Internet Governance - Styring av Internett

Internet Governance - Infrastructure and Institutions
(Lee A. Bygrave & Jon Bing, editors)

Utgiving av boka støtta av Uninett Norid. Boka vart lansert med ein konferanse i januar i år, her er omtale i tidlegare blogginnlegg.

1. Building Cyberspace: A Brief History of Internet (Jon Bing)
Dette er, som tittelen indikerer, ein kort gjennomgang av Internett-historia. Den er viktig, men den er også såpass kjendt at eg vel å ikkje bruka mykje plass på det her. Det heilt sentrale i historia er avgjerda om å laga eit distribuert nettverk som ikkje treng sentral kontroll (eller rettare sagt: som treng lite sentral kontroll; meir om det under DNS og IP-adresser).

Det andre ekstremt viktige momentet, kanskje det aller viktigaste, er at det vart utvikla som eit "dumt" nettverk. Mottoet for sjølve nettverket kan godt vera "eg berre jobbar her", ingen ruter spør kva innhald det er i pakkane - oppgåva er berre å få pakkane vidare til neste kjende ledd. Intelligensen sit i endepunkta, i applikasjonane, alt som føregår i sjølve nettet er ruting av pakkar.

2. Models of Internet Governance (Lawrence B. Solum)
Kva er styring (regulering?) av Internett (Internet Governance) og kva er Internett?
Smal (teknisk, arkitektur) kontra vid (demokrati, menneskerettar) definisjon av Internett. Nødvendig med begge perspektiva. I sum samanhengen mellom desse to perspektiva: "The nexus between Internet architecture and social policy".

Rammeverk for analyse:
a) Internett er arkitektur og kode
b) konvensjonell verktøy (normativ teori, økonomisk teori og samfunnsteori)
c) eige sett av modellar eller ideelle typar for Internett-regulering

Til det første alternativet eksisterer det ein mot-tese: "The Law of the Horse". Dommar Frank Easterbrook har skrive eit kjendt essay med denne tittelen der han går i rette med påstanden om at Internett er så spesielt at det krev eigne reglar og lover, av dette tittelen på essayet (sjølv om me har mange saker som gjeld kjøp og sal av hestar, skade på/av hestar m.m. har me ikkje ei eiga heste-lov). Slik sett kan ein kanskje avvisa Internet Governance som sak i det heile! Det er likevel gode grunnar til å sjå på sider av Internett som vesentleg ulike andre regulerte område i samfunnet. Her er Lawrence Lessigs kommentar til denne påstanden og dette essayet.

Det andre rammeverket, tradisjonelle analysemetodar, heng mykje saman med hestelov-perspektivet. Det motsette synet vil vera at regulering av Internett i hovudsak må sjåast som (teknisk) nettverks-regulering. I dette synet ligg det at den beste reguleringa av nettet er ei teknisk optimalisering og at all innblanding av ikkje-teknikarar (politikarar ++) ville vera uheldig. Men sjølv om nettverks-arkitektur er veldig viktig, har det implikasjonar som går ut over det reint tekniske (eksempelvis ulovleg fildeling). Regulering av Internett handlar også om ressursallokering (adresser, namn) og inneber difor også bruk av normativ teori.

Det tredje alternativet seier at kompliserte utfordringar for nettet best kan løysast gjennom analysar med referanse til ideelle typar eller modellar av Internett-styring. Det motsette synet inneber ad hoc-løysingar - at kvart problem best kan løysast ut frå den gitte situasjonen og konteksten og at det ikkje er særleg overføringsverdi mellom spesifikke problem og løysingar.

Solum føreslår fem slike modellar for Internett-styring:

a) Spontan ordning (Spontaneous ordering)
Det er ein modell som baserer seg på ei romantisk oppfatning av Internett som noko for seg sjølv og sterkt avgrensa mot den fysiske verda. Ergo må nettrelaterte problem og utfordringar løysast på "nettvis" og frå sak til sak. Dette synet må forståast ut frå korleis Internett vart bygt, med akademia (universitetsforskarar) som den viktige drivkrafta og som representantar i dei viktige styringsorgana. Akademia er ikkje lenger i førarsetet, tunge næringslivsinteresser (store IT-firma) utgjer no tyngda i desse miljøa.

b) Trans-nasjonale og internasjonale styrings-institusjonar
Denne modellen liknar den første med at den avviser nasjonal kontroll og heller vil ha internasjonale organisasjonar som styrer nettet. Dette er modellen som mest liknar på dagens system med organisasjonar som ICANN, IETF osv. Saman med "kode-modellen" er dette det nærmaste me kjem modellar for dagens styring og regulering av nettet.

c) Kode-modellen (Model of Code)
Denne modellen må forståast i lys av Lawrence Lessigs treffande uttrykk "Code is Law", jfr. boka "Code, and Other Laws of Cyberspace" (her er artikkelen "Code is Law" i Harvard Magazine). I korte trekk går synet ut å at Internett-koden/-arkitekturen har regulatorisk innverknad på menneska. Denne modellen skil seg frå den første modellen (spontan ordning) ved at den påpeiker at vanskane med nasjonal regulering av Internett er ein eigenskap ved koden/arkitekturen bak Internett og at den kan endrast.

d) Nasjonal regulering.
Denne modellen er ein rival til den trans-/internasjonale modellen og har nasjonal styring og regulering som hovudpunkt kombinert med overføring av den internasjonale styringa frå org. som ICANN og IETF til WIPO (World Intellectual Property Organization) og ITU (International Telecommunications Union). Interessant nok har sjefen for Post- og teletilsynet her i landet, Willy Jensen, teke til ordet for liknande ordningar nyleg. At nasjonal regulering av Internett føregår, er det nok å sjå på Kinas "Great Firewall" for å forstå. Andre eksempel på blokkering av visse typar innhald er sensur av barneporno, som også er innført i Norge gjennom ei frivillig (?) ordning blant norske ISP-ar.

Franske myndigheiter sitt søksmål mot Yahoo!'s auksjon av nazi-effektar er ei anna interessant sak. Her prøvde dei nasjonale myndigheitene å sensurera innhaldet på ei internasjonal teneste med å visa til særlege franske lover. Den franske domstolen ga myndigheiten medhald i søksmålet. Yahoo! reiste så motsøksmål i amerikansk rett som i korte trekk (saka var meir innvikla enn som så) ga Yahoo! medhald fordi sjølv om fransk rett (i Frankrike) vart akseptert, meinte retten at det her var snakk om sensur av amerikanske aktørar, og det kan ikkje franskemenn eller andre gjera. Saka illustrerer veldig godt problema med nasjonal regulering av Internett.

e) Marknadsbaserte ordningar
Dersom nasjonal styring må avvisast, kva då med marknadsstyring? Denne modellen prøver å beskriva dei underliggjande problema som økonomiske fenomen; nettet som ein marknad for produkt og tenester. ICANN og reguleringa av DNS kan tena som eksempel her. I hjarta av DNS finn me rot-nivået (toppnivå-domena). Toppnivåa kan sjåast på som ein knapp ressurs i økonomisk forstand, som er heilt annleis enn i teknisk forstand. I teknisk forstand er det ikkje knappheit på toppdomene, DNS kan handtera langt fleire toppdomene enn me har i dag. Frå ein økonomisk ståstad er det knappheit på toppdomene fordi det ikkje er uavgrensa plass til toppdomene og fordi enkelte toppdomene vil vera meir verdifulle enn andre, på grunn av namnekombinasjonen. Dette fører til eit spørsmål om toppdomene bør handterast av marknaden og evt. auksjonerast ut?

Hybrid-modellar
Ikkje overraskande endar forfattaren med å føreslå hybridmodellar som låner delar av dei ovannemnde modellane. Solum ser til slutt på begrepet "nettverksnøytralitet" opp mot dei skisserte modellane. Han meiner ingen av modellane i seg sjølv garanterer nettverksnøytralitet og at det difor er nødvendig å sjå på hybridløysingar som kombinerer element frå dei ulike modellane.

3. Governors of Internet (Lee A. Bygrave + Terje Michaelsen)
Internett er ikkje utan styring, om nokon skulle tru det. Men dei styrande organa er ikkje som andre tilsvarande organ (som Lotto-reklamen ville ha sagt). Tidleg i Internett-veksten var det romantiske synet om at Internett er noko heilt for seg sjølv som vanlege lover og reglar ikkje gjeld for, eit vanlegare syn. John Perry Barlow, ein av grunnleggjarane av Electronic Frontier Foundation (EFF), formulert det slik i det kjende uavhengigheits-erklæringa for Cyberspace ("Declaration of the Independence of Cyberspace"):

Governments of the Industrial World, you weary giants of flesh and steel, I come from Cyberspace, the new home of Mind. On behalf of the future, I ask you of the past to leave us alone. You are not welcome among us. You have no sovereignity where we gather.

Klar tale, med andre ord: Hald fingrane av fatet!

Over tid har dette synet gradvis måtta vika for ei erkjenning av at lover og reglar for den fysiske verda også for ein stor grad gjeld for kyberrommet. Men kampen om kven som skal styra Internett, er framleis hard, og har hardna til. Det er mange som vil ha fingrane i Internett-fatet når det kjem til stykket.

Det er Internett-arkitektur og -infrastruktur som har vore kjernen i internettstyringa, og det kan lura ein til å tru at styring av Internett berre handlar om teknologi. Og kanskje har teknologien hatt vel stor plass. Men det blir meir og meir klart at dei teknologiske vala som blir gjorde, og har viktig innverknad på andre område (personvern, ytringsfridom, valfridom ++). Den som kanskje har formulert dette best, er Larry Lessig med formuleringa (og boka) "Code is Law".

Dei viktigaste styringsorgana for Internett er:

ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers)
Dette er kanskje det viktigaste organet, og der kampen om innflytelse er hardast. ICANN vart danna i 1998 med utgangspunkt i IANA (Internet Assignes Numbers Authority). I lange tider var IANA i grunnen ein manns verk: Jon Postel; ein av Internett-skaparane. Han ordna med nødvendige oppdateringar av rot-serverar etter kvart som nettet vaks. Men i slutten av 1980-talet vart dette for mykje for ein mann, og nye styringsformer måtte iverksetjast.

Over ICANN svevar amerikanske myndigheiter, konkret Departement of Justice (DoJ). Det er sjeldan å sjå dei blandar seg inn i Internett-relaterte saker, men når det bryggjer opp til strid, kjem det klart fram kva interesser USA har når det gjeld Internett og at dei slett ikkje har tenkt å gi dei frå seg.

IETF - Internet Engineering Task Force
Dette er sjela til Internett - sjølve samlinga av nerdar. Det er her den tekniske utviklinga av nettet skjer, og organisasjonen er kjend for den ubyråkratiske arbeidsmetoden som kan oppsummerast i mottoet: "rough concensus and running code". Det er den pragmatiske haldninga som gjennomsyrer arbeidet i IETF.

ISOC - Internet Society
Dette er ei slags styringsguppe for ICANN og ein paraply for arbeidet med utvikling av Internett-standardar. Dei har til oppgåve å skaffa finansiering og juridisk ryggdekning for IETF.

IAB - Internet Advisory Board
Dette er eit slags "eldreråd" som har som oppgåve å sikra den langsiktige tenkinga og dei passar på at arbeidet i IETF er i tråd med desse langsiktige måla.

W3C - World Wide Web Consortium
W3C vart oppretta i 1994 av Tim Bernes-Lee, med seg sjølv som direktør. Han sit heller ikkje i ei åremålsstilling, han har gitt stillinga til seg sjølv med uavkorta lengde. Trass i openberre manglar på demokratiske spelereglar, er dette i god tråd med den entreprenør-ånda som har prega dei andre delane av nettet. Og igjen: så lenge ting fungerer bra, ikkje prøv å fiksa det.

Det finst ein myriade med organ og komitear i tillegg til dei som er nemnde her, men desse er dei viktigaste.

4. Development of Core Internet Standards: The Work of IETF and W3C (Harald Alvestrand og Håkon Wium Lie)
IETF og W3C er alt nemnde, detaljar finst i boka. Kapitla om desse to organisasjonane er skrivne av innsidefolk. Harald Alvestrand har vore aktiv i IETF i årevis, og han var leiar (Chair) i perioden 2001-2006. Håkon Wium Lie var sentral i bygginga av veven og er særleg kjend for å ha introdusert stilark (CSS). Begge to er ivrige talspersonar for opne standardar.

5. The Naming Game: Fovernance of the Domain Name System (Bygrave, Susan Schiavetta, Hilde Thunem, Annebeth B. Lange, Edward Phillips)

ICANN kan best forståast som eit forsøk på å institusjonalisera og ta vare på autonomien av ei ingeniør-basert tilnærming til Internett-styring og -regulering - på same tid som organisasjonen er under stadig hardare press for å bli både opnare og underlagt meir demokratisk kontroll (Solum). Særleg har ITU pressa på for å få meir kontroll, eller rettare: ei hand på rattet. Dette er meir enn ironisk sidan IATA (forløparen til ICANN) prøvde å trekkja ITU tettare inn i arbeidet tidleg på 1990-talet, men ITU var ikkje interesserte. Dei interesserte seg berre for sine eigne OSI-protokollar (!) [dette siste er ikkje nemnt i boka - kampen mellom telekomselskapa med sin OSI-modell og framveksten av Internett er noko som etter mitt syn manglar litt i denne boka].

Til sjuande og sist er det ein kamp om å underleggja Internett-styringa til FN (ITU høyrer til FN-systemet). Trass i mange og edle motiv, vil mange rygga ved tanken på at FN-byråkratiet skal overta styringa av nettet [dette er mine eigne meiningar og ikkje referert frå boka].

Kapitla om den norske og engelske domenepolitikken er interessant sidan dei to landa har veldig ulik praksis. Beskrivelsen av den norske domenepolitikken (av NORID) er prega av ein slags forsvarstale for den relativt strenge praksisen som rår. Det blir ekstra interessant når den engelske praksisen blir presentert og slår beina under ein del av argumenta for den strenge norske politikken. NORID kan med fordel ta til seg erfaringar frå andre land.

6. Internet Governance Goes Global (Amanda Hubbard og Lee A. Bygrave)
Siste kapitlet handlar nettopp om kampen om å styra Internett og ITU/FN/nasjonalstatane sitt forsøk på å få kontroll. Dette er omtalt gjennom ITU sine World Summit on the Information Society. WSIS er to gigant-happeningar i 2003 (Geneve) og 2005 (Tunis), arrangerte av ITU med støtte frå heile FN-apparantet. På Tunis-seansen var det over 20 000 deltakarar! WSIS kan nesten sjåast som eit "fordekt" forsøk på å få kontroll med eksisterande Internett-organisasjonar, framfor alt ICANN og DOC. Det kan også sjåast på som ITUs "takk for sist"-haldning med OSI-/Internett-kampen i minne. Akkurat her tykkjer eg boka gløymer å dra dei historiske linjene, eg trur det ligg mykje historisk forklaring på dei kampane om Internett-styring som har vorte avdekka gjennom WSIS. Ironisk nok vart ordet "Internett" knapt brukt av IT i planlegginga av desse toppmøta, men til slutt handla det først og fremst om Internett-styring.

USA sette foten ned for endringar i styringsopplegget, trass overraskande snuoperasjon frå EU si side. Etter først å ikkje ha teke klart standpunkt, gjekk EU brått inn for omfattande reorganisering av Internett-styringa. Det vart ikkje spesielt godt motteke av USA. EU fekk medhald av ei gruppe utviklingsland som opprinneleg stod hardt på for endringar i styringsmodellen (større innflytelse for u-landa sjølvsagt).

Avslutningskommentarar
"Internet Governance" er ei interessant og viktig bok som alle med ei viss interesse for nettet bør lesa. Den verkar grundig og gjennomarbeidd. Eg har elles ikkje kompetanse nok på området til å gi ei meir fagleg vurdering av boka.

Eg saknar endå meir omtale av den tekniske oppbygginga kopla mot styringssystema. Kor mange rot-serverar finst? Kvar er dei plasserte? Er det ein rot-servar som er heilt sentral for heile nettet?

Også i kapitlet om EU og domenepolitikk saknar eg oppdatert informasjon og meir om bakgrunn og strid. EU fekk til slutt godkjent .eu som nytt toppdomene, trass i at det ikkje er eit eige land og fell inn under ccTLD. Her skulle det vore meir informasjon om prosess.

Avslutningsvis kan det kanskje seiast om Internett-styringa som også gjeld som ei Internett-devise: "If it ain't broken, don't fix it!".

Sogn og Fjordane som Microsoft-fylket

Computerworld spanderer framsida pluss eit par sider inne i avisa på Sogn og Fjordane fylkeskommune og deira satsing på Microsoft. Eg er ikkje overtydd om at det er god reklame for fylket, snarare tvert om. Til å illustrera artikkelen er det bilete av it-gutta på sponsortur - uff..

Det er mange som brukar Microsoft programvare som basis for it-drifta, og det er sikkert ein del gode grunnar, for all del. Men det er veldig få som står fram og skryter av det. På ein måte har det eit upolitisk korrekt skjær som kan synast modig, men ved nærmare ettertanke er det vel ikkje det. Eg tillet meg også å tvila på den reelle vurderinga av fri programvare. Kjenner eg dei rett, har det reelle valet stått mellom IBM/Lotus Notes + ein del Microsoft, og full overgang til Microsoft.

I Sogn og Fjordane har IT-forum vore den store og viktige it-satsinga. Den har ein historie sidan 1995 og kan oppsummerast i orda "dugnad" og "mykje ut av lite". Gjennom god organisering har ein klart å bruka avgrensa ressursar på ein god måte og dermed fått til relativt mykje.

Orda "dugnad" og "mykje ut av lite" assosierer eg ikkje med Microsoft, men med fri programvare. Dessverre er det eit område der IT-forum ikkje har lykkast, trass i enkelte forsøk. Microsoft-dominansen har vore for stor, særleg i offentleg sektor. Det er synd, for eg trur det ville ha passa filosofien elles i fylket bra, og i tillegg ville det vore bra å få opp alternativ for å få meir erfaring og litt konkurranse.

Eit oppslag som dette er eg redd set arbeidet med IT-forum tilbake heller enn å dytta på framover.

VGA must die!

For 10 år sidan sleit me med floppydiskar (hugsar?) og inga løysing var i sikte. Så kom USB-en, minnepinnen deretter og på eit par år var floppyen gone. Kan det same skje med VGA-porten? Den er overmoden for utskifting, men noko klart alternativ er ikkje å sjå.

Standardisering både pluss og minus
Standardisering er tveegga - på den eine sida eit opplagt gode, men på den andre sida konserverande og hindrande for nyutvikling. VGA - Video Graphics Array - kom med IBM PS/2 (nokon som framleis hugsar desse?) i 1987 og har sidan vore med oss som standard for ekstern videotilkopling.

Digital - analog - digital
VGA er analoge signal og det er meir enn ein dårleg vits når dei fleste videosignal blir konverterte frå digitale (grafikk-kortet i pc-en) til analoge og så tilbake til digitale igjen (lcd-skjermar, video-kanon, flatskjermar m.m.).

I tillegg til at VGA er ein gammal og i dagens digitale verd ein dårleg standard, er også det fysiske grensesnittet dårleg. Det veit alle som har prøvt å skru laus ein altfor hardt tilskrudd VGA-kontakt. Då sit du der plutseleg med både skrue og mutter. I tillegg er det for legg å bøyga ein av dei 15 pinnane.

Feilslåtte forsøk på endring
Det har vore gjort forsøk på å innføra nye, digitale standardar. DVI er ein digital videostandard som er ein god del brukt på videokanoner. Også Apple har standardisert på DVI, men alle som har sett Mac-brukarar leita fortvila etter VGA-overgang ser problemet. DVI er heller ikkje nokon god fysisk standard då kontakten er for stor.

HDMI
Kva så med HDMI? Det har vorte ein standard for flatskjerm-tv og er etterkvart også teke i bruk av pc-produsentar. Det er ein standard som overfører både lyd og bilete, og kontakten er fysisk bra sidan den er liten og festemekanismen ok. Problemet med HDMI er lisensiering - det kostar nemleg å bruka grensesnittet då det ikkje er ein open standard.

DisplayPort
På grunn av den lukka standarden og lisensiering har enkelte i bransjen gått saman om å utvikla eit alternativ til HDMI. Det er DisplayPort, og denne opne standarden blir ivareteken av VESA. DisplayPort overfører både bilete og lyd, som HDMI, og liknar i det heile mykje på den siste.

Kanskje kan DP bli standarden som gjer at me endeleg blir kvitt VGA? Eg ser i alle fall at den neste pc-en min, ein Thinkpad T400s, er utstyrt med DP. Men feige Lenovo har lete seg pressa av RIAA og gått med på å kastrera Displayporten slik at den ikkje leverer lyd frå BluRay-plater. Shame on you!

Peters sisteplass

Eg har gjennom mange år sett stor pris på Peter Hidas sine kommentarar. Det betyr ikkje at eg alltid har vore einig i vurderingane hans, men han har alltid vist stor innsikt og sjeldan komme med lettvinte påstandar.

Når eg les dei siste kommentarane hans ("Grøss og guru" og "Nytt og nytt, fru Blogg") lurer eg på om han begynner å bli merkt av alderen. Eg er har sans for ei nøktern tilnærming og kritisk vurdering av nye fenomen, men dette osar av motvilje mot å ta inn over seg ein del viktige utviklingsfenomen på nettet.

Gratiskulturen er eit fenomen, men korleis utviklinga vil bli her er uvisst. Det går likevel ikkje an å avfeia dette slik Hidas gjer, til det er det for mange gode eksempel på at det faktisk fungerer. Fri programvare er ein udiskutabel suksess, og sjølv om det totalt sett stort sett ikkje blir gratis, kostar det ikkje noko å ta programvara i bruk. Og å hevda at gratismodellen i avisverda er ein barnesjukdom, er for lettvint. Les t.d. Yochai Benchlers glimrande bok ”The Wealth of Networks” for ein grundig analyse av fenomena.

I "Nytt og nytt, fru Blogg" er det sosiale medium som får gjennomgå. Twitter blir avfeia som ryktespreiing. Brukar du Twitter, Peter? Eg får mykje nyttig informasjon frå Twitter, ikkje minst interessante lenker, og dei som berre skriv om middagen sin, er enkle å kutta ut.

Blogging får også gjennomgå, det må i det heile ha vore ein dårleg dag dette. Etter mitt syn er bloggfenomenet noko av det viktigaste og rikaste som har skjedd på nettet. Det står ikkje tilbake for Gutenberg når historia skal skrivast om ytringsmulegheiter for folk flest. Eg vil hevda at det først er med bloggen at folk flest har fått reell ytringsmulegheit, gitt at dei har nett-tilgang.

Eg håpar desse artiklane var eit feilskjer og at du kjem tilbake med betre analysar slik du har hatt for vane.

Ars Electronica, Linz

Det vart dessverre ikkje mykje tid til å sjå seg om i Linz, då Østerrike-turen i forrige veke i hovudsak vart i Wien. Men som ein del av det utanomfaglege programmet på Dexa/eGov '09 var det besøk på museet Ars Electronica. Det er eit museum for elektronisk kunst, og det feirer 30 år i år. Jubileumsutstillinga var under oppbygging, difor var ein del av museet ikkje tilgjengeleg.

Men av det me fekk sjå var det ein del fascinerande ting. Og kanskje ikkje så overraskande: mellom det mest fascinerande var ein 100 % mekanisk innretning. Det var ein elektromotor som dreiv ei rekkje tannhjul. Tannhjula hadde 50 tenner og var kopla saman slik at utvekslinga vart 1:50 (ei full omdreiing av det første tannhjulet flytte neste tannhjul ei tann). I alt 12 tannhjul var kopla saman, difor gjekk farten ned omvendt eksponensielt. Det siste tannhjulet ville trengja meir enn 2 trillionar år på å fullføra omdreiinga! Til alt overmål var det siste tannhjulet bolta fast i ei granittblokk og stod slik bom fast (eller den ville knusa granittblokka).

Det store spørsmålet er jo når vil maskineriet vil stoppa opp, dvs. elektromotoren brenn opp fordi motstanden blir for stor sidan det siste tannhjulet står bom fast. Dessverre hadde dei ikkje vore heilt konsekvente her sidan installasjonen hadde vore flytt og motoren slått av. Dei kunne difor ikkje seia kor lenge den har snurra til no.

Den andre imponerande installasjonen var ein video om universet. Med 3D-briller fekk me det romlege perspektivet og det var utruleg fascinerande å følgja ferda frå jorda, til planetane sine baner rundt sola, vidare til solsystemet vårt, andre solsystem rundt oss, Mjølkevegen, andre galakser og til slutt heilt ut til ytterkantane av det kjende universet. Alle punkt som vart viste var baserte på faktiske observasjonar, det meste frå Hubble-teleskopet.

Ars Elektronica er eit kjendt museum i Østerrike, og også utanfor Østerrike, og er vel verdt eit besøk.

Ei veke i Wien

I samband med presentasjon av paper på eGov 09-konferansen i Linz denne veka, har eg vore mange dagar i Wien. Har teke det som ein ferie i kombinasjon med jobb. Ulempa er at det ikkje vart mykje tid å sjå seg om i Linz, som verka å vera ein fin by. Det vart helst Johannes Keppler Universitӓt og ikkje mykje meir.

Wien vart nyleg kåra til den nest best byen i verda å bu i, etter Vancouver i Canada. Eg trur det var ein notis i ei østerriksk avis (Die Presse), og ikkje stod det noko om kriteria. Men at Wien er ein flott by, kan eg skriva under på.

Historisk sus
Det er viktig å kjenna litt til historia til eit land når ein er på besøk. For Østerrike er det i grunnen heilt avgjerande, for utan ei viss historisk forståing, skjønnar ein lite av dei imponerande byggverka og den rikdommen særleg Wien kan syna fram.

Østerrike gjekk frå over 50 mill. innbyggjarar til 6,5 mill. over natta etter fredsforhandlingane i 1918. Då var det slutt på det Habsburgske styret og Stor-Østerrike (Østerrike-Ungarn). Franz Josef I hadde styrt i 68 år og fekk med seg to år av verdskrigen før han døydde i 1916. Etterkommaren hans fekk berre to år og vart knapt synleg.

Eit besøk til Schloß Schönbrunn viser den enorme rikdommen Østerrike-Ungarn karra til seg i Habsburg-tida. Slottet vart bygt i siste halvdel av 1700-talet med Maria Theresia som drivkraft. Det vart bygt som eit svar på Versailles i Frankrike. Og det var sterke band til Frankrike. Dei kongelege i Europa har hatt som tradisjon å ikkje la rikdommen falla i hendene på "uvedkommande" og har stort sett gift seg med kvarande - eit einaste stort incestuøst opplegg! Ei av døtrene til Maria Theresia (ho hadde 11 døtre og 5 søner!) var Maria Antoinette, og hennar skjebne i Frankrike er godt kjendt.

Det er særleg tre kongelege personar som har prega utviklinga i Østerrike-Ungarn: Maria Theresia, Franz II og Franz Josef I. Det er tydeleg at særleg den siste, men og den første, framleis har ei stor stjerne i Østerrike. Dei tre periodane desse styrte, var prega av kontinuitet, velstand og bygging av mange praktbygg.

Dagens Østerrike
Som sagt vart folketalet og arealet redusert kraftig etter første verdskrig. I andre verdskrig gjekk det ikkje stort betre då Østerrike vart annektert av Tyskland i 1938 (Anschluss). Det skjedde utan særleg motstand, det var heller begeistring som møtte ex-østerrikaren Adolf Hitler. Hitler var fødd i Linz og begge foreldra er gravlagde her. Hitler hadde då også store planar for Linz.

Etter siste verdskrig var Østerrike under kontroll av dei allierte heilt fram til 1955. Då først fekk dei fullt sjølvstyre.

Østerrike er delt inn i Länder som i Tyskland, og Wien er det desidert største. Stor-Wien har over 2 mill. innbyggjarar og dominerer stort. Meir utruleg er det at Wien hadde 2 mill. innbyggjarar i 1914 - det seier litt om kva metropol Wien var heilt fram til første verdskrig.

Merkevarebygging
Østerrike, og særleg Wien, har ein del spesialitetar som dei har vore flinke å marknadsføra. Wiener-schnitzel er kjendt av dei fleste. Det er frityrsteikt tynn kalvesteik. Den er, som nokre andre spesialitetar, kraftig oppskrytt etter mi meining. Den må jo sjølvsagt smakast når ein er i Wien, men den smakte skuffande nok omtrent som schnitzelen du får på ei gjennomsnittleg vegkro i Norge. Det einaste som mangla, var Thousand Islands..

Sachertorte
Sachertorte er ein annan spesialitet. Den vart første gong laga av Franz Sacher rundt 1870 og i dag er Hotel Sacher, Café Sacher og Sacher Ecke kjende landemerke i Wien. Det var son hans som starta hotelldrift. Sachertorte var ein annan nedtur, ikkje så mykje betre enn Toro langpanne! Men den måtte sjølvsagt smakast, på Café Sacher.

Klassisk musikk
Wien kan ikkje nemnast utan å komma inn på musikk. Det er ein av dei viktigaste byane (den viktigaste?) for klassisk musikk, og mange av dei store komponistane har hatt tilhald her. Wien har to orkester i verdsklasse; Wien-filharmonikarane (dei som spelar på nyttårskonsertane) og Wien-symfonikarane (dei som ikkje spelar på nyttårskonsertane :-), og dei har ein opera som også er i verdsklasse. Sjølv fekk eg med meg ein konsert i Karlskirche, med Mozarts Requiem. Det var ingen av dei to nemnde orkestra, sjølvsagt, men eit heilt kompetent orkester + kor frå Salzburg.

Wiener-kaféar
Det siste og viktigaste kjennemerket med Wien er caféane (med C!). Dei er heilt særeigne og dei fleste har ein spesiell stil. Her får du dyr kaffe, men i prisen ligg det også at du kan sitja så lenge du vil og lesa ei av dei mange avisene kaféen tilbyr. Eller du kan lesa ei bok du har med. Serveringa av kaffien er også eksklusiv. Wienerkaféane var viktige stader for vitskaplege, kulturelle og politiske diskusjonar som fekk stor innverknad for utviklinga av Europa. Dei er eit godt eksempel på kva økonomisk velstand kan brukast til og omsetjast i.

Men dessverre verkar det som om kaféane har stivna i sin eigen historie. Kaffien er ikkje på høgda og dei har ikkje fanga opp den nye bølgja med kaffi. Eg prøvde espresso på tre klassiske Wiener-kaféar og den var like dårleg på alle tre! Det gir grunn til uro, for kaféane er ein viktig del av Wien og historia. Alternativet ser ut til å vera Starbucks, og det er jo synd. Men dette må dei sjølve ta tak i, og klarer dei ikkje det, har dei ikkje livets rett. I avisa såg eg omtale av ein klassisk kafé som vart avvikla no i år. Eg er redd det ikkje blir den siste.

Schönes Wien
Det høyrest kanskje ut som eg er negativ i denne omtalen, men det er ikkje meininga. Merkevarene skuffa, men Wien har så mykje anna å by på at det ikkje betyr så mykje (bortsett frå kaféane som eg verkeleg er uroa for). Eg budde på Pension Suzanne, og skal du til Wien er det berre å notera seg namnet med det same. Betre plass finn du ikkje, til ein slik pris. Pensjonatet/hotellet er lokalisert like ved operaen (Wien StadtOper), innafor "Ringen". Det betyr midt i smørauga for alt som er verdt å sjå, og du kan gå til fots. Pensjonatet er lite, med ombygde leilegheiter i klassisk møblert stand. Prisen er 85 euro for eit enkelt rom, 95 for eit dobbelt og 125 for ei leil.h. med eige kjøken.

Fly-krøll

Er i Wien på veg til eGov 2009-konferansen i Linz. For sikkerheits skuld har eg doble flybillettar; både med Norwegian og med Austrian Airlines! Det hadde seg slik at eg tenkte å bruka Austrian på returen, for deira avgang passa betre. Men så viser det seg at eg ikkje får brukt returbill. dersom eg ikkje flyg Oslo - Wien. Scheisse!

Dessverre er det mange flyselskap som framleis køyrer denne gammaldagse linja. Dei tilbyr billegbillettar, men då skal du også ta turen både fram og tilbake. Det spelar ingen rolle om dei kanskje hadde tent på å la det vera meir fleksibelt; slik har det vore og slik skal det vera!

I påvente av at dei tek til fornuft, er vårt einaste mottrekk å lura dei. For å seia det med teskei-kjerringa: "Dei lure skal ein lura (, dei sterke skal ein klø bak øyra og dei feige skal ein skremma").

Sidan prisskilnaden ofte er veldig stor mellom billegbillettar og billettar som kan endrast, føreslår eg følgjande mottrekk (eg brukar Austrians Oslo - Wien som eksempel):

1. Bestill Oslo - Wien t/r med returen langt ut i tid
2. Bestill Wien - Oslo t/r med med avgang Wien på det aktuell returtidspunktet

Du kastar også no bort ein tur/retur-billett samla sett, men dersom billettane er billege nok vil det framleis lønna seg. Og dei vil aldri kunna tvinga deg til å ta retur-reisa.

For ordens skuld vil eg rosa Norwegian på akkurat dette området (det er ein del område dei kan bli betre på også, men..). Dei opererer med enkeltreiser og gjer det mykje enklare for oss som reisande. Slik bør det bli også hjå andre flyselskap.

Seminar om elektronisk samhandling

Vestlandsforsking og Norstella arrangerte i dag (27.8) eit seminar om elektronisk samhandling i offentleg sektor. Arrangementet var ein del av arbeidet i Ressursnettverk for e-forvaltning der VF har eit hovudansvar for el. samhandling. Referat frå seminaret og presentasjonar finn du på vestforsk-veven.

Radka Toneff og mytedanning

Måndag kveld var eg i Operaen og høyrde på opningskonserten for Oslo Jazzfestival 2009. Konserten med tittelen "Til Radka" var ein minnekonsert for jazzsangaren som døydde i 1982 etter å ha teke sitt eige liv.
[Bilde av Radka Toneff er henta frå Oslo Jazzfestival sine sider og fotograf er Arild Haugan]

Sjølvmord og myter
Sjølvmord vil alltid bli grunnlag for ei viss mytedanning, slik også i Radka Toneff sitt tilfelle. Ho var ein stor jazzartist med ei heilt særeigen, var stemme. Ho var i kraft av talentet sitt stor nok til at ho ikkje hadde trengt den mytedanninga som har skjedd i ettertid - musikken hennar ville uansett ha levd vidare.

Feig opningskonsert?
Dessverre har mytene skygga ein del for artisten RT, og opningskonserten held dessverre fram i same sporet. Isolert sett var det ein ok konsert; ikkje strålande, men heilt ok. Det var tidlegare vinnarar av Radka Toneff Minnepris som framførte eigne låtar. Det gjorde sitt til at det vart lite samanheng i konserten, det einaste som batt den saman var stammen av musikarar med Arild Andersen i spissen. Med ei slik innretning av konserten blir det som om konserten må ta ein omstart kvar gong ein ny artist entrar scena.

Radka Toneffs melodiar høgdepunktet
Eg hadde forventa at konserten skulle dreia seg om Radka Toneff og hennar musikk, men det var berre to artistar, Per Jørgensen på trompet og Live Maria Roggen på sang, som framførte RK-kjende melodiar. Kanskje var forventningane mine feil, men eg fekk også eit inntrykk av at artistar vegrar seg for å syngja eller framføra låtar som Radka Toneff har framført tidlegare. Det meiner eg er synd, og det er også med på å byggja opp mytene om RT plassera ho på ein pidestall - nesten som "artisten hvis navn ikke må nevnes".

Merksemda som fortent
For meg var nettopp dei to Radka Toneff-melodiane konserten sitt høgdepunkt ("The Moon's a Harsh Mistress" med Per Jørgensen og "Antonio' Song" med Live Maria Roggen). Utfordringa mi til norske jazzartistar er: Kutt ut serviliteten overfor Radka Toneff og mytane om ho og gi ho den merksemda ho fortener gjennom å gi ut melodiane hennar på nytt! Gjerne det stjernelaget som var i Operaen, men som ikkje torde (eller som ikkje fekk lov?).

Paasilinna på autopilot

Arto Paasilinna har eit veksande publikum i Norge. Han har lenge vore stor i heimlandet Finland og også andre land, men bøkene hans vart ikkje oversette til norsk før på 1990-talet, 20 år etter dei kom ut på finsk. Magasinet i Dagbladet hadde nyleg eit portrett av Paasilinna og det er slikt som hjelper på publisiteten (fint arbeid av Hallgeir Opedal i DB). Der framsto finnen nokså likt den stereotypen me ofte tillegg finnane: prennvin & sauna.

Sjølv lånte eg "De hengte revenes skog" heilt tilfeldig fordi boka stod utstilt på biblioteket. Den slo absolutt an og sidan har eg lese dei andre bøkene som er oversette til norsk.

"Den senile landmåleren" er den siste boka til Paasilinna og den er i velkjendt stil. Litt for velkjendt, for eg merkar at dette har eg lese før, om enn i litt andre former. Det går litt for mykje på autopilot her, etter mitt syn. Når Paasilinna gir ut ei bok i året, stødig som ei klokke, må det kanskje bli slik?

For eigen del har eg denne favorittlista av bøkene hans:

1. De hengte revenes skog
2. Harens år
3. Den ulende mølleren

Eg har tidlegare kommentert oversetjinga og tykkjer at Nøste Kendzior sine oversetjinga, som tilfeldigvis (?) er dei tre eg har øvst på lista, er dei beste. Ho får fram den frodige og burleske stilen på ein god måte. Dessverre er ho gått bort, og dei andre bøkene har difor andre oversetjarar. Om det er kvaliteten på bøkene som har gått ned, eller om det har samanheng med oversetjinga, veit eg ikkje. Men eg synest ikkje dei seinare bøkene held like høg kvalitet som dei eg har nemnt over.

Men Arto Paasilinna kan absolutt tilrådast, og start med ei av dei tre bøkene over.

Sei nei til datalagringsdirektivet!

Regjeringa må ta stilling no - sei nei til datalagringsdirektivet!

Personvern er ein grunnleggjande verdi i eit demokrati. Personvernet sikrar retten til å vera i fred frå andre, men også retten til å ha kontroll over opplysningar om seg sjølv, særleg opplysningar som blir opplevd som personlege. Etter EMK artikkel 8 er personvern å sjå på som ein menneskerett.

Med ei muleg norsk implementering av Datalagringsdirektivet (direktiv 2006/24/EF), som pålegg tele- og nettselskap å lagra trafikkdata om innbyggjarane sin elektroniske kommunikasjon (e-post, sms, telefon, internett) i inntil to år, vil personvernet til nordmenn bli krenka på det grovaste.

Datalagringsdirektivet vart vedteke av EU 15. mars 2006, men framleis har ikkje den norske regjeringa offisielt teke stilling til om direktivet skal gjerast til norsk lov eller ikkje. Gjennom EØS-avtalen har Norge ein reservasjonsrett. Denne er ikkje brukt tidlegare, men så har ein heller ikkje stått overfor eit direktiv som representerer ein så stor trussel mot grunnleggjande demokratiske verdiar som datalagringsdirektivet gjer.

Vi krev at regjeringa seier frå no før valet om dei vil gjera datalagringsdirektivet til norsk lov eller ikkje. Å ikkje ta stilling, slik regjeringa har gjort i over tre år, er det same som stillteiande aksept.

Følgjande støttar saka og har same eller liknande innlegg på sin blogg:


Lars-Henrik Paarup Michelsen, 2.kandidat - Hordaland Venstre
Mads Munthe-Kaas, Bergen Venstre
Carl Christian Grøndahl, Bergen Venstre
Vox Populi; Bloggar Knut Johannessen
Virrvarr; Bloggar Ida Jackson
Per Aage Pleym Christensen, Liberaleren
Even Sandvold Roland, evensr/#drittunge
Robert Sørensen, www.teknonytt.com
Boye Bjerkholt, Leiar Skedsmo Venstre
Runar Mæland, ungdomskandidat Hordaland Venstre
Jonas Eilertsen, 1. nestleiar Unge Venstre
Tanketom, Andreas H. Opsvik


"Regjeringa må ta stilling nå - si nei til datalagringsdirektivet!" er publisert med lisensen Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Norway License

Store Norske Liksom

Store norske leksikon (SNL) kom på nett for snart eit år sidan og har fått ein del kritikk. Kritikken ser ut til å vera på sin plass. Når du skal ut og slåss mot feiaren (Wikipedia), er det ikkje smart å ha kvit dress, som SNL tydelegvis kler seg i.

Det konkrete eksempelet mitt er informasjon om Norsk Lysingsblad. Her finn eg ein kvalitetssikra artikkel i SNL. Kva betyr "kvalitetssikret"? I følgje SNL betyr det at fagansvarlege har gått god for artikkelen. Men dette er nok i praksis berre retorisk pynt, artikkelen er full av feil og manglande oppdatering, og det tyder på at kvalitetssikringa er slett. Alvorleg nok, men det blir verre.

Når eg prøver å varsla SNL om feila, blir eg effektivt hindra. Eg prøver først å gi redaksjonen melding, men det som heiter "Send melding til redaksjonen" betyr at du må gjennom ei registrering, venta på passord +++, altså uaktuelt. Så prøver eg å senda melding til fagansvarleg, som positivt nok er nemnt med namn. Men igjen same runddansen med registrering +++.

SNL har effektivt hermetisert seg sjølv. Eg føreslår at dei tek inn følgjande tekst på slutten av alle artiklar: "Dersom du har kommentar til artikkelen, møt opp i redaksjonen med ein handskriven lapp. Vi tek også mot steintavler."

Michael Jackson

Ein omtale av Michael Jackson av Herman Willis i Morgenbladet får meg til å til å tenkja at MB ofte er det eg mistenkjer det for: High-brow inntil det komiske. Willis har ei lang sosio-kulturell utgreiing om fenomenet Michael Jackson, men han bommar etter mitt syn på eit par heilt enkle og fundamentale ting:

Michael Jackson var ein komplett artist med ein heilt spesiell rytmesans, det siste kom til uttrykk i dansen. Det er vanskeleg å sjå noko som har vore i nærleiken av dette, og kombinasjonen av musikkforståing og ekstrem rytmisk sans gjorde han til den store artisten han var.
(White House Photo, PD; frå Wikipedia.no)

Om att og om att blir det masa om dei problematiske sidene ved MJ og Willis er ikkje noko unnatak. Spørsmålet mitt er veldig enkelt: Når har det vore problematisk for ein popartist (eller kultur-person for den del) å vera eksentrisk? Eg vil påstå at MJ vart så stor fordi han var eksentrisk, ikkje trass i.

På det siste punktet er det interessant å samanlikna MJ med Prince, som er min favoritt av dei to. Musikalsk meiner eg Prince går MJ ein høg gang, men han har likevel ikkje oppnådd den statusen MJ har. Og ein viktig grunn til det, er etter mi meining nettopp eksentrisiteten og "skandalane" MJ alltid har omgitt seg med.

Hadde MJ lete vore å operert seg ut i det ekstreme, og alt det andre merkeleg han hadde føre seg, hadde han vore ein veldig god svart artist. Men ikkje ein mega-artist.

Søk i sanntid

Ei av dei store utfordringane for søkemotorane er å fanga opp straumane som går i sanntid, særleg gjennom tenester som Twitter. I tillegg må dei også prøva å fanga intensjonen i søk som t.d. kombinerer eit namn og ei teneste.

I dette vesle eksperimentet har eg søkt på "svein ølnes twitter" for å sjå kva som kjem opp først på nye Bing og Google. Først resultatet frå Bing:



Som resultatet viser, bommar Bing kraftig her. Den klarer ikkje å kopla meg med Twitter og gir difor i dette tilfellet nokså meiningslause resultat.

Så over til regjerande søkemeister Google:



Google har skjønt det og kjem med eit resultat som mest sannsynleg er det du er ute etter. Om dei gjer det via hardkoding eller har smarte nok algoritmar er ikkje mi sak, det viktige er at resultatet er bra.

I kampen mellom Google og Bing må eg difor konkludera at det står 1-0 eit stykke ute i første omgang.

Sensasjon i tysk motorpresse

(foto: Hatsukari715, public domain-lisens)
Som langvarig abonnent på det tyske prestisjebladet auto motor und sport har eg meir enn ein gang irritert meg over den tyske sjåvinismen når det gjeld bilar. Det hender så å seia aldri at ein tysk bil taper mot eit importmerke i ein av dei mange testane dei utfører. Og med tysk meiner eg særleg prestisjemerka Porsche, BMW og Mercedes.

Men i eit av dei siste nummera av bladet skjedde det som aldri skjer: Yndlingsmerket Porsche taper i ein duell med Nissan! I testen av Porsche 911 Turbo og Nissan GT-R går faktisk sistnemnde av med seieren. For den som ikkje er inne i tysk motorpresse og ams spesielt, er det kanskje ikkje så underleg, men for andre som kjenner haldningane i media er dette ikkje mindre enn sensasjonelt.

GT-R'en vinn både den såkalla Eigenschaftswertung og Umwelt/Kosten og sjølvsagt også samanlagt.

Hmm, akkurat no vurderer eg å forlengja abonnementet på ams...

Revolusjonen blir tagga

Nytt innlegg på Vestforsk-bloggen: "Revolusjonen blir tagga". Om Twitter og Iran-demonstrasjonane. Merk grønfargen på Twitter-ikonet!

Politikarar på feil klode

Forsvarets sikkerheitsteneste, FOST, har skapt store bølgjer i det som blir omtala som ein overvakingsskandale. Sett bak dei store orda ser det heller ut som ei litt pinleg sak om pornosurfing som er oppdaga av feil folk (sjå kommentar i Teknisk Beta). Men politikarane går høgt på bana og brukar store ord - Sponheimen har verkeleg blese seg opp.

I saka der adv.firmaet Simonsen har bede om innsyn i Lyse sine ISP-data, er politikarane derimot fullstendig fråverande. Og det i ei sak som kan få store konsekvensar. Her har Post- og teletilsynet opna opp for at private kan be om innsyn og om nødvendig gå rettens veg, noko som vanlegvis er politiet sin jobb. PTT seier dette var eit enkeltvedtak som dei ikkje trur skaper presedens (!), men andre saker er også i gang så det er ikkje tvil om at dette vil utløysa ny praksis. IFPI har komme med liknande krav om innsyn til Telenor nyleg.

Det avgjerande i Simonsen/Lyse-saka er ikkje ulovleg opp- eller nedlasting av materiale verna av opphavsrett, men kven som skal handtera slike saker. Er det som på alle andre område politiet som skal ta seg av dette, eller skal me få borgarvern-liknande tilstandar der private interesser tek seg av det?

Dette må politikarane engasjera seg i og ta stilling til. Sjølv har eg bedt dei to stortingsrepresentantane frå fylket, Ingrid Heggø (Ap) og Erling Sande (Sp), ta tak i dette. Ingrid Heggø sit i justiskomiteen og det bør vera eit godt utgangspunkt for å engasjera seg, men ho har ikkje svart på utfordringa. Erling Sande har svart og ser at dette kan vera ei prinsipiell sak som han har lova å sjå på. Men tida går og det ser ikkje ut til at politikarane vaknar. Her har du sjansen til å markera Senterpartiet Erling, eit parti som såvisst ikkje er kjende for å stå i fremste linje i it-saker.

Kommentar-kontroll og spam

Eg har tidlegare teke opp spørsmålet om kontroll av kommentarar på blogg og er av same meining som før: Vent med å innføra slikt til det eventuelt blir eit problem. Det største problemet for dei fleste bloggarar, er opplevelsen av å ropa i skogen og ikkje få svar. Difor blir det meiningslaust å innføra kontroll i tillegg på dei få svara som kjem.

Nei, ønsk kommentarar velkomne ved å senka lista og godta heller litt smårusk. Akkurat no heng det att delar av ein spam-kommentar eg var inne og sletta. Men etter snart 4 års blogging har eg ikkje fjerna meir enn toppen 5 spam-kommentarar. Det kan eg godt leva med. Så inntil vidare er det framleis fritt fram for kommentarar.

CIA og Kryptos

Mai-nummeret av Wired er via mysterium av ulike slag. Eit av dei fascinerande mysteria er Kryptos, ein skulptur som står utanfor CIA sitt hovudkvarter. Skulpturen vart laga av James Sanborn i samband med eit nybygg i 1988 og ferdigstilt i 1990. Sidan dette er inne på heilag grunn, så og seia, er ikkje skulpturen tilgjengeleg for andre enn CIA-tilsette.

Kopar-skulpturen er bølgjeforma og har bokstav-inskripsjonar i form av krypterte meldingar. Det er fire blokker med krypterte meldingar, og etter 20 år har ingen greidd å tyda all teksten. Det er begynt å gå CIA-folka, med fleire, på nervane og den godaste skulptøren har vorte både trua og skjelt ut av frustrerte kodeknekkjarar.

Sanborn visste ikkje mykje om kryptografi då han starta arbeidet med skulpturen. Han måtte difor få opplæring av ein nyleg pensjonert CIA-agent ekspert på kryptering. CIA-agenten lærte Sanborn om ulike krypteringsmetodar frå slutten av 1800-talet og fram til siste verdskrig. Læremeister Ed Sheidt rekna med at koden ville bli løyst innan relativt kort tid, men det skulle ta 8 år før dei tre første seksjonane var løyste.

Den siste kodeblokka er framleis ikkje løyst, snart 20 år etter. Det må seiast å vera eit ganske genialt stykke arbeid frå Sanborn si side. Ein hemmeleg (kryptos er gresk for gøymd) bodskap midt i CIA-hovudkvarteret, og som dei sjølve ikkje finn ut av.

MiniTV (del 2)

Del to av gjestebloggar Ingvar Tjøstheims blogg om miniTV (Foto: Cowon):

miniTV over mobilnettet kommer
miniTV over mobilnettet kommer
For teleoperatørene er det avgjørende at mobilnettet brukes og at det betales for tjenester og nedlasting av innhold. Aktørene i telekombransjen vil ikke sitte på gjerdet og overlate markedet for mobil TV til NMTV. Internettsurfing på mobil har økt sterkt de siste to årene. Multimedia fungerer også mye bedre på mobiltelefoner i dag, enn for et par år siden. Telekomselskapene har etablerte kundeforhold og betalingsløsninger som fungerer på mobil. De har også kunnskap om hvem som bruker mobilen til surfing og til multimedia forøvrig. På disse områdene har de et fortinn sammenliknet med mediebedriftene TV2 og MTG og de vil kunne utnytte dette i forbindelse med mobil TV. Fremdeles er det barrierer til det å surfe og laste ned videoer. Kanskje den viktigste grunnen er at dette oppleves som dyrt. Det å se miniTV vil neppe oppleves som dyrt. Ordet gratis brukes hyppig i tilknytning til miniTV. Det er selvsagt ikke gratis å sende TV programmer med DMB, men NMTV har valgt å sende TV programmene fritt til alle med en DMB mottaker. For seeren er det en engangsutgift knyttet til det man betaler for den håndholdte enheten med DMB. Deretter er det bare å slå på miniTVen.

Teleselskapene vil tilby TV programmer og TV innhold for mobiltelefoner, men det er miniTV som i denne fasen vil være lokomotivet i utviklingen av markedet for mobil TV. Dette vil også teleselskapene ha glede av og de vil i denne introduksjonsfasen følge utviklingen nøye.

miniTV fikk en god lansering
miniTV fikk som forventet en god del oppmerksomhet i forbindelse med lanseringen den 15. mai. Kommentarene og nyhetsoppslagene er i all hovedsak positive. Det er også testene av miniTV. Det kommer nå en fase hvor alt ikke kommer til å fungere optimalt. Det vil være slik at seere opplever at bildet fryser. Bildekvaliteten og lyden vil noen ganger oppleves som dårlig. Forklaringen kan ofte være enkle; seeren er i en tunnel eller et omradet hvor dekningen er dårlig. Dette vil virke negativt inn på hvor fornøyd en seeren er. Andre vil ha en positiv opplevelse, og de vil fortelle andre at de er fornøyde. Anbefalinger og positive omtale i media vil virke positivt på etterspørsel etter miniTV.

Internasjonal forskning om mobil TV
Mobilt TV betyr at man kan ta med seg TV’en, den er blitt bærbar. Dette er i seg selv ikke nytt – mange ser TV bærbare PC’er. Selv om hovedgrunnen til at man kjøper en miniTV ikke vil være å se miniTV hjemme kommer miniTV’n også til å brukes i hjemmet ved siden av flatskjermen og PC’en. Flere studier peker på dette forholdet. Noe av de mest interessante med mobil TV dreier seg om sted og situasjon. I en belgisk studie ble brukere av mobil TV fulgt i en 18 måneders periode. Et av de interessante funnene er at referansepunktet til brukerne endret seg over tid. Etter en del tids bruk var det ikke lenger den vanlig TV skjermen som var referansepunktet. Bruken av mobil TV hadde tilpasset seg skjermstørrelse og andre aspektet ved mobil TV som for eksempel at TV ofte må holdes i hånden. Seeren fulgte som følge av dette mer med på TV programmet. I hjemmet står gjerne TV på i bakgrunnen uten at man aktiv følger med på et TV program.

Det å se mobil TV ble også ansett for å være a-sosialt og mobil TV seing skjedde derfor gjerne i hjemme eller steder hvor andre bekjente ikke var tilstede. En viktig grunn for å se mobil TV var ledig tid f eks i situasjoner hvor man venter. Pendling var også en typisk brukssituasjon. Forskerne fra Vrije universitet i Brussel observerte også at mobil TV’n ble brukte for å skape en personlig og privat sfære i det offentlige rom. Selv om man ikke vanligvis er ensom er det situasjoner hvor man føler seg alene. Mobil TV ble brukt til å redusere følelsen av å være alene.

En annen studie publisert september 2008 fokuserte på kontekst for mobil TV seing. De to finske forskerne sammenliknet ulik visuell kvalitet i tre forskjellige situasjoner; togstasjon, i buss og på kafe. Mønsteret de fant var det samme, visuell kvalitet har betydning. Jo dårligere visuell kvalitet, jo høyere andel av seerne svarte at kvaliteten var uakseptabel. Underholdningsaspektet var også et tema i studien. På kafe kom best ut både med hensyn til underholdningsaspektet og hvorvidt man klarte å følge med på selve TV programmet. Artikkelen fra forskerne ved Tampere universitetet og Nokia viser også forskjellen mellom det å måle visuell opplevelse i et laboratorium, en kontrollert situasjon og det å gjøre det samme ute i en virkelig brukssituasjon. I denne virkelige brukssitasjonen godtar man noe mer. Kvaliteten trenger med andre ord ikke være like god som i et laboratorium hvor det skal mindre til før man blir misfornøyd. Fornøyde brukere er et mål i seg selv. Med mindre det er tale om en tjeneste som man må bruke så er fornøydhet en avgjørende faktor for hvor mange som bruker eller kjøper et produkt.

Mobilt TV betyr at man kan ta med seg TV’en. Fortsatt kommer mange til å se TV hjemme på vanlig måte, men miniTV’en kommer også til å brukes i hjemmet ved siden av flatskjermen og PC’en. Flere studier peker blant annet på dette forholdet. Noe av de mest interessante med mobil TV dreier seg om sted og situasjon.

I en belgisk studie ble brukere av mobil TV fulgt i en 18 måneders periode. Et av de interessante funnene er at referansepunktet til brukerne endret seg over tid. Etter en del tids bruk var det ikke lenger den vanlig TV skjermen som var referansepunktet, men bruken hadde tilpasset seg skjermstørrelse og andre aspektet ved mobil TV som for eksempel at mobil TV ofte må holdes i hånden. Det å se mobil TV ble også ansett for å være a-sosialt og mobil TV-seing skjedde derfor gjerne hjemme eller steder hvor andre bekjente ikke var tilstede. En viktig grunn for å se mobil TV var ledig tid som for eksempel situasjoner med venting. Pendling var også en typisk situasjon. Forskerne fra Vrije universitet i Brussel observerte også at mobil TV’n ble brukte for å skape en personlig og privat sfære i det offentlige rom. Selv om man ikke vanligvis er ensom, er det situasjoner hvor man føler seg alene og da kan Mobil TV redusere følelsen av å være alene.

En annen studie som nylig er publisert, er finsk. To finske forskere sammenliknet ulik visuell kvalitet i tre forskjellige situasjoner, henholdsvis togstasjon, i buss og på kafe. Mønsteret de fant var det samme, visuell kvalitet har betydning for opplevelsen og hva man i det hele tatt vil akseptere når det gjelder kvalitet. Situasjonen på kafe som kom best ut både med hensyn til underholdningsaspektet og hvorvidt man klarte å følge med på selve TV programmet. Denne studien fra forskerne ved Tampere universitet og Nokia sitt forskningssenter viser også forskjellen mellom det å måle opplevelse og bruk i et laboratorium, en kontrollert situasjon og det å gjøre det samme ute i en virkelig brukssituasjon. I denne vanlige brukssitasjoner godtar man noe mer, kvaliteten trenger ikke være like god som i et laboratorium hvor det skal mindre til før man blir misfornøyd. Som for andre tjenester som man ikke må bruke, er fornøyde brukere et mål i seg selv. Bruken av Mobil TV, hvor rask veksten blir, avhenger blant annet av at fornøyde seere.

Avsluttende kommentar
I Japan og Korea er det en betydelig andel i befolkningene som ser mobil TV. Ingen andre land er i nærheten av disse to. I Norge står sentrale mediebedrifter bak miniTV. De lykkes ikke alltid med det de gjør, men jeg mener det er gode grunner til at miniTV vil bli en suksess. Direkte sendte programmer inklusiv sport vil være avgjørende. Dessuten må det geografiske området for sendingene utvides. Reisende til og fra jobb vil være et viktig segment for miniTV og da er det ikke tilstrekkelig med dekningsområdet Oslo og deler av Akershus. Det å ha mulighet til å se nyheter og sitt favorittprogram uavhengig av hvor man er, og uten å måtte lære seg nye funksjoner på en allerede for avansert mobiltelefon, vil for mange være det avgjørende. miniTV er enkelt. Formelt sett er det en prøveperiode på 2 år, men jeg mener at miniTV er kommet for å bli.

Gjesteblogg: MiniTV er allerede en suksess?

Dagens blogginnlegg er skrive av seniorforskar Ingvar Tjøstheim ved Norsk Regnesentral. Ingvar skriv om miniTV og vil følgja opp med ein del to om kort tid. (biletet er henta frå NRKbeta og viser NMTV sin DMB-rigg).


Vi lever i at samfunn hvor teknologi spiller en sentral rolle både i jobb- og privat sammenheng. Fredag 15. mai startet et nytt kapitel i norsk kringkastingshistorie. Norsk Mobil TV AS (NMTV) som er eid av TV2, MTG og NRK har nå lanserte miniTV. TV programmer fra kanalene TV2, TV2Nyheter, TV3, NRK1, NRK2 og NRK3 kan ses på en håndholdt enhet med DMB. Det er to teknologier som kan benyttes til mobil TV. miniTV benytter teknologien DMB, Digital media Broadcasting og ikke DVB-H som er det andre alternativet. Formelt sett er det en prøveperiode på to år som nå er startet, men jeg mener miniTV er kommet for å bli. Jeg har de siste ukene jobbet med en undersøkelse om hvordan en seer opplever den visuelle kvaliteten til miniTV på 2.5 tommers skjerm og i denne kommentaren vil jeg peke på noen av grunnene til at miniTV har svært gode forutsetninger til å bli en suksess.

Navnet
I de fleste sammenhenger er ”mobil TV” den mest vanlige betegnelsen for det å kunne laste ned eller se TV programmet på en håndholdt enhet som for eksempel en mobiltelefon eller en mediespiller. Selskap NMTV har valgt navnet miniTV. Dette er et godt valg av navn fordi navnet henspeiler på størrelsen, at den håndholdte enheten er liten. Fordi den er liten er den også lett å ta med seg. Samtidig unngår man assosiasjonen til mobiltelefoner og mobilnettet. Mobil TV gir gjerne denne assosiasjonen, men siden det er mediebedrifter og ikke telekomselskaper som står bak miniTV er navnevalget meget forståelig. miniTV med DMB teknologi er kringkasting og ikke nedlasting. Kringkasting er et nøkkelordet og en viktig grunn til at mange raskt vil kunne begynne å se TV programmer fra NMTV sitt miniTV.

Kringkasting
TV2, TV2Nyheter, TV3, NRK1, NRK2 og NRK3 sender programmer som mange er interessert i. Disse kanalenes sendes nå på miniTV. Spørsmålet er derfor i mindre grad om innholdet er interessant. Det er det for mange, men det betyr ikke at nettopp disse seks kanalene er de som vil være tilgjengelig på miniTV i fremtiden. Undersøkelser av hva som slår an, hva det er mest interesse for, vil i stor grad avgjøre hvilke kanaler som vi i fremtiden vil kunne se på miniTV.

NRK er allmennkringkaster og miniTV konseptet passer godt for NRK. For TV2 og MTG/Viasat er også allmennkringkasting i noen grad viktig. Disse selskapene er i tillegg opptatt av å tilby betalingskanaler og inntektspotensialet knyttet til reklame. De som nå planlegger å kjøpe håndholdte enheter for miniTV vil finne et godt programtilbud. De tre selskapene som star bak miniTV har et bredt tilbud av programmer og dette vil virke positivt inn på salget av mottakere/enheter som kan brukes til å se miniTV.

Direkte sendinger
TV passer ideelt for hendelser som skjer nå. En fotballsupporter vil se kampen ”live” og ikke i opptak. Kringkasting er meget godt egnet til direkte TV sendinger. Det at det ikke er en returkanal i miniTV, dvs mulighet for toveis kommunikasjon betyr i denne sammenhengen mindre. Sanntidsaspektet passer i sammen med kringkasting. Det vil være etterspørsel etter TV som dekker hendelser som skjer nå. miniTV er mobilt og det at man kan se TV der hvor man er, og i sanntid er nettopp poenget med mobilt TV.

Geografi
De fire antennene som det nå sendes fra gir dekning til omtrent 1.5 million mennesker. Den største befolkningskonsentrasjonen i Norge finnes i Oslo og Akershus. Det at man har valgt å starte her er derfor ikke overraskende. Samtidig må man begynnes å sende miniTV fra flere antenner. En gruppe som minTV passer for er de som har noe reisetid til og fra jobb i Oslo-området. Disse vil kunne se miniTV på en del av reisen, men vil neppe være fornøyd med det geografisk sett begrensede dekningsområdet til miniTV. Det er ingen god strategi å si at vi skal nå bruke to år til å vurdere om miniTV også skal bli tilgjengelig i et større geografisk område og andre steder enn Oslo og deler av Akershus med referanse til at 2009 til 2011 er en prøveperiode. NMTV har i dag konsesjon som for å sende fra 4 antenner, men nye konsesjoner kan nok gis lenge før det er gått 2 år.

Er det enkelt å bruke miniTV?
For mange er det at det er enkelt å bruke viktig, ja ofte avgjørende for at man i det hele tatt bruker noe. miniTV kan være svært enkelt a bruke. Det vil være et marked for miniTV’er som er slik at det man som bruker trenger å gjøre er 1) slå miniTV’n på, 2) velger i en meny hvor det står TV eller radio og 3) velger kanal. Det er også et marked for de mer avanserte multimedia enheter som har alt. De som velger å kjøpe slike enheter er også gjerne mer interessert i teknologi enn folk flest og liker å prøve det siste på markedet. Mobiltelefoner som har DMB-mottaker innebygget, i tillegg til masse annet, vil være attraktivt for dette segmentet.

Forretningsmodeller og betinget tilgang
De kommersielle aktørene TV2 og MTG/Viasat har reklamefinansierte programmer som de sender på miniTV. Dessuten er betalingsTV også meget viktig for disse selskapene. Det er for tidlig å si om hvordan vil miniTV vil inngå i disse aktørene sin kommersielle strategi. hvor betalings TV or reklame er bærebjelker. BetalingsTV dreier seg om å tilby et innhold, f eks en sportskanal til bestemte målgrupper til en avtalt pris. Man kan anta at det er interesse for disse kanalene også på miniTV.

Det er her en utfordring knyttet til hvordan man skal gi betinget tilgang, på engelsk ”conditional access”. Den som allerede har betalt for en sportskanal vil helst ikke betale en gang til bare fordi skjermen er en miniTV skjerm og ikke flatskjermen i stua. Dette var TV 2-sjef Alf Hildrum innom i en kommentar han hadde til miniTV under åpningen fredag 15. mai. For de kommersielle aktørene er miniTV en reklamekanal.

Ser man på land som Japan og Sør-Korea så er her mobil TV bruken vokst raskt, og det at mange ser mobilTV har verdi for annonsører. Hvordan man teknisk og praktisk kan løse betinget tilgang til en kanal vil være et spørsmål for de kommersielle aktørene i NMTV. miniTV kan uansett ses på som en reklamekanal, men den kan også komme til å inngå i betalingskanal strategien. Det er problemstillinger og utfordringer knyttet til betinget tilgang, sikkerhet osv som både er interessante for forskningsmiljøer og i industri i Norge.

(del 2 følger..)

Ei positiv oppleving frå Helse-Norge

Det er nok av historiar om eit håplaust helsevesen, og eg tvilar ikkje på at det er store strukturelle problem. Men det er viktig å løfta fram ting som går bra også.

I dag hadde eg noko som kan kallast eit "drop in"-besøk på Lærdal sjukehus (ligg under Helse Førde som igjen er ein del av Helseregion Vest). Eg skulle til Lærdal i eit anna ærend (sjekk av tannregulering for nest eldste dottera) og tenkte at det var verdt eit forsøk om det gjekk an å få teke eit røntgenbilete av handa mi. Eg har hatt problem med ein finger på høgrehanda etter ein "slåsskamp" med ein sau (!).

Legen ved Helsesenteret i Sogndal ville gjera eit forsøk og ordna ein rekvisisjon i dag tidleg, og ringde deretter sjukehuset. Med rekvisisjonen i handa var røntgenbiletet unnagjort på under halvtimen.

På den eine sida kan ein seia at det skulle berre mangla, det kan ikkje vera så vanskeleg og tidkrevjande å ta eit røntgenbilete av ei hand. Men på den andre sida trudde eg eigentleg ikkje det ville vera muleg å ordna det så raskt og effektivt. Så velfortente plusspoeng til helsevesenet her, særleg kombinasjonen primær-helsetenesta i Sogndal og Lærdal sjukehus.

Borgarvern på nettet?

Post- og teletilsynet opna nyleg for at ISP-ar kan levera ut identifikasjon av kundane sine til private aktørar som krev det. Ironisk nok (?) kom denne endringa like etter Pirate Bay-dommen. Tilfeldig? Neppe!

Simonsen Law let seg ikkje be to gonger, dei har vore på krigsstien før og det er dei som har pressa dette fram. Dei krevde (eller 'begjærte' som det heiter på jus-språket) identifikasjonen til ein Lyse tele-kunde som dei mistenkte for ulovleg opplasting av filmen "Max Manus".

Men denne saka handlar ikkje om Simonsen Law og kven sitt ærend dei spring. Det handlar om politikarar som ikkje anar kva som føregår og som må på bana straks om det ikkje skal bli heilt texas på nettet. For akkurat no ser det ut som borgarvern er eit av tiltaka Post- og teletilsynet set si lit til på nettet. Det som eigentleg er politiet si oppgåve, blir no overlate til private aktørar.

Som om ikkje det var nok, vart også dommen frå Stavanger tingrett hemmeleghalden, etter krav frå Simonsen Law. Det er rett nok ei midlertidig tilbakehalding av informasjon, men likevel. Det er fleire ting her som trekkjer i ei skremmande retning:

1. Private aktørar får løyve til å be om innsyn som normalt berre politiet vil ha (realiteten i dette er at private aktørar overtek mykje av straffeforfølginga som politiet i dag har).

2. Dommen blir halden hemmeleg.

3. Dette kan skapa presedens for liknande saker seinare.

Dette har vore eit av dei store Twitter-tema den siste veka (Twitter-søk på #krevsvar). Merka med #krevsvar blir politikarane bedne om å komma på bana for å få prinsipielle vurderingar av det som no skjer. Det er på høg tid.

Sjølv har eg sendt epost til Sps Erling Sande og Aps Ingrid Heggø (begge frå Sogn og Fjordane) om å sjå på og ta tak i denne saka. Ingrid Heggø er nok den som er nærmast saksfeltet sidan ho sit i justiskomiteen. Men denne saka gjeld i grunnen alle politikarar, uansett parti og komite.

Delte meiningar

Det er delte meiningar på nett-forumet med same namn, men neppe delte meiningar om forumet. Initiativet til diskusjonsforumet på Origo kjem frå Heidi Grande Røys og opplegget går ut på at utfordra redaktørar fungerer som debattleiarar ein periode fram til dei blir avløyste av andre. Debattforumet er eit ledd i boklanseringa "Delte meninger" av statsråden (kvifor bokmål?).

I den første perioden er det Gisle Hannemyr (UiO) og Eirik Solheim (NRKbeta) som er redaktørar, og temaet deira er "Open, fri og tilgjengeleg". Ein stor del av diskusjonane har dreia seg om dommen mot The Pirate Bay - diskusjonen om opphavsrett er i vinden som aldri før. Det er også fint å registrera at fagfolka er med på debatten; Olav Torvund, professor ved Senter for rettsinformatikk, UiO, er mellom dei ivrige debattantane.

Oppsøk deltemeninger.no og hiv deg ut i debatten! (igjen er det litt merkeleg at ikkje deltemeiningar.no fungerer..).

3. Larsson

Avslutta siste boka i trilogien Millennium av Stieg Larsson. I denne boka, som er ei direkte framhald av bok nr. 2, er handlinga spenningsfylt frå første side.

Som Egil var inne på: Dette er først og fremst god samfunnsforståing og -kritikk, og særleg den siste boka viser godt faren ved eit byråkrati som blir lukka og ikkje utsett for tilsyn utanfrå. Det finst flust med eksempel frå det verkelege livet om byråkrati og embetsmenn som tek saker i eigne hender og blir ein "stat i staten".

Her til lands har Lund-kommisjonen vist at overvakingspolitiet har teke seg til rette og me har fått sjå kor farleg det er med ein instans utan tilstrekkeleg innsyn.

Eg sit difor att med inntrykket av Stieg Larsson som ein veldig god journalist og samfunnsforståar, og ein meir typisk krim-forfattar. Samla sett ser hovudpersonane i trilogien slik ut for meg:

• Mikael Blomquist = Stieg Larsson
• Lisbeth Salander = (ultramoderne) Pippi Langstrømpe
  

Farleg dom

Dommen i Pirate Bay-saka var ikkje uventa, det einaste overraskande var at den var såpass kraftig og einsidig. Den kan etter mi meining få svært uheldige konsekvensar om den blir ståande.

Eit par oppklaringspunkt først:

• eg meiner ulovleg nedlasting av opphavsrettsleg materiale er, ja - ulovleg
• at "alle andre gjer det" gjer ikkje at noko automatisk blir lovleg
• men: eg meiner at lenking til ulovleg materiale på nettet ikkje er ulovleg

Og det er det siste punktet eg meiner blir problemet. Eg reknar med at dommen mot Pirate Bay inneheld meir enn lenking til ulovleg materiale, eg har ikkje lese den.

Dersom det er slik at lenking til ulovleg materiale blir straffbart, vil det få store konsekvensar for nettet framover. Under ei slik tolking vil sjølvsagt Google og mange andre vera i "deep shit". Automatisering av lenking på nettet vil då bli bortimot umuleg, i alle fall veldig risikabelt.

Me ser alt følgjer av dommen i Sverige. Post- og teletilsynet var raskt frampå og gjorde det klart at nettleverandørar (ISP) som hadde ulovleg fildeling mellom kundane sine, ville bli tvinga til å namngi dei. Eg meiner difor Gisle Hannemyr ikkje heilt treffer planken når han påstår at dommen i PB-saka er godt nytt for den enkelte internett-brukaren.

Hittil har ISP-ane, med Telenor i spissen, stått knallhardt mot alle forsøk på å stengja ute tenester av tvilsamt slag. Men dersom denne dommen blir ståande, blir det veldig vanskeleg, og sensuren på nettet (som alt er eit faktum: jfr. barneporno) blir kraftig stramma inn.

Argumentet om at "alle gjer det" er sjølvsagt ikkje haldbart for dei som driv ulovleg nedlasting av materiale med opphavsrett. Men i det store biletet er det likevel eit poeng. Som Lawrence Lessig overbevisande argumenterer i den siste boka si, Remix, kan ein i det lange løpet ikkje kriminalisera ein heil generasjon.

Amazing Amazon

Eg har vore kunde av Amazon lenge, og det har eg tenkt å halda fram med. Nyleg venta eg ein bokpakke med Larry Lessigs "Remix" og David Posts "In Search of Jefferson's Moose". Pakken kom, men såg mistenkeleg open ut, og den inneheldt berre Lessigs bok. Truleg har nokon opna pakken og plukka ut den andre, eller det kan ha vore eit uhell.

Eg kontakta Amazon brukarstøtte og forklarte hendinga, og la ikkje skjul på at pakken såg ut til å ha vore opna. Svaret frå Amazon var likevel klart: Ny bok vart sendt utan kostnad for meg. Det kallar eg bra service!

Og sjølvsagt blir det bra marknadsføring for Amazon...