment system". Det førte oss opp i ei finanskrise, og ikkje noko tyder på at me har lært av årsakene. Det blir helst verre før det eventuelt blir betre.

Er det noko me kan læra av historia, er det at me aldri lærer av historia!

Vestlandsforsking 30 år

Vestlandsforsking feira 30-årsjubileum denne veka med eit seminar måndag 21.09. På seminaret var det innlegg frå Kunnskapsdepartementet, Forskingsrådet og Høgskulen i tillegg til presentasjonar av hovudforskingsområda. På IT-sida hadde kollega Ivar Petter og eg ein felles sesjon der temaet var ikkje mindre enn: 30 års verdshistorie, Norgeshistorie og Vestlandsforskinghistorie innan IT. Presentasjonen ser du her:

30 års it utvikling og -forsking 21.09.15 from Vestforsk.no

Bitcoin i Bergen

Det ser ut som det var grått og trist i Bergen i går, men det
er fordi Norled har slurva med vindusvasken på ekspr.båten!

Bitcoin-turnéen held fram ;) denne gangen i Bergen. Eg var invitert til medlemsmøte i DnD Bergen Hordaland i går (17.09.15) og møtte ei interessert og entusiastisk forsamling. Møtet vart halde i Sparebanken Vest sine lokale i sentrum, i ein staseleg sal med ein aura av fordums bank-storheit. Store portrett av gamle banksjefar omkrinsa lokalet - berre så synd eg ikkje tok bilete av det!

Staseleg lokale
På førehand snakka me om kva desse gamle banksjefane ville sagt om den nye digital valutaen. Eg meinte dei kanskje ville ha nikka attkjennande til ein del av sidene. Dette var trass alt banksjefar som ikkje var uvande med at bankar kunne laga sin eigen valuta, slik det vart gjort i mange land på 1800-talet. Så seint som i 1980 var det eigne Svalbard-pengar i omløp på Svalbard!

Transaksjonar i ei blokk
Det var som sagt ein oppvakt gjeng som møtte fram, og ein god del av dei visste mykje om Bitcoin og hadde leika seg litt med valutaen. Av mange interessant spørsmål fekk eg eit eg ikkje kunna svara klart på: Korleis blir talet på transaksjonar i kvar ny blokk bestemt? Det må vera ein slags konsensus blant "gravarar" ("miners") slik at dei handsamar den same blokka. Dette må eg finna ut av!

27.09.15: Svaret på spørsmålet er at det ikkje er nokon konsensus; miner-ane avgjer sjølve kva transaksjonar dei vil ta med i den nye blokka. Sidan dei ikkje skal fram til ein eksakt verdi, men ein verdi som er mindre enn ein oppgitt verdi, kan dei rekna på ulike blokkinnhald. Grunnlaget for utrekninga ein hash av:

• Hash av forrige blokk
• Innhaldet i den nye blokka
• Eit tilfeldig tal ("nonce")

Hashverdien av dette skal vera under ein gitt verdi for at det skal aksepterast av nettverket.

Bankane eksperimenterer
Også norske bankar er i ferd med å vakna og oppdaga potensialet i Bitcoin. Det er på høg tid, for internasjonalt er det no stor aktivitet. Dei ni største investeringsbankane i verda har nettopp gått saman om eit blokk-kjedeinitiativ, og mange andre ekseperimenterer også med teknologien. Det er synd om Norge, som kanskje har det beste og mest effektive betalingssystemet i verda, skal bli hengjande langt etter her. Men det er også typisk; er det noko historia har vist oss er det at om du er suveren på eit område, blir du fort overkøyrt når ny teknogi vinn fram.

Torvald Kvamme, leiar for produkt og digitale kanalar i Sparebanken Vest, fortalde om brukarperspektivet og si eiga Bitcoin-reise etter mitt foredrag. Han hadde mange gode poeng som illustrerer brukarproblema i systemet: Korleis få tak i Bitcoin? Kvifor i all verda skal du bruka Bitcoin? Men trass i desse utfordringane ser han klart potensialet i teknologien, og at bankane nok vil bli påverka av den.

Her er presentasjonen eg heldt:

Bitcoin_Dnd_bergenh_170915 from Vestforsk.no

eGov 2015

White Tower er eit landemerke i Thessaloniki, bygt i 1523

e-Forvaltningskonferansen eGov 2015 vart arrangert i Thessaloniki i Hellas sist veke. Det var universitetet i Makedonia (i Thessaloniki) som vart vertskap for konferansen. Bak konferansen står International Federation for Information Processing, IFIP, og meir spesifikt arbeidsgruppe 8.5 (IFIP WG 8.5).

IFIP WG 8.5
IFIP er ein stor global organisasjon som organiserer forskarar over heile verda, innan mange disiplinar. Den har over 100 arbeidsgrupper og er ansvarleg for meir enn 100 konferansar årleg.

Ulike typar artiklar
Årets eGov-konferanse vart halden saman med konferansen for eParticipation, ePart, og hadde 100 innsende artiklar totalt. Av desse vart 37 godkjende som fullstendige artiklar (full research paper) og 31 som pågåande forsking (ongoing research). Skilnaden er at dei førstnemnde artiklane blir publiserte i ein serie som gir publiseringspoeng, medan den siste kategorien ikkje gir poeng, men må/kan arbeidast vidare med. Sjølv var eg heldig og fekk godkjent artikkelen i den første gruppa, ein artikkel eg skreiv saman med professor Arild Jansen ved universitetet i Oslo (avd. for forvaltningsinformatikk, juridisk fakultet).

What is This Thing Called e-Service?
Temaet for artikkelen vår var den problematiske bruken av omgrepet 'e-service' eller 'digital service', og problema det kan føra til når det gjeld interoperabilitet (at maskiner skal kunna "snakka" med kvarandre). Artikkelen har tittelen "What is This Thing Called e-Service?" og her er presentasjonen av den.

Sikring av deltaking
Dei vitskaplege konferansane er så smart lagde opp at dersom du får godkjent ein artikkel, etter ei såkalla blind fagfelle-vurdering (blind peer review), må du møta på konferansen og presentera artikkelen for å få den publisert i konferansepublikasjonen (proceedings), elles blir den ikkje publisert og du får heller ikkje publiseringspoeng. Slik sikrar arrangørane at det kjem nok deltakarar.. Alle fullstendige artiklar er tilgjengelege her i ein kort periode.

Byen omkransar bukta som er ein del av
den Thermaiske golfen

Thessaloniki
Thessaloniki er hovudstaden i nord, i det greske Makedonia, og den nest største byen i Hellas med 325.000 innbyggjarar i byen og totalt 790.000 med omland. Det er ein by med lange historiske tradisjonar og mange minnesmerke etter ulike herskarar. Byen vart grunnlagt i år 315 f. Kr. Den
låg strategisk og vart eit naturleg nav i handelsruter frå aust-vest og nord-sør både som del av det romerske imperiet og seinare det bysantiske. Folketalet var over 150.000 på 1100-talet, noko som seier mykje om kor viktig denne byen har vore i historisk tid.

Konferansehotellet Electra Palace Hotel er sentralt plassert
på Aristoteles Square, det absolutte senteret i byen

Romersk - Bysantisk - Veneziansk - Ottomansk
Den bysantiske perioden etter romarriket sitt fall varte til 1204 og i perioden fram til 1423, då Thessaloniki vart ein del av bystaten Venezia, var skiftet av herskarar mange. I den siste korte perioden 1423 - 1430 vart byen ein del av Venezia, mest som eit forsøk på å verna den mot den ottomanske makta i aust. Men i 1430 vart Thessaloniki ein del av det Ottomanske riket, og det varte heilt til 1912. I 1917, under første verdskrig, brann nesten heile den gamle byen ned og over 70.000 vart heimlause (The Great Thessaloniki Fire of 1917).

Utsikt frå restauranten på Electra, plassert på taket av hotellet.
Ikkje berre hardt arbeid på ein slik konferanse ;)

I staden for rask oppattbygging, tok thessalonikiarane seg god tid og engasjerte den franske arkitekten Ernest Hébrard til å laga ein plan for ein ny og utvida by. Heile planen til Hébrard vart ikkje gjennomført, det kosta for mykje, men sentrale delar som Aristoteles Square er minne om dei grandiose byplanane.

Lom og Andvord gard

På Andvord gard går det an å trivast!

Fjellseminaret om "Kva er pengar?" var lagt til idylliske Lom, for - som Morten Søberg i Sparebank 1 Gruppen så treffande uttrykte det: Eit tema som dette må studerast frå periferien!

Lom er kanskje den staden i landet med den mest heilskaplege og gjennomførte arkitekturen. Enkelte vil kanskje sjå på det som ei tvangstrøye, men det er ikkje tvil om at ein slik plan har skapt ein langt meir harmonisk og vakker tettstad enn det meste andre i landet. Det finst nok av skrekkeksempel på det motsette, der det ikkje har vore motforestillingar mot nokon byggjestil.

Ei av mange perler i Lom, og kanskje den største, er Andvord gard. Andvord har røter meir enn 1000 år tilbake, og den eldste skriftlege dokumentasjonen er frå 1315. Då var garden i tvist med kyrkjar (sjølvsagt!). Lom kommune eigde staden ei god stund, men selde den til brørne Richard og Mikkel Andvord, oldebarn av tidlegare eigar. Dei sette i gang eit omfattande restaureringsarbeid, i tett dialog med NIKU. Resultatet er imponerande, og dei har fortent fått Olavsrosa frå Norsk Kulturarv for restaureringsarbeidet.

No tilbyr garden overnatting, servering og kurslokale. I samband med fjellseminaret var det middag kvelden før, og den vart servert i "stor-stuggu". Maten stod i stil med omgivnaden - imponerande!

Eit stort stabbur i Lom, frå 1600-talet, det største i Norge
(fungerte som kornlager for heile bygda)

Det er flott å sjå slike tiltak og det blir heldigvis stadig fleire av dei. Det verkar som Lom har eit spesielt godt renomme på matlaging og gourmetplassar. I tillegg til Andvord finst det fleire kjende gourmetstader, som Videvand (Arne Brimi) og Fossheim Turisthotell. Arne Brimi må truleg få ein stor del av æra for at Lom er sett på gourmetkartet.

Så viss du vil ha noko heilt spesielt, både med atmosfære og oppleving, skal du ta turen til Lom!

Kva er pengar?

Den etter kvart berømte zimbabwiske 100-billionars dollarsetelen

"Kva er pengar?" Dette tilsynelatande banale spørsmålet var tema for eit seminar i Lom i går, arrangert av Sparebank1 Gruppen og Sparebank1 Lom og Skjåk. Sidan det føregjekk på Lom fjellmuseum, var det eit fjellseminar.

Eg skriv 'tilsynelatande', for til meir ein tenkjer over og går inn i temaet, til vanskelegare blir det. Ikkje minst er det nærmast eit mysterium korleis pengar oppstår.

Professor i bankverksemd (prof. of banking) Richard A. Werner spurde eit utval finansfolk i
Frankfurt kvar pengar oppstår (blir danna). Alternativa var:

• Styresmaktene
• Sentralbanken
• Bankane
• Kapitalmarknaden
• Den globale finansinfrastrukturen

Ikkje overraskande svarte 84 % at det var styresmaktene og sentralbanken som stod for
pengedanninga. Men sanninga er at bankane står for 97 % av pengane i omløp og styresmaktene
gjennom sentralbanken berre 3 %! Det er muleg på grunn av det som blir kalla Fractional Reserve
Banking, dvs. at bankane er pålagde å berre ha sikring for ein liten del av utlåna. Pengar blir så skapte gjennom utlån.

Seminaret var tverrfagleg og hadde både historikarar, økonomar, filosofar, språkfolk og
teknologar (eg reknar meg sjølv i den kategorien, under tvil) som foredragshaldarar. Min eigen presentasjon finst her, og var sjølvsagt om Bitcoin, sjølv om den etterkvart dreia seg like mykje om pengar frå eit filosofisk perspektiv og teoriar om pengedanning:

Bitcoin og pengar from Vestforsk.no

Eg har notert litt ulikt frå presentasjonane og kanskje ikkje gjort alle rett. Her er uansett notatane mine.

Lars Fredrik Øksendal, Norges Bank
(Øksendal er historikar med spesiell vekt på økonomisk historie og særleg 1800-talet som spesialfelt)

Begrepsforståing
Å forstå pengar
- noko fysisk, med ibuande verdi?

Pengar er ein sosial konstruksjon
- noko får verdi fordi vi tillegg det verdi
- erfaring og forventning

Funksjonell forklaring
- "money is what money does"
- i konstant endring

Pengar er omsetningsmiddel
- blir allment akseptert som betalingsmiddel
- verdioppbevaring
- mål for verdi (unit of account)

Den evige utfordringa: TILLIT

Høg inflasjon har ofte samanheng med krigssituasjon (verdskrigane). Ein historisk gjennomgang av
inflasjon frå starten av 1800-talet til no, viser klare toppar i samband med krigsutbrot. Den største toppen finn me under Napoleonskrigen, då inflasjonen vart påverka ikkje berre av krig og ekstra pengebruk på våpen og utstyr, men også blokadar og varemangel.

Kort pengehistorie:
- myntar av edelt metall (myntherre - seignorage)
- myntherren fekk stor makt

Dei første setlane
- sirkulerande innskotskvitteringar
- fractional reserve banking
- setelbankar, finst i mange variantar (ulike bankar laga sine eigne setlar, i England forsvann

den siste resten av setelbank i 1949)
- med setelbankane kom også FRB inn som fenomen
- i Sverige var krava til setelbankar at eigarane skulle vera personleg ansvarlege
- ein setelbank har ei heilt sentral forplikting til alltid å kunna betala ut i mynt
- setelbankane skulle også ha ein armlengdes avstand til kongen

Innskotsbankar
- den store finansielle revolusjonen
- fundert gjennom innskot
- bankane si kredittgiving skapar nye kontopengar
- lærebok vs. røynd (ikkje nødv. innskota som ligg til grunn for kredittgivinga)

Framveksten av banksektoren kan forklarast som eit ønskje om å senka kostnadene.

Monetarisering fase 1: Fram til ca. 1855 (Staten sine pengar utgjorde 100 % av pengemengda - M1)
Monetarisering fase 2: frå 1855 - 1899 (innskot/kontopengar M2 overtek og går langt forbi M1)

Kontantdelen synk kraftig frå 1825 til 1925, så stig den igjen fram mot og under siste verdskrig, for så å gå kraftig ned frå 1960.

Innskot og kredittgiving
- kurvene følgjer kvarande veldig tett fram til første verdskrig, så ein ny fase der kredittgiving skil lag med innskot (frå midten av 1980-talet, liberaliseringa av bankvesenet)

Morten Søberg: Bankar som pengeprodusentar
- ein rapport frå Bank of England

Morten Søberg er direktør for samfunnskontakt i Sparebank 1 Gruppen og den som i hovudsak stod bak initiativet og programmet. Han har tidlegare vore statssekretær i Finansdepartementet.

Innleiing
- Vinje
- Svalbard-pengar
- pengefunksjonar

Hovuddel
- økonomifaget, bankar og sentralbankar
- Bank of England-forsking

Vinje: Pengar er storkna mannasveitte
- pengar har grunnleggjande med arbeid å gjera

Svalbard-pengar
- frå 1906 til 1980 fanst det eigne Svalbard-pengar, utsteda av gruveselskapa
- det vart berre utferda setlar og ikkje myntar

Økonomikken og sentralbankar
- institusjonell evolusjon: sentralbankane som "universitet" med forskingsavd. og forskingsprogram
- "the act of lending creates deposits - the reverse of the sequence is typically described in textboooks"

Bankmekanismar
- auka (privat) sparing fører ikkje utan vidare til større bankinnskot/fleire kontopengar

Diskusjon
- pengeproduksjonen er i stor grad vorten privatisert i moderne økonomiar
- bankkreditt/kontopengar har to hovudeffektar:
1. Inga netto endring i pengemengda (ny gjeld betalar gammal gjeld)
2. Netto auke i pengemengda (priseffekt, inntektseffekt, finansiell stabilitet..

Norsk pengeproduksjon
- bankdominert samfunn, bankane like sentrale som sentralbanken
- men veldig lite diskusjon om det
- faren for sentraliserte avgjerder, viktig med desentraliserte bankar og bankavgjerder for at pengane som blir skapte blir brukte best muleg (lokalt)
- pengeproduksjon og kva pengane blir brukte til er i høg grad politikk, men er i større og større grad privatisert

Samfunnsrolle og sjølvforståing
- arb.plassar, innteksstraumar, skatteinntekter
- arb.program og makt til å gjennomføra slike

Sæbjørn Forberg (magister i filosofi)
Penganes filosofi ("Philosophie des Geldes")
- Georg Simmel (1858-1918) og det moderne

Forberg hadde føreteke ei nylesing av Simmels storverk, godt støtta av ein italiensk forfattar
som har teke for seg boka.

Det moderne liv og individets "kamp" for å bevara sjølvstende
Simmel blir ofte rekna som grunnleggjaren av "by-sosiologi", med bakgrunn frå oppvekst og verke i
Berlin rundt århundreskiftet

Verket "Philosophie des Geldes" er verken ei økonomi- eller filosofibok, men blir rekna som ein
klassikar i sosiologien.

To sosiologiske utg.pkt: Durkheim og Weber
- Durkheim tenkjer at samfunnet er gitt og ein kan gå ut og studera det (arven frå Platon? - min
kommentar)
- Weber tek utg.pkt i enkelthandlingar og tek ikkje samfunnet for gitt, men må studerast gjennom
enkelthendingar (Aristoteles og vekt på empirien?)
- Simmel kan sjåast på som ein sosiologisk impresjonist, men nærmare Weber

Simmel har ikkje nokon grandios teori, i motsetnad til dei to andre) Impresjonistisk: prega av
inntrykk; ikkje den eine lysande og klare tanken (teorien), men meir som eit diffust landskap fylt med ulike inntrykk.

Den impresjonistiske tilnærminga, med lite struktur og litt uryddig (hulter til bulter), har
gjort at Simmel ikkje har fått ein tilsvarande plass i sosiologien som Durkheim og Weber

Pengar og identitet: Minnemyntar osv., ein funksjon som ofte ikkje blir rekna med Simmel meiner at det er sjølve transaksjonane som skaper verdi

Simmel og "åndas fenomenologi" (Hegel: "Philosophie des Geistes")

Pengar som sosial institusjon og uttrykk for objektiv ånd
- "pengar gjer fri", viktig som frigjering av individet i det moderne samfunnet
- pengar er det fremste frigjerande middelet - og uttrykket - til å setja indivitet fri

Simmel stod for den negative forståinga av fridomsomgrepet: Fridom frå og ikkje fridom til

Geld wird Gott - pengar går frå å vera eit middel til å bli eit mål i seg sjølv

Tingleggjering og "opplysingas dialektikk"

Antonio Gramsci: "The challenge of modernity is to live without illusions and without becoming
disillusioned"

Simmel i dag: Bør lesast på nytt, framleis aktuell (men les gjerne tolkingar av verket hans)

Klaus Johan Myrvoll, norrønt språk ved UiO: Dalar, skilling og kroner - om pengar og språk
Typologi
- vekteiningar (pund, mark, lire, peso/peseta, talent, shekel
- tilhøve til annan mynd: denarious (10 asses), cent (hundredel)
- metallet mynten er laga av: gylden, rupi (sølv), zloty (gyllen)
- staden mynten kjem frå: dalar, mynt
- forma på mynten: yuan ("rund ting"), yen (kjem av yuan)
- det som er prega på mynten: krona, lev (løve), sterling

Peng(e)
Ordet 'peng(e)' er utan sikker historisk forklaring (usikker etymologisk)

Gudinna "luni moneta" som opphav til money, monetær osv.

'Dalar' kjem frå tyske 'Thaler', som er av avkorting av 'Joachimsthaler'
- ligg også til grunn for 'dollar'

Spesiedalar - ein dalar in specie (species - art, slag)

Ort - fått namnet etter 'spiss' som refererer til spissen av ein kvart (sektor) som dalaren var

delt i (1 ort = 1/4 dalar)

Skilling - minste mynteining
- i eldste tider vart skilling berre brukt om framande myntar

Krone
- av krune/hovudkrans
- innført av Kristian IV i Danmark i 1618, frå 1875 den vanlege mynteininga i Norge

Øre
- frå vekteining (1/8 mark)

Digital Gold

"Digital Gold - Bitcoin and the inside story of the misfits and millionaires trying to reinvent money" er den fulle tittelen på boka Nathaniel Popper har skrive om Bitcoin-historia. Popper er til dagleg journalist i The New York Times, med området teknologi og næringsliv (business) som spesialfelt.

Bitcoin byggjer på kjende byggjesteinar
Undertittelen er på sett og vis eit samandrag av boka; det er ein historisk gjennomgang av fenomenet kryptovaluta med Bitcoin som den sentrale markøren. Sjølv om boka først og fremst handlar om åra 2009 - 2014 skriv Popper også litt om byggjesteinane for Bitcoin. Som alle store innovasjonar, kjem ikkje Bitcoin og kryptovaluta ut av ingen ting. Det er resulatatet av 30-40 års forsking og utvikling. Det er dei siste avgjerande løysingane som gjer dette til ein stor innovasjon, og dei løysingane handlar først og fremst om "Proof of work" i kombinasjon med tidsstempling.

Hovudsøylene i Bitcoin (heretter brukt som markør for fenomenet kryptovaluta) er offentleg nøkkel-kryptografi og hash-funksjonar. Merk at det ikkje er snakk om ein offentleg nøkkel-infrastruktur (Public-key Infrastructure - PKI)! Denne har tiltrudde tredjepartar med sertifikat-oppgåver som ein sentral del. Bitcoin er eit fullt ut distribuert (ofte kalla desentralt sjølv om desentralt og distribuert ikkje er 100 % det same, sjå Paul Barans viktige illustrasjonar).

Offentleg nøkkel-kryptografi
Offentleg nøkkel-kryptografi, eller asymmetrisk kryptografi, vart først presentert som løysing av Whitfield Diffie og Martin Hellman i ein vitskapleg artikkel i 1976. Men på dette feltet er det usikkert kven som var først, sidan mykje av arbeidet skjedde i militær samanheng. Diffie-Hellman var i alle fall dei som presenterte offentleg nøkkel-kryptografi først offisielt. Dei var sterkt inspirerte av Ralph Merkle sitt arbeid med offentleg nøkkel-distribusjon. Ralph Merkle har elles fått namnet sitt skrive inn i datahistoria gjennom både som sentral person i utvikling av kryptografiske hash-funksjonar og i Merkle tree-distribusjonar (hash-tree), begge delar sentrale komponentar i Bitcoin-teknologien. Slik sett er det kanskje litt rart at Ralph Merkle ikkje er nemnt blant aktuelle kandidatar til pseudonymet Satoshi Nakamoto...

David Chaum og DigiCash
I utviklinga av kryptovaluta er det elles vanskeleg å komma utanom David Chaum. I 1981 publiserte han artikkelen "Untraceable Electronic Mail, Return Addresses, and Digital Pseudonyms" som la grunnlaget for anonym kommunikasjon over eit ope nett (Internett). I 1982 følgde han opp med ein artikkel om blinde signaturar, også ein vesentleg del av anonym kommunikasjon. Han starta bedrifta DigiCash i 1990, i Amsterdam, og den første transaksjonen med systemet vart gjennomført i 1994. Men DigiCash var eit system som var avhengig av ein tiltrudd tredjeperson, i dette tilfellet bankar.

Andre sentrale personar i Bitcoin-utviklinga
Andre sentrale personar i utviklinga av kryptovaluta:

• Adam Back: HashCash (1997)
• Nick Szabo: BitGold (opprinneleg presentert som "Bit gold" i ein bloggpost av Nick Szabo i desember 2008, like etter Satoshi Nakamoto sin Bitcoin-artikkel). Nick Szabo er elles den dei fleste meiner er Satoshi Nakamoto). Bit gold må elles ikkje forvekslast med firmaet BitGold, som er det som dukkar opp om du søkjer på Wikipedia..
• Wei Dai: b-money (opprinneleg presentert som RPOW - Reusable Proof of Works)

David Chaums arbeid på 1980-talet var også ein forløpar for cypherpunk-rørsla som har vore svært sentral i utviklinga av Bitcoin. Det er viktig å hugsa på at det meste av utviklinga innan kryptografi har vore hemmeleg og utført i militær- og etterretningssamanheng. Sivil kryptoutvikling har vakse fram særleg gjennom "undergrunns-"grupper som cypher-punkt og liknande. Cypher-punkmiljøet vaks fram i San Francisco i starten av 1990-åra. Sjølve ordet stammar frå ei blanding av cipher og cyberpunk. John Gilmore var sentral i oppstarten av dette miljøet, som elles har kjende namn som Julian Assange, Jacob Appelbaum, Adam Back, Bruce Schneier og Phil Zimmermann for å nemna nokre få.

Cypherpunk-rørsla

Cypherpunkarane har i hovudsak kommunisert via ei e-postliste. Det var via denne e-postlista Satoshi Nakamoto orienterte om arbeidet sitt og om systemet han/ho/dei sette i drift 3. januar 2009. Hal Finney var ein av deltakarane/mottakarane og ein av dei første som prøvde ut Bitcoin-systemet. Han var sentral i utviklinga av PGP (Pretty Good Privacy) og nr. to etter Phil Zimmermann i PGP Corporation. Han fatta interesse for den nye kryptovalutaen og bestemde seg for å prøva den ut. Han var ein av få som kommuniserte med Satoshi Nakamoto i starten av Bitcoin-utviklinga, og kom med innspel til systemet. Han fekk diagnosen ALS i 2009 og vart gradvis paralysert. Han døydde i august i fjor.

Finnane var også involvert tidleg i Bitcoin-utviklinga, om ikkje så mykje i programmeringa så i alle fall i å gjera Bitcoin kjendt for omverda. Igjen viser Finland at dei heng med i den tekniske utviklinga! Det var den unge studenten Martti Malmi som fatta interesse for Bitcoin tidleg. Han var IT-student, men droppa etter kvart studiane for å jobba heiltid med Bitcoin. Han fekk tillit frå Satoshi og tok over drifta av bitcoin.org.

Nathaniel Popper brukar også mykje tid på Mark Karpeles og Mt. Gox-skandalen, i tillegg til Ross Ulbricht og Silk Road. Andre sentrale personar i Bitcoin-utviklinga er Jed McCaleb (tidleg utviklar av Mt. Gox, ein av grunnleggjarane av Ripple Labs og no Stellar Development Foundation). Gavin Andresen må også nemnast. Han var også tidleg involvert i Bitcoin og har dei siste 3-4 åra vore sjefsutviklar for teknologien, sjå omtale og referat frå presentasjon på Bitcoin 2014 i Amsterdam.

Bitcoin-entreprenørane
Mellom entreprenørane innan Bitcoin er Roger Ver, Erik Vorheer og Charlie Shrem sentrale, saman med argentinskfødde Wences Casares. Roger Ver er kalla "Bitcoin Jesus" pga. misjoneringa han har drive, og driv, for Bitcoin. Han står mellom anna bak Blockchain.info - både ei mykje brukt bitcoin-lommebok og ei interessant informasjonsteneste for Bitcoin (m.a. oversikt over sanntidstransaksjonar). Han har lagt seg ut med det føderale USA i samband med både ein dom i 2002 (sal av eksplosiv på eBay) og seinare i ei skattesak. Han har gjort opp for seg i skattesaka, men blir framleis nekta innreise i USA.

Erik Vorhees var også tidleg involvert i Bitcoin og har også hatt trøbbel med styresmaktene i USA. Han starta spel-selskapet SatoshiDice og i samband med salet av tenesta i 2013 vart han bøtelagt for ikkje å ha oppgitt aksjepostar i selskapet. Han driv no selskapet Coinapult frå Panama.

Charlie Shrem er ein annan entreprenør, og også han har vore i klammeri med styresmaktene. Han var med og starta selskapet BitInstant, for lett tilgang til Bitcoin, og var også "founding member" av Bitcoin Foundation. Han vart dømt for kvitvasking av pengar i samband med Silk Road-skandalen og soner no ei fengselsstraff på to år.

Også Winkelvoss-brødrene, Cameron og Tyler, må nemnast i Bitcoin-samanheng. Dei er mest kjende for rettsaka mot Mark Zuckerberg og Facebook der dei hevda han stal ideen deira ved Harvard. Dei vart tilkjende $ 65 mill. i den saka.

Dei vart trekte inn i teknologien først og fremst gjennom Charlie Shrem og investeringar i BitInstant-selskapet hans. Dei har seinare satsa store summar på Bitcoin og har nyleg etablert Bitcoin-handelen Gemini som dei meiner skal blil "the Nasdaq of Bitcoin".

Argentina og Bitcoin
Wences Casares har såvidt eg veit ikkje noko uteståande med styresmaktene i USA. Han er ein argentinsk fødd "serie-gründer" som har ei rekkje suksessrike oppstartsbedrifter bak seg før han fekk interesse for Bitcoin. Med oppveksten i Argentina visste alt om valutasvingingar, devalueringar og valutarestriksjonar. I Argentina er det kvardagen - framleis er det stor inflasjon og tøffe restriksjonar på handel med utanlandsk valuta. Alle prøver å ha sparepengane sine i US dollar, men styresmaktene legg store hindringar i vegen. Det fører sjølvsagt til ein blomstrande svartebørs.

Casares såg straks potensialet for Bitcoin i Argentina, og sjølv om han hadde lova seg sjølv og kona at han hadde starta det siste selskapet då han utvikla betalingssystemet Lemon, greidde han ikkje halda det og utviklar no selskapet Xapo. Då Casares lærte om Bitcoin jbestemde han seg for å testa sikkerheita i systemet. Han leigde nokre hackarar frå Ukraina og betalte dei i alt $ 200.000 (meir enn NOK 1,5 mill.) for at dei skulle prøva å bryta systemet og finna svakheiter. Bitcoin motstod angrepa og Casares kjende seg sikker på at teknologien heldt mål, og at han difor kunne gå vidare og satsa meir midlar. I tillegg til verksemda i Silicon Valley driv han også aktivt arbeid i Buenos Aires gjennom kontaktar der. I den argentinske delen er det filantropiske også ein viktig del.

God historeforteljing

Alt i alt har Popper skrive ein interessant og underhaldande bok om Bitcoinutviklinga. Den er konsentrert om personane som har vore sentrale i utviklinga, som omtalen over syner. Sjølv om du ikkje veit mykje om Bitcoin frå før, vil boka gi ei god innføring i historia. Den er ikkje teknisk, og seier lite eller ingen ting om teknologien bak. Men det finst mange andre kjelder som kan forklara den.

Clark Terry (1920 - 2015)

Clark Terry på Monterey Jazz Festival i 1981
(Foto: Brian McMillen - CC BY-SA 3.0)

Ein av dei verkeleg store innan jazzen, trompetaren Clark Terry, døydde tidlegare i år. Dei to konsertane i DR Koncerthuset under Copenhagen Jazz Festival, med Justin Kauflin trio og Dianne Reeves eg har skrive om tidlegare, var begge ein hyllest til jazzlegenda. Både Justin Kauflin og Dianne Reeves var elevar av Clark Terry. Forholdet til eleven Justin Kauflin er dokumentert i filmen "Keep on Keepin' On"

Det var også Miles Davis! Clark Terry var frå St. Louis, som Miles, og fødd seks år før Miles. Noko av det Miles lærte av Clark Terry var at han ikkje trong å bruka vibrato ("tremolo"), den ville komma av seg sjølv med alderen! Miles vart då også kjent for den spesielle trompetlyden heilt utan vibrato.

Både swing og bop
Clark Terry fekk med seg  både swing- og bop-æraen og bakgrunnen frå swingmusikken ga CT ein spesiell både melodisk og rytmisk stil som gjorde at han skilde seg frå andre bebop-musikarar. Han minner kanskje ein del om Harry "Sweets" Edison i så måte, sjølv om sistnemnde kanskje var meir heime i swing-stilen. Trompetstilen hans er også lyrisk, litt på same måten som Clifford Brown.

Meister på flygelhorn
Clark Terry spelte både trompet og flygelhorn, men brukte det siste meir og meir og vart etter kvart kjend mest for dette instrumentet. Han gjorde også kombinasjonen av trompet og flygelhorn til eit varemerkje der han spelte ei strofe på trompeten og svarte sjølv på flygelhorn.

Clark Terry spelte både trompet og flygelhorn - og gjerne
samtidig!

Rollemodell
Han spelte med dei store namna innan jazz som Count Basie, Duke Ellington, Quincy Jones og Oscar Peterson, berre for å nemna nokre få. Han var også fast musikar i The Tonight Show frå 1962 - 1972 ; eit tv-show som har betydd mykje for amerikansk jazz!. CT var den første afro-afrikanske musikaren som var fast i eit band på ein av dei store tv-kanalane. Han sa sjølv om dette:

"We had to be models, because I knew we were in a test.... We couldn't have a speck on our trousers. We couldn't have a wrinkle in the clothes. We couldn't have a dirty shirt."

Mentor for mange
I tillegg til å vera ein tidleg læremeistar for Miles Davis var han mentor for m.a. Quincy Jones, Herbie Hancock, Wynton Marsalis, Pat Metheney  og før nemnde Dianne Reeves - igjen berre for å nemna nokre få!

"Ei-Jee-Ee"
Han spelte aktivt til han var godt over 80 år. Sjølv høyrde eg Clark Terry og Al Grey (trombone) på konsert i Gamle Losjen ein gang tidleg på 1990-talet. CT var då over 70 år, men spelte storveges. Mot slutten skranta likevel helsa. Til ein kamerat sa han at han leid av noko som heitte "Ei-Jee-Ee". Kameraten lurte fælt på kva slags sjukdom det var, før Clark Terry forklarte at det var AGE.

Clark Terry var musikk, uansett kva han spelte og kva han spelte på - høyr berre på Trumpet Mouthpiece Blues kva musikk får ut av berre munnstykket.

Kontantar er personvern

Kronikk i Dagens Næringsliv i dag (15.07):

Mange meiner at bruk av kontantar er gammaldags og at utviklinga mot full kortbruk ikkje kan gå fort nok. Seinast ute i så måte var professor i informatikk ved Høgskolen i Molde, Kai A. Olsen, i eit innlegg i DN 23.05.15. Men kontantar blir nok ikkje borte sjølv om dagens myntar og setlar etter kvart forsvinn – dei blir i staden digitale. Så framtidas betalingsform er faktisk kontantar!

Det professoren i informatikk i lag med styresmakter og finanssektoren hoppar glatt over, er at dersom dagens system for betaling med kort blir einerådande, blir vi som forbrukarar 100 % overvaka på alt vi føretek oss av pengeoverføringar. Det er sikkert nyttig for Økokrim og PST, men for samfunnet som heilskap vil det vera eit tap. Påstanden om at «viss du ikkje har noko å skjula, har du heller ikkje noko å frykta» held ikkje mål. For å sitera tidlegare direktør for Datatilsynet, Georg Apenes: Dei fleste av oss låser døra når vi går på toalettet, sjølv om vi ikkje har noko særleg å skjula. Personvern er ein av dei grunnleggjande menneskerettane, og det gjeld også på det økonomiske området.

Aktivitetane vår blir i aukande grad sporbare, og særleg gjeld dette all digital kommunikasjon. Når vi lastar ned ein ny app eller registrer oss på ei ny nett-teneste, tenkjer vi sjeldan over at vi legg att stadig nye digitale spor. Men ser vi på summen av slike spor, kan vi bli skremde, særleg fordi det har komme fram kva ein kan gjere med store datamengder ved hjelp av «big data»-teknologi.

Edward Snowden har gitt oss eit lite innblikk i kva mulegheiter og omfang som ligg i dagens overvaking, og det er god grunn til å bli uroa over det som er avdekt.  Det er difor svært viktig at vi har eit alternativ til den sporbare teknologien, og her kjem digitale kontantar inn som eit nødvendig tillegg til dagens dominerande betalingsmåtar.

Her etterlyser eg eit meir aktivt Datatilsynet. Datatilsynet forsvarer retten til å vera anonym, også når det gjeld betaling. Men i staden for einsidig å forsvara dagens kontantar, må dei sjå at det er framtidas digitale kontantar det må kjempast for.

I Datatilsynet si undersøking om personvern i 2013/2014 oppgir 40 % av dei spurde at det er viktig eller svært viktig for dei å kunna betala anonymt. Og det er ingen grunn til å mistenkja alle desse for å ha lovbrot eller lyssky aktivitet som grunn for ønsket sitt.


På slutten av 2008 skjedde det eit stort teknologisk gjennombrot for alternative betalingsmåtar over Internett. Systemet Bitcoin vart presentert, først i form av ein kort artikkel og seinare som eit fullt ut fungerande betalingssystem på nettet. Tidspunktet var ikkje tilfeldig; det var rett etter finanskrisa, og systemet må sjåast i lys av den.

Gjennombrotet var i første rekkje at det for første gang vart demonstrert at ei betaling ikkje trengde gå gjennom ein ein tiltrudd tredjepart, som regel ein bank. Akkurat som med fysiske kontantar kan du betala ein person digitale kontantar utan at det går gjennom banken sitt system. Men i tillegg til dei fysiske kontantane sine fordelar, har Bitcoin og liknande system også den fordelen at betaling kan skje mellom personar uavhengig av kor dei er på kloden, så lenge dei involverte har nett-tilgang.

Det er like enkelt å overføra pengar til ein bonde i Nepal som til ein børsrådgjevar i New York.
Ein viktig ting er likevel Kai A. Olsen og eg einige om: styresmaktene gjer ikkje akkurat utviklinga framover enkel. Skatteetaten har i sin visdom komme fram til at Bitcoin ikkje er eit betalingsmiddel, men eit formuesobjekt, og at handel med Bitcoin difor er avgiftspliktig. Effekten for privatpersonar er 50 % mva. – først 25 % mva. viss du kjøper Bitcoin i Norge, og så 25 % mva. når du brukar Bitcoin til betaling for varer og tenester.

På den måten set Norge seg effektivt på sidelinja i utviklinga av ein teknologi som er ein av dei mest spennande sidan Tim Berners-Lee fann opp verdsveven.

Copenhagen Jazz Festival 2015

Årets CJF-plakat, med
Herbie Hancock og Chick Corea
som hovudnamn

Årets Copenhagen Jazz Festival var 3. - 12. juli og eg var der for femte gang (på seks år). Festivalen , som har vart starta opp i 1979, er ulik dei fleste andre festivalar på grunn av den desentraliserte strukturen. Det er ikkje eit eige festivalområde, scene eller billettkontor - festivalen er over heile byen, med konsertar og jamsessions på bittesmå caféar til store evenement i dei største konsertsalane. Det er til dømes ikkje muleg å kjøpa festival-pass, alle billettar blir kjøpte på dei ulike spelestadane,  men som regel via nettet.

Over 1000 konsertar
Med det desentraliserte preget, og med konsertar av alle typar på veldig ulike scenar, blir ein også kjent med ulike delar av byen og ulike spelestader (eller venues som danskane seier, dei har veldig lite motstand mot engelske ord i språket sitt..). Det er eit imponerande opplegg med meir enn 1000 konsertar på over 100 ulike stader. Det seier seg sjølv at ein berre får med seg promillar av ein slik festival.

Annleis storband
Det største musikalske høgdepunktet for min del var møtet mellom Palle Mikkelborg, David Liebman og bandet Blood Sweat Drum + Bass under leiing av Christian "Chappe" Jensen. BSD+B er eit storband frå Århus, men ikkje eit tradisjonelt storband. Det var ikkje mindre enn ni stykker i rytmeseksjonen! Musikalsk er det vanskeleg å plassera konserten; her var det både 70-tals funk, elektronika og sjølvsagt storband-jazz. Fleire av komposisjonane var frå Palle Mikkelborgs "Aura", verket han skreiv som hyllest til Miles Davis og som vart framført med Miles som soloist i 1984, i samband med at Miles Davis vart tildelt Sonning-prisen.

Palle Mikkelborg og David Liebman i aksjon med
Blood Sweat Drum + Bass solid i ryggen

Den spesielle instrumenteringa, med eit stort og tungt komp og med ei sax-rekkje der saksofonane ofte var bytte ut med klarinett (bassklarinett og kontrabass-klarinett!), skapte eit spesielt lydbilde som til tider kunne minna om Gil Evans klassiske storband-lyd i det kjende samarbeidet med Miles Davis på 1950-talet (på m.a. "Miles Ahead" og "Sketches of Spain").

Norsk innslag
Litt kjekt for oss nordmenn i salen var det å sjå at den norske trompetaren Frank Brodahl var henta inn som lead trompetar. Han er i ein klasse for seg, også ut over Norges grenser, og den rette mannen når stratosfæriske tonar skal hentast trygt ned. Han spelar til dagleg i Det Norske Blåseensemble (tidlegare kjent som Forsvarets Distriktsmusikkorps Østlandet). Det viser forresten kor utruleg viktig Forsvaret er som musikalsk base og sikkerheitsnett for jazzmusikarar (og andre musikarar).

Unge møter gamle
Dette var også eit møte mellom gamle menn og pur unge musikarar. Palle Mikkelborg er etterkvart 74 år, og David Liebman 68. Dei yngste i bandet såg ut som dei knapt nok var konfirmerte! Men det fungerte strålande. Særleg imponerte David Liebman, men fantastisk spel på sopran-sax. Han spelar også tenorsax, men det var sopranen som imponerte mest. Palle Mikkelborg held også koken, men hadde verka meir begrensa enn Liebman. Trompet er eit veldig utfordrande instrument fysisk, og ikkje lett å spela når alderen blir høg.

Jazzhus Montmartre
Konserten vart arrangert i Den sorte diamant, det nye bygget til det kongelege biblioteket i København. Etter konserten vart det intim jazz på Jazzhus Montmartre, ein av dei legendariske jazzklubbane i Danmark. Montmartre var faktisk sentrum for moderne jazz i Europa på 1960- og 70-talet. Danmark, og særleg København, har alltid hatt eit sterkt samband med amerikanske jazz og amerikanske jazzmusikarar. Fleire av dei store jazzmusikarane hadde lange opphald i byen, mellom dei Stan Getz, Dexter Gordon, Ben Webster, Thad Jones og fleire.

Jazzhus Montmartre - her med ein av dei mange som deltok
på jamsession

DR Big Bandet
Danmarks Radios (DR) har spelt ei viktig rolle for utviklinga av dansk jazz. Deira DR Big Bandet er t.d. eitt av dei beste storbanda internasjonalt og henta tidleg amerikanske gjestedirigentar. Den kjende storband-leiaren Stan Kenton var den første på midten av 1960-talet, og han vart etterfølgt av George Russel som vart engasjert til ulike musikalske oppgåver i DRs regi. Seinare var trompetaren og komponisten Thad Jones ein viktig leiar av bandet.

Dianne Reeves
Laurdag 11. juli var det klart for eit av dei store namna på festivalprogrammet: Dianne Reeves. Ho er kanskje dagens mest kjende kvinnelege jazz-vokalist og den som tydelegast har teke opp arven etter Sarah Vaughan og Ella Fitzgerald, utan likevel å sidestilla ho med desse gigantane.

Den imponerande konsertsalen i DR Konserthuset

Justin Kauflin trio "Tribute to Clark Terry"
Konserten var i DR Konserthuset, ein imponerande konsertsal med sitjeplassar i 360 grader rundt scena. Berre konsertsalen var ein opplevelse. Før Dianne Reeves kom på scena, var det ein liten førehandskonsert med den unge amerikanske pianisten Justin Kauflin og hans trio. Kauflin, som er blind, var elev av den legendariske trompetaren Clark Terry, noko også Dianne Reeves var. Konserten var difor ein hyllest til CT som døydde tidlegare i år, 94 år gammal.

Justin Kauflin trio fekk etter eit par-tre nummer også besøk av danske Henrik Bolberg på flügelhorn, og han gjorde ikkje skam på Clark Terrys minne. I det heile var denne før-konserten veldig bra, der ikkje minst hovudpersonen Justin Kauflin imponerte stort. Det må også seiast at lyden er den beste eg nokon gang har høyrt i ein konsertsal!

Dianne Reeves med band

Divaen Dianne Reeves
Men det var Dianne Reeves som var hovudpersonen denne kvelden. Og ho gjorde som forventa: imponerte stort og tok publikum med storm. Det var på den eine sida typisk amerikansk hyper-profesjonelt og "straumlinjeforma", men samtidig også musikalsk på eit veldig høgt nivå. Ho er ein av formidlar av dei store, og særleg imponerte ho i dei heilt vare og ned-dempa låtane berre med vokal og piano ("Misty" og "Stormy Weather").