Offentleg nettsky?

Image by IvanWalsh.com CC-BY-NC

Så skjedde det igjen; ei ny offentleg nett-teneste knela då det gjaldt som mest. Denne gongen var det Samordna opptak som streika. Det er heller ikkje første gongen den bryt saman under omfattande bruk, det er faktisk den fjerde! Det minner om Altinn, som har feila fleire gonger i den siste tida. Men utruleg nok finst det ikkje informasjon om innloggingsproblema på www.samordnaopptak.no

Programvare og maskinvare
Skalering av nett-tenester er ikkje mitt primære kunnskapsområde, men problem av denne typen kan grovt delast i programvare og maskinvare. Sjølvsagt er det fleire nyansar; mellom anna fleire lag av programvare og også kommunikasjonen spelar ei viktig rolle. I den vidare diskusjonen om nettsky-løysingar, er det maskinvare inkl. kommunikasjon som er mest interessant.

Stor variasjon i bruksomfang
Når fleire sentrale offentlege nett-tenester bryt saman når det gjeld som mest, er det grunn til å tenkja nytt og å tenkja på tvers når løysingar skal diskuterast. Det er dårleg økonomi om kvar enkelt teneste optimaliserer for eigen maks-bruk, utan tanke på at desse toppane er spesielle og at resten av året går det stort sett på tomgang.

Nettskya (cloud computing)
Det er her nettskya ("cloud computing") peikar seg ut med ekstrem fleksibilitet til å takla stormtoppar. Nettskya er mest av alt ein forretningsmodell, der full fleksibilitet er det sentrale: du betaler berre for det du brukar i augneblinken. Det er same modellen som for straumforbruk; du betaler for det du brukar, verken meir eller mindre.

Offentleg nettsky?
Offentleg sektor er nøydde til å vurdera nettsky-løysingar som alternativ til dagens kostbare ASP- eller eigne driftsløysingar. Det største hinderet er sikkerheit og personvern (her er ein diskusjon om Narvik kommune sin bruk av Google-verktøy). Dette er viktige spørsmål som krev grundige vurderingar.

Eit spørsmål er om me kan etablera ei eiga nettsky for offentleg sektor her til lands? I Danmark har dei vurdert dette og konkludert med at marknaden er for liten til at ein kan henta ut dei gevinstane som ligg i nettsky-teknologien. Det er stordriftsfordelar som er stikkordet, og det må alvorleg store dimensjonar til for at ein skal ta ut desse fordelane.

Norge i nettskya
Teknologirådet har sett i gang prosjektet "Norge i nettskya" der dei tek opp akkurat dette problemet. Sjølv er eg med i ekspertgruppa som skal støtta sekretariatet til å finna fram til gode tilrådingar. Eg skal ikkje føregripa arbeidet, men det som er diskutert over er klart noko av det som blir teke opp i prosjektet.

Individuelle løysingar eller fellesskap?
Eg meiner dei problema både Altinn og Samordna opptak no har opplevd, må løftast opp på eit høgre nivå, på eit tverrdepartementalt nivå, og ein må vera villege til å sjå på og vurdera nye løysingar som nettskya for denne typen tenester som har eit veldig variabelt bruksomfang i løpet av eit år. Teknologirådet sitt prosjekt kan gjerne takast med på råd her.

Dansk og norsk jazz

Danskane har lange tradisjonar for nært samarbeid med amerikanske (les amerikansk som 'USAnsk') jazz-musikarar. Alt frå 1950-talet var Danmark eit populært land for amerikanske jazzmusikarar, og store namn som Stan Getz, Oscar Pettiford, Dexter Gordon, Ben Webster, Thad Jones med fleire busette seg i landet. Jazzhouse Montmartre var ein sentral samlingsstad for danske og amerikanske musikarar (og andre). Seinare tok Copenhagen Jazzhouse over som den sentrale møteplassen for jazz i København.

Thad Jones var mellom anna leiar av DR Big Band (Danmark Radios BB), noko som heilt klart har sett sitt preg på særleg dansk storbandjazz. Det forklarer at ein kan finna utilslørte soul-/funkstorband som MI22 (biletet) som framfører amerikansk-inspirert storbandmusikk på høgt nivå (bandet har faktisk spelt med Thad Jones). Her til lands ville det nærmast vera utenkjeleg anna enn på amatørnivå.

Stolte amerikanske inspirasjonar
Danskane legg ikkje skjul på den amerikanske inspirasjonen, og Copenhagen Jazz Festival er også prega av dette, på ein positiv måte. Den amerikanske påverkinga kjem til uttrykk gjennom ei utover-retta haldning til musikken der underhaldning av publikum er eit mål.

Norge: Alt bortsett frå amerikansk
Dette står til dels i sterk kontrast til den norske jazzen og dei norske haldningane. Her overforenklar eg sjølvsagt biletet, for det finst variasjonar og unnatak. Men for norske jazzmusikarar har det nærmast vorte tabu å seia at du er inspirert av amerikansk jazz. Det er "såå 50-/60-tals". Norske jazzmusikarar skal helst vera inspirerte av norsk folkemusikk (det er jo forsåvidt bra), indisk raga, kinesiske pentaton-skalaer, ghanesiske trommer - kort sagt alt bortsett frå amerikansk musikk.

Sært og gravalvorleg
Legg til også ei meir innoverretta haldning til musikk og publikum, og du får eit bilete der jazz blir noko sært og gravalvorleg. Eg saknar den vitale, livsglade musikkhaldninga og musikken som jazzen ein gong representerte. Det betyr ikkje at musikken må vera nostalgisk og "neo-bop"-orientert, berre at ein tek med seg dei mest positive sidene av jazzrøtene.

Norsk jazz = ECM?
Norsk jazz har vore sterkt prega av selskapet ECM (Mannfred Eicher), og det har skapt ein eigen "sound" som står langt frå den amerikanske. "Amerikansk" er her i litt overført tyding, for det finst også amerikanske artistar i ECM-stallen (ikkje minst store namn som Keith Jarrett). Eg meiner likevel at ECM-dominansen har vore litt for sterk her til lands, og at me med den har mista litt av den sprudlande, overskots-baserte musikken som jazz i høgste grad kan og bør vera.

Norsk jazz som har nådd ut
Det er interessant å sjå på dei få publikumssuksessane innan norsk jazz. Utanom Jan Garbarek, som ei nokså einsleg stjerne med sin høgst eigenarta musikk, er det få som har evna å nå ut til eit breiare publikum. Eit eksempel er gruppa Come Shine, som for snart 10 år sidan var noko så sjeldant som ei jazzgruppe med ein appell som nådde langt utanfor dei tradisjonelle, litt lukka, jazzkrinsane. Eg meiner det skuldast nettopp den utoverretta, overskots-baserte musikken som brukar det beste frå amerikansk jazz.

Come Shine avslutta samarbeidet for 4-5 år sidan, men er samla att i høvet opninga av Oslo Jazzfestival 15. august - ei opning som markerer 25-årsjubileum for OJF.

Dejlige Danmark

Det er dejlig å vere norsk i Danmark, så årets sommar-tur gjekk igjen til nabo-landet i sør og til Copenhagen Jazz Festival. Som i fjor var det "slow travel" med ekspressbuss Sogndal - Oslo, Danskebåten til København og same vegen tilbake. Når ein reiser slik, blir reisa ein del av heile turen og ikkje berre ein måte å komma seg til bestemmelsesstaden. Det kan absolutt tilrådast.

Prega av flaum
København var framleis prega av det enorme styrtregnet som hadde gjort stor skade. Oppryddinga etter flaumen pågjekk, og mykje var skada. Fleire arrangement var også avlyste fordi lokala ikkje var brukande. Av den grunnen meiner CJF at årets festival vil gå med underskot.

Desentral jazzfestival
Copenhagen Jazz Festival er ikkje som andre jazzfestivalar. Den er ekstremt desentral og distribuert. Over 1000 arrangement var lista under årets CJF, og dei føregjekk over alt i byen - frå dei største konserthusa som Operaen til dei minste kaféane og utandørsscener. Det er ikkje noko sentralt festivalkontor med sal av t-skjorter og effektar, i det minste såg eg ikkje noko slikt. Det er rett og slett heile byen som er fylt av musikk.

Danske Politiken refererer til utanlandske omtalar av festivalen og dei rosar nettopp denne måten å organisera ein festival på.

Biletet under er frå ein gratiskonsert med det danske funk-/soul-storbandet MI22 søndag føremiddag, på ei utescene ved Fredriksberg. Slike arrangement var det mange av rundt om.



Mehldau/Redman
Sjølv om CJF er ein hovudgrunn til å reisa til København på denne tida, vart det ikkje veldig mykje musikk. Ein konsert var plukka ut på førehand: pianist Brad Mehldau saman med saksofonist Joshua Redman. Denne konserten føregjekk i det nye Skuespilhuset (biletet under), vis a vis Operaen. Det vart eit magisk møte mellom to meistarar. Kvar for seg er dei einarar på sitt område; Brad Mehldau som ein av dei (den?) fremste jazz-pianistane og Joshua Redman som den fremste saksofonisten (vel, etter mi meining). Det er ikkje gitt at eit møte mellom slike gigantar blir vellykka, men dette møtet vart det. Og då var i grunnen den musikalske delen av CJF redda for min del. Det var ein opplevelse som blir sitjande ei stund (Politiken er rett nok litt meir avmålt i vurderinga av konserten).




I tillegg til Mehldau/Redman var det  andre store namn, ikkje minst Keith Jarrett Trio (Gary Peacock og Jack DeJohnette). Denne konserten (i Opera-huset) vart utselt med ein gong den var annonsert, og billettprisar på 900 DKK la ikkje nokon dempar på interessen. Vi prøvde å få tak i billettar, men det var uråd.

Ekstremsport: Oppgradering av Samsung Galaxy S

Mitt bidrag til Ekstremsportveko har vore oppgradering av Android på mobilen (Samsung Galaxy S). Eg har oppgradert frå ver. 2.2 (Froyo) til 2.3 (Gingerbread). Heilt nøyaktig har eg versjon 2.3.3.

Det er risikosport å oppgradera Samsungs Android-mobil. Siste eg prøvde, gjekk det heilt galt. Prosessen fraus, og telefonen måtte sendast inn til reparasjon. Det var oppgradering frå 2.1 (Eclair) til 2.2.

"If it ain't broken, don't fix it" heiter eit godt jungelord. Det er merkeleg at det skal vera så vanskeleg å motstå freistinga å oppgradera noko som fungerer greitt. Men slik er det altså. Versjon 2.1 fungerte heilt ok, likevel klarte eg ikkje å dy meg.

Men versjon 2.2 var på mange måtar eit steg tilbake. Eg tykte fleire ting vart dårlegare. Spesielt ille var registrering av trådlause nett. Den vart veldig treg til å gjenkjenna trådlause nett, og det var ikkje muleg å "tvinga" den til å kopla seg til heller.

Etter berre kort tid med 2.3.3 ser dette ut til å vera fiksa. Den er mykje kjappare til å gjenkjenna nettverk, så her er det i alle fall ein stor fordel med ny versjon. Verkar også som ein del andre ting går kjappare. Av nye funksjonar er klipp & lim-funksjonen kanskje den mest iaugefallande, elles er det nye tema/layout som visstnok skal spara meir straum enn tidlegare.

Men enkelte ting går framleis litt tregt. Lasting av nettsider kunne gått raskare, litt hakking og lugging er det framleis.

[biletet henta frå Samsung.no]

Korleis taklar du kritikk?

Altinn har vore i hardt ver, akkurat som Telenor sitt mobilnett. Ved fleire kritiske høve har Altinn svikta og gjort det umuleg for brukarar å logga inn for å rapportera. Såpass mange svikt har det vore at det må karakteriserast som alvorleg.

Nettsida Alt-inn.com tek problema på kornet i parodi-sida dei har oppretta. Det er ein frisk harselas med dei mange problema Altinn har hatt i år, og set det også i samanheng med midlane som er brukte både på utvikling og drift. Og det skulle berre mangla at det ikkje skal vera lov å harselera med ei teneste som totalt truleg har kosta skattebetalarane over ein milliard kroner og som likevel sviktar når det gjeld som mest.

Brønnøysundregistra, som har ansvaret for drift og utvikling av Altinn, har sett i gang undersøkingar for å finna ut kven som står bak tullesida. Det bør dei kutta ut straks, før dei dummar seg ut endå meir. Bruk kreftene til å retta problema i Altinn, og ta dette med godt humør slik resten av oss gjer!

Alt-inn.com harselerer ikkje berre med driftsproblema til Altinn, men også dei mange og forvirrande innloggingsmåtane. Eg har tidlegare omtalt innloggings-forvirringa og det er god grunn til å ta det opp att.

Alt i alt eit herleg stunt som Altinn-eigarar og -ansvarlege bør smila av.

Think Again!

Så er Think konkurs igjen, for 3. gang! Det norske bileventyret ser ut til å enda som eit magaplask. Eg vil tru investorane tenkjer at det har vore nok moro no.

Manglande tradisjon
Med konkursen og den sannsynlege slutten for Think, føyer denne satsinga seg fint inn i norsk bilhistorie. Vi har rett og slett ikkje det som skal til for å laga bilar. Ein kan like godt sjå dette frå ein anna side: Kva i all verda skulle tilseia at vi ville få til dette, eit land heilt utan tradisjonar og erfaringar på området? Å tru at el-bilar er heilt nye greier som kven som helst med gode ingeniørar og bra peiling på batteriteknologi og elektrisitet kan utvikla, blir feil.

For å lykkast med el-bil må du ha gode kunnskapar og tradisjonar for produksjon av bil. Ein el-bil er først og fremst ein bil, deretter er det ein bil med ei alternativ drivkjelde.

Dårleg design
Mi enkle forklaring på kvifor Think ikkje har lukkast, er mangelfull design og manglande tradisjon og fokus på bilproduksjon.Kvifor må el-bilar sjå ut som bilen til Bestemor Duck?? Det hjelper ikkje med avansert teknologi viss design talar eit anna språk. Eg skulle gjerne sett at Bård Eker vart hyra inn som designhjelp for Think, då kunne det vorte noko!

Sjå på Tesla!
Kanskje resultatet ville vorte noko i nærleiken av Tesla? Den amerikanske serie-gründaren Elon Musk (m.a. PayPal, SpaceX) har mykje merksemd med el-bilen Tesla, sjølv om han også strevar med å skaffa nok kapital til å halda hjula i gang. I bygginga av Tesla har Musk sett verdien av å tenkja bil først, alternativ drivkjelde deretter. Tesla er i realiteten ein ombygd Lotus Elise.

God design sel
Først når designet kjem på plass, trur eg el-bilar verkeleg vil ta av. Når storseljarar som Golf, Mini, Smart o.l. kjem med elektiske motorar, trur eg det blir langt meir freistande for folk flest å kjøpa el-bil.

[biletet er henta frå Wikipedia]

Klarspråk frå Skatteetaten?

Eg har skrive ein del om Skatteetaten i det siste, etter å ha fått brev som eg meiner har ein stil og ein tone som osar av arroganse og lite respekt for innbyggjarar/skattebetalarar. Heldigvis møtte eg ei vennleg og hjelpsam dame då eg ringde Skatteopplysninga for å klarlagt fakta i saka.

Etter dette har eg motteke eit brev "vedrørende klage på vår forespørsel/advarsel til omsetningsoppgaven for primærnæring for året 2010". Alt tittelen varslar om at dette er alvor. Resten av brevet er slik:

"Vi viser til deres klage av 17.05.2011 vedrørende omsetningsoppgaven for primærnæring for året 2010.
Omsetningsoppgaven deres ble mottatt etter fristen for innlevering. Fristen var i dette tilfellet 11.04.2011. Når omsetningsoppgaven ikke er kommet inn i rett tid eller ikke er utfylt på riktig måte, kan avgiften økes uten varsel med inntil tre prosent (min. 250 kroner, maks 5000 kroner) etter merverdiavgiftsloven § 21-2. Denne gangen har vi ikke økt avgiften, men det kan bli aktuelt dersom dette gjentar seg.

Omsetningsoppgaven ble levert innen fristen, men på grunn av problemer med registrering (optisk lesning) av omsetningsoppgaven kom oppgaven i retur fra Sentralt oppgavemottak i Mo i Rana. Omsetningsoppgaven ble senere levert på nytt den 08.05.2011.

Skattekontoret har vurdert klagen, og truffet vedtak om å ta denne til følge."

Hæ?
Er det nokon som forstår dette brevet? Her står det både at eg har levert for seint og eigentleg skulle vore straffa, og at klagen er teken til følgje.

Dette må vera det motsette av Klarspråk, prosjektet som rettleier offentlege etatar i å skriva eit tydelegare (klarare) språk. Dette er dei viktigaste råda for innhald, henta frå Ver klar-plakaten (pdf):

1. Kom raskt til saka. Skriv det viktigaste først.
2. Skriv kort. Då sparar du plass, og mottakaren sparar tid.
3. Ta berre med det som er relevant for mottakaren.
4. Vel ein passeleg tone.

Så langt eg kan sjå, bryt Skatteetaten alle dei fire råda. Det er på høg tid at dei får seg eit klarspråk-kurs, og brukar det til å gjera omfattande endringar i standard-tekstane sine.

Ein siste ting er at eg har krav på å få svar på mi eiga målform frå det offentlege. Også her feilar Skatteetaten..

Rettsvesen 1.0

Det er kanskje farleg å kasta seg på Treholt-saka, men eg tykkjer den har så mange interessante sider, ikkje minst mangel på openheit, at det får stå til. Arbeidet og konklusjonen til Gjenopptakingskommisjonen er eit lysande eksempel på rettsvesen 1.0: Eit rettsvesen som arbeider på den gamle måten i lukka fora og med stor grad av hemmeleghald. Denne praksisen går ikkje stort lenger, ei radikal endring vil tvinga seg fram.

Ikkje spørsmål om skuld eller uskuld
Eg vil ikkje ta stilling til skuld eller uskuld i saka. Sjølv om dommen mot Treholt ser veldig streng ut i dagens politiske klima, må den sjåast på bakgrunn av dei storpolitiske tilhøva på 1970- og 1980-talet. Spørsmålet kommisjonen skulle vurdera, var heller ikkje skuld/uskuld, men om dei nye opplysningane i saka - påstandar om fabrikkering av bevis, var nok hald i til at saka måtte takast opp att.

Kommentarane i ettertid dreia veldig fort inn på skuld/uskuld, og dermed ei avsporing av realitetane i denne saka. Også kommisjonen ser ut til å bagatellisera koffert-spørsmålet, sjølv om det i realiteten var det nye i Treholt-saka.

Umusikalsk heilt frå starten
Kritikken min går ikkje på kommisjonen sin konklusjon, men på måten arbeidet vart lagt opp på. Det er ganske uforståeleg at ikkje kommisjonsleiaren tok sterke signal heilt frå starten, og la opp til ein mest muleg open prosess. Påstandane som låg til grunn, var svært alvorlege. Dersom det var tilfelle at politiet hadde fuska med bevisa, ville det ha slått store sprekker i grunnmuren til norsk rettsvesen. Det ville vore endå alvorlegare enn funna til Lund-kommisjonen, men samtidig ville det også vore ei nesten naturleg forlenging av den ukulturen som vart dokumentert der.

Feig avgjerd i Justisdep.
Med eit så alvorleg utgangspunkt verka fleire av avgjerdene til kommisjonen og styresmaktene elles, direkte umusikalske. Knoll & tott i Treholt-saka, riksadvokat Tor-Aksel Bush og førstestatsadvokat Lasse Qvigstad, burde vore kjende ugilde. Det spelar liten rolle om dei formelt og juridisk sett ikkje var ugilde, her var det tilliten til norsk rettsvesen som stod på spel og då må sjølvsagt styresmaktene gjera alt for å redda og gjenoppretta den. Justisministaren viste seg her feig.

Kommisjonen hadde sjansen, greip den ikkje
Kommisjonsleiaren avviste vidare opne høyringar, noko som igjen ville ha styrka tilliten til handteringa i saka. Når vi i tillegg ser at dei siste hemmelege sidene av Treholt-dommen blir offentleggjorde berre dagar før kommisjons-avgjerda, og Treholt og Stabell får vita om tidspunktet for kommisjonsavgjerda seint kvelden før, via nettaviser, teiknar det seg til bilete av ei arrogant statsmakt som ikkje på noko punkt vil innrømma feil eller på noko punkt gi etter for fornuftige krav. Kommisjonen hadde ein eineståande sjanse til å retta opp den mistilliten som hadde bygd seg opp, men dei brukte den dessverre ikkje.

Også kommentarane i ettertid føyer seg fint inn i bilete. PST-sjef Janne Kristiansen, tidlegare leiar av gjenopptakingskommisjonen, meiner i fullt alvor at advokat Harald Stabell skal komma med ei offentleg årsaking. Det er jo heilt uhøyrt, har han ikkje berre gjort jobben ein forsvarsadvokat er sett til å gjera? Rimeleg nok seier Stabell at viss nokon kjenner seg støytte av arbeidet hans får dei ta det i rettsvesenet.

Frå rettsvesen 1.0 til rettsvesen 2.0
Dette er norsk rettsvesen 1.0 og må forståast i lys av eit ganske lite og lukka miljø. Påtalemakt, etterretningsvesen og leiande juristar som t.d. i gjenopptakingskommisjonen, er som ein familie der alle kjenner alle. Eit angrep på ein av partane vil kunna få store følgjer for dei andre, og dei må difor stå saman ein for alle, alle for ein.

Me applauderer bruken av sosiale media i dei arabiske revolusjonane, men den openheita desse verktøya støttar og pressar fram, vil også bli brukt til å lufta ut innestengde norske institusjonar. Påtalemakta, inkl. gjenopptakingskommisjonen, "stod han av" i denne omgangen, kanskje, men openheit vil tvinga seg fram og me vil få rettsvesen 2.0 om ikkje altfor lenge. Håpar og trur eg.

(Bilete av Themis, den greske gudinna for lov og orden, brukt som Justitia i rettsvesenet. Biletet er henta frå Wikipedia)

Den dumme tv-en

Me skriv 2011 og framleis er tv-en heilt ukjent med fenomenet Internett. Snart har 100 % fått flatskjerm i huset, og med det alle mulegheiter for ein skikkeleg skjerm for internett-surfing, men det er berre å gløyma.

Rask utvikling, treg utvikling
Det blir sagt at den tekniske utviklinga går fort, og på mange område gjer den det. På andre område står den derimot nesten stille. Det er ganske uforståeleg at ikkje flatskjermen for lengst har fått innebygd trådlaust nett, eller ethernet-kontakt for den del.

"Set-top 2.0"
For å få nett-tilgang på tv-en må du enten bruka den som skjerm mot ein pc, eller kjøpa eigen "set-top box". Det  siste alternativet er ikkje så vanleg her til lands, men det er interessant å sjå på utviklinga i USA.

Apple TV
Både Apple og Google har kasta seg på internett-på-tv og tilbyr Apple TV og Google TV. Den første er i god Apple-ånd ein lukka boks der hard- og mjukvare er styrt av Apple. Take it or leave it! Den er tett integrert med iTunes og ikkje egna for nettsurfing.

Google TV
Google TV er på den andre sidan meir eit økosystem enn eit produkt. Det blir tilbydd både av Google, Logitech og Sony, alle i ulike variantar. Google har satsa på apps og i tillegg er nettsurfing sett i høgsetet. Løysingane er stort sett ein god del dyrare enn Apple TV, men så rommar dei også ein god del meir.

Internett på tv-en vil til slutt komma, men det kan enno ta ei god stund.

Freude am Fahren

(logo henta frå www.bmw.com)
Det er BMW sitt motto og kan oversetjast med køyreglede. Der andre bilfabrikantar har som mål å ta deg frå A til B utan problem, har BMW som mål at du skal komma til B med eit stort smil om munnen. Kanskje etter å ha teke omvegen om C fordi det var så moro!

Rekke-seksar og bakhjulsdrift
Det er særleg to kjennemerke som har bidrege til køyregleda: rekke-seksar og bakhjulsdrift. Dette er bortimot heilage ting i BMW-verda, og når eg no les at BMW kjem med framhjulsdrift (den nye Z2) og at seksaren er på veg ut, er det mest ikkje til å tru.

"Down-sizing"
"Down-sizing" frå 6 syl. til 4 kjem som følgje av stadig strengare utsleppskrav. BMW er den beste i klassen (av premium-merkja) på dette området. Dei har klart å senka forbruket ganske mykje dei siste 10 åra. Særleg imponerande er diesel-motorane, der dei både har auka effekten og samtidig redusert forbruket 20-30 %.

I denne utviklinga har dessverre den flotte rekke-seksaren ikkje plass. Det er synd, for motorteknisk høyrer den med til dei aller beste motorane som finst, med ein tilnærma optimal kombinasjon av styrke og balanse.

BMW og eg
For eigen del starta fascinasjonen for merket med den første bilen eg kjøpte: ein BMW 2002 (71-mod.). Knall oransje og kjempestilig (biletet er henta frå wikipedia.org, og er public domain).


Sidan har det vorte fleire bilar i 3-serien, etterfølgjaren til 02-serien. Først ein 78-mod. BMW 320i (men 4-syl, ikkje 6-syl.!), så to E36-modellar (318i) frå 1991 og 1997. E36 er elles favorittbilen når det gjeld 3-serie. Eg meiner det er den mest vellykka 3-serien, og den vart designa av Claus Luthe, mannen bak t.d. NSU Ro 80 og VW K70.

Draumen
Men når eg blir stor, skal eg kjøpa meg ein BMW 3.0 CSi (E9 blant kjennarar) - det er den absolutte draumen. For meg representerer den essensen av BMW: den ultimate sportsbilen med eit vellykka design og ei perle av ein motor. Bilen vart designa av Wilhelm Hofmeister, kjend for "Hofmeister-knekken", den spesielle utforminga av C-stolpen på nær sagt alle BMW-ar.

[Tilleggsinfo: Også den kjende italienske designaren Giuseppe "Nuccio" Bertone må få noko av æra for den klassiske BMW-kupéen. Han var ansvarleg for design av 3200 CS i starten av 1960-åra, og linjene frå denne finn me att i både 2000 CS, 2800 CS og 3.0 CS/CSi. Meir om BMW og design-historie her]

BMW 507 må også nemnast blant klassikarane, men denne bilen er uoppnåeleg for dei fleste. Det vart berre laga 252 eksemplar av denne flotte roadsteren, designa av Albrecht Graf von Goertz (som også var ansvarleg for design av Datsun 240Z).

(bilete frå Wikipedia.org, opphavsmann Olli80)

WIMS'11 - dag 3

Ashwin Ram: Open Social Learning Communities
Open Social Learning, what's the problem?
- access (we're not able to meet the demand for education)
- dropouts (the education is not interesting enough)

The Long Tail of Education
- "Short Head" dominated by major players
- Long Tail consists of among others a range of online courses (MIT, iTunes U, Open Yale

Problem with online courses is the one-way delivering of information an no interaction
We have to learn from online games and other popular web activities for young people, and build educational systems like that.

Open Study is an initiative that tries to do this.
- Open Study is a social platform for learners who want to help each other study
- two important aspects: social and gamelike
- launched in Sept 2010 and has already > 50 000 users


Technologies behind:
- Really Real-time Collaboration
- AI Recommendation Engine
- Social Media Analysis
- Social Capital Engine

Focusing on the features that really helps the user and throw away the rest (typically less features for every new update)

Platform
MongoDB
Scala Fraqmewordk
Lift web framework (Scala)
- all this is hosted on Amazon's Cloud System

Economy
- online education is a very large market

- the business models are rooted in the old world of education

- most of today's online courses are funded by Foundations
- have to look to certificates (be able to grant certificates for courses)
- students are also asking for services that could be provided for payment
- universities as we know today will have a quite different role - they will not disappear but must adapt to an online education reality

Marko Grobelnik: Many Faces of Text Processing

Different approaches to text processing:
- Computational Linguistics (language)
- web 2.0 (community)
- Sem Web (interoperbility)
- Text Minining (analytics)
- Machine Learning (statistiscs)
- Information Retrieval (search)
- Social Networks Analysis (graphs/networks)

Methodological approaches:
Top-down (Sem Web, KRR)
Bottom-up (Machine Learning, Data Mining)
Collaborative approach (web 2.0, Social Computing)

Levels of text representation:
- Lexical (character, words, phrases, part-of-speech tags, taxonomies/thesauri)
- Syntactic (vector-space model, language models, full-parsing, cross-modality
- Semantic (collaborative tagging/web 2.0, templates/frames, ontologies/first order theories)

The majority of the market actors today works on the syntactic (and lexical) level.

Marko then goes on to demonstrate the different approaches to text processing by showing a range of demos.

- Enrych: Enriching
- Searchpoint: Crawls the next result pages (a few hundred results) and clusters them in different categories on the fly, or classifying them with dmoz.org categories (you should try it! searchpoint.ijs.si)
- News reporting bias
- News visualization (News Explorer - will be available on the web soon)
- Knowledge based summarization
- Question and Answering: Demo showing how triples are extracted from documents given the NLP search and the result shows the triples, the corresponding text and the text repr. of the triples
- The Cyc Ontology ("The Ontology of the World")
   - 15 000 predicates (this is the hard part!)
   - 300 000 concepts
   - 3,2 mill assertions

More information on VideoLectures.net

WIMS'11 - dag 2

Peter Mika, Yahoo! Research
2001: The birth of the Semantic Web
- Scientific American article
- Web Working Symposium at Stanford
- Semantic Web standard
- EU funding (OnToKnowledge) and DAML funding
- the Semantic Web starts a career.... and so do I

2004-2006: Reality sets in
- engineers are not logicians
- humans will have to do most of the job
- no funding

2007: A Second Chance
- data first, schema second... logic third
- Linked Data

Why Semantic Search?
Improvements in IR are harder and harder to come by
- machine learning using hundreds of features
- heavy investment in computational power

Remaining challenges are not computational, but in modeling and user recognition


Poorly solved information needs
- multiple interpretations ('Paris Hilton')
- Long tail queries (george bush - the beer brewer in Arizona)
- multimedia search
- imprecise or overly precise searches
- searches for descriptions (probably the most important)

Searching for 'roi blanco' [colleague of Peter] gives fairly good organic results, but the advertisements attached are quite bad

Don't solve the sparsity problem where it doesn't exist!

Why Semantic Search? (Part II)
Swoogle - the first semantic web search engine (2007)
- The Semantic Web is now a reality (not in 2007)
- end users use keyword queries, not SPARQL

Novel search tasks
- aggregation of search results (e.g. price comparison across websites)
- analysis and prediction (e.g. world temperature by 2020)
- semantic profiling
- semantic log analysis
- support for complex tasks (search apps)

Why Semantic Search? (Part III)
There is a model
- publisheres are (increasingly) interested in making their content searchable, linkable and easier to aggregate and reuse
-

rNews: RDFa vocabulary for news articles
Facebook's Like and the Open Graph Protocol (also mentioned by Jim H.)

Semantic Search
Definition:
- makes use of the structure of the data
- exploits this understanding at some part of the search process

Data on the web
Two solutions:
- extraction using Information Extraction techn.
   - NLP
   - extr of triples
   - filling web forms aut.
   - extr from HTML tables
   - wrapper induction

Have to teach your search enginge how to crawl the semantic web
- linked data
- RDFa
- SPARQL endpoints (problem of discovering the endpoints)

Data fusion
- ontology matching
- entity resolution
- blending

Query interpretation
- provide a higher level representation of queries in some conceptual space
- interpretation happens before the query is executed

Query interpretation in  Semantic Search
- "Snap to grid"
- larger user involvement
   - guiding the user in constructiong the queries (e.g. Freebase Suggest)

Indexing
- matching and ranking
- indexing for speeding up matching
- type of index depends on the query language to support

Semantic Search evaluation
- critical component in developing IR systems
- keyword search over RDF data
- focus on relevance, not efficiency
- real queries and real data
- TREC style evaluation

Search interface
- snippet generation (enriched serach results for pages that contain microformat or RDFa)
- adaptive and interactive pres.
- aggregatred search
- query and task templates

Sig.ma - Semantic Information Mashup (DERI)
Time Explorer

Future work in Semantic Web Search
- semi-automated ways of metadata creation (how to go from 5 % metadata to 95 %?)
- data quality (how to assess the quality of data?)
- reasoning (aut. ontology mapping, instance mapping and blending)
- scalability
- ontology reuse (how to get people to reuse ontologies?)
- display (how to aut. generate effective displays for data we don't understand, or only partially understand?)

In 2011
- the Semantic Web is still evolving (finally, a JSON syntax for RDF!)
- leaner and meaner
   - bottom-up approaches
- we get some credit in other fields
   - RDF data management is now a topic at VLDB, others

The Semantic Web has finally grown up - and so have I!

Sören Auer (Universität Leipzig): Creating Knowledge out of Interlinked Data
Based on the EU FP7 project LOD2

Why the Semantic Web won't work
- reasoning does not scale on the web (web scalable DL reasoning is out-of-sight)

"What is the only former Yugoslav republic in the EU?"
- this question can still not be answered by IBM's Watson

But we can do what works already now:


A global, distributed platform for data, information and knowledge integration

Linked Data Lifecycle:
...-> Interlinking/Fusing -> Classification/Enrichment -> Quality anal. -> Evolution/Repair -> Search/Browse/Explore -> Extraction -> Storage/Querying - Manual revision/authoring ->...

Extraction
- recently launched DBpedia Live (the most important part of Wikipedia are the Infoboxes which are higly interlinked in the original source)
DBpedia Live http://live.dbpedia.org/sparql (DBpedia Live is constantly updatet while the "official" DBpedia SPARQL endpoint is only updatet about twice a year)
Mappings Wiki - http://mappings.dbpedia.org

DBpedia inline: use the typed links approach to provide more information about internal links
Semantic wikis: Currently does not scale to Wikipedia's needs, but is perfectly ok for smaller wikis

LinkedGeoData - revealing the data behind OpenStreetMaps
OpenStreetMaps: "Wikipedia for GeoData"
- extremely rich source of data
- LinkedGeoData will try to exploit this rich informatioin source with Linked Data technology

Important work is the ongoing work on standardization of how to map RDB to RDF
- W3C RDB2RDF Working Group

From unstructured data:
- deploy existing NLP appr (OpenCalais, Ontos API) - NLP2RDF

From semi-structured sources
- efficient bi-directionsl synchronization

From structured sources
- declarative syntax and semantics

RDF Data Management
- still 5-50 times slower than RDBMS
- performance increases steadily
- a little performance decrease is acceptable, but not too much

DBpedia Benchmark
- uses DBpedia as data and a selection of 25 frequently executed queries
- ranking between different systems as expected, but the differences were bigger than other benchmarks

The performance gap between RDB and RDF must be reduced
More realistic benchmarks


Authoring
Two kinds of Semantic Wikis:
- semantic (text) wikis (edit the text)

OntoWiki - a semantic data wiki
- serves as LInked data/SPARQL endpoint
- semantic data wikis (edit triples)

RDFaCE - RDFa Content Editor (rdface.aksw.org)
- especially targeted for rNews

LOD Linking
- automatic
- semi-aut. (SILK, LIMES)
- manual

Interlinking challenges: Only 5 % of the information on the Data Web is actually linked

Enrichment
Linked Data is mainly instance data

Quality Analysis
Challenges: Establish measures for assessing the authority, provenance, reliability of Data Web resources

Evolution


Exploration


LOD Lifecycle supported by Debian based LOD2 stack (to be released in September)
- but will also be available through a web interface directly accessible from the web (without downloading or pre-installing)

Use cases:
- especially suited for governmental data (open data)
- Publicdata.eu
- scoreboard.lod2.eu

Michael Hausenblas (DERI, Univ. of Galway): Utilising Linked Open Data in Applications
Six steps for utilising LOD in applications:

1. Data awareness
- opendata.ie
- LOD cloud

2. Modeling
- Neologism
- Data Cube
- prefix.cc (established and controlled by DERI)

3. Publishing
- Google refine plug-in
- RDB2RDF/D2R

4. Discovery
- VoiD/DCat
- Sindice
- CKAN

5.Integration
- LATC
- Sig.ma

6. Use cases
- DERI in-house
- CSO/schools pilot

Workshop part II (Sören Auer)
Linked Data provides a global data-space with a uniform API (due to RDF as the data model)

Access methods:
- dereference URIs via HTTP GET
- SPARQL
- data dumps (RDF/XML)

When to use RDB/SQL and when to use RDF/SPARQL:

RDB/SQL:
- well defined RDB schema that won't change very much
- performance is an important issue

RDF/SPARQL
- getting more information out of your data
- highly dynamic, frequently changes in structure/schema

All in all the two technologies should be seen as complementing each others and not competing.

WIMS'11 - dag 1

Live-blogg frå WIMS'11-konferansen
Konferansen mottok 170 paper og programkomiteen valde ut 44 full paper og 11 posters for presentering.

Jim Hendler: "The Semantic Web 10th Year Update"
Først ei oppmoding til deltakarane om å sjå seg rundt i det fantastiske landskapet ("certainly one of the most beautiful places I have been to".

Vil fokusera meir på kva som skjer for tida enn på kva som ikkje har skjedd.
Viser først utkastet (kladd) som vart sendt til Scientific American:

I Semantic Web Vision

II What are the enablers
- Screen Scraping
- Data on Web
Zip code link
Ontology Independence

"Then, a miracle occurs"

III Bringing it all together

Viktige begrep:
Web 3.0
Semantic Web
Linked Data


Hugs at for 10 år sidan var søk ganske eksotisk (Alta Vista var den leiande, Google knapt synleg).
Facebook var langt frå oppstart og han som etablerte Twitter budde heime hjå foreldra..

Facebooks Open Graph Protocol (OGP) - annonsert i april 2010
- det er eit veldig enkelt vokabular (mellom 6 og 8 klassar og rundt 20 førehandsdefinerte typar)
. basert på RDFa
- 10-15 % av alle som brukar 'FB Likes', brukar OGP (men det er 10-15 % av meir enn 3 mill. 'likes' pr. dag!
OGP er utvilsamt den mest brukte ontologien på web-en i dag
Kvifor har FB satsa på RDF(a)?
- for å få meir presis beskrivelse av eksakt kva den enkelte brukaren likte på den spesielle FB-sida.
- det gir FB "labeled links"
- "the network of likes is where their money is made!"

Før 2006 var porno den industrien som genererte mest inntekter på nettet, etter den tida er det annonsering.

Tredjepartsfirma brukar OGP og lagar sine eigne utvidingar og påbygg (eksempelvis SocialWire). FB og OGP blir eit økosystem for vidare utvikling.
Bitte lite semantikk brukt på eit enormt domene gir etter kvart betydelege resultat.
Best Buy opplevde ein auke på over 30 % i click-through ved å leggja på semantisk informasjon på produkta slik at dei framstod i Google-søk med meir utfyllande informasjon.

Kva har endra seg no samanlikna med rundt 10 år sidan?
- semantisk søk
- annonsering driv web-marknadar
-
Sjølv om semantisk web-stakken ikkje lenger blir oppdatert ("for komplisert") ser vi at fundamentet (dei nedste klossane) no begynner å komma på plass.

SPARQL har vore viktig både for standardisering av søk mot triplar, men også for å laga hybrid-løysingar som fungerer mot standard relasjons-databasar.

Det er ein bitte liten del av OWL i fundamentet ("skal seia noko om OWL seinare, men må vera litt forsiktig").
Web-en handlar om lenker, ikkje sider (links, not pages).

Typed links er ikkje noko nytt, det kom veldig fort opp etter at web-en var oppfunnen.
Kva skjedde med ontologiar?
- frå 2001 til 2006 vart det investert veldig mykje i ontologi-utvikling
- det er dyrt og ROI må vera høg for å forsvara investeringa og vedlikehaldet
- det er grunnen til at "expert systems revolution" ikkje skjedde
- analogien er pre-web hypertekst-verd (som på mange måtar var langt meir avansert enn web-ens hyperlenker)
- web-ens løysing er typisk 80/20: "Heavy use of a small amount of RDFS and a tiny bit of OWL suits the web much better" -> "A Little Semantics Goes a Long Way"

Hendler meiner dei var inne på det rette for 10 år sidan, men undervurderte kor lite (kor enkelt) det måtte vera for å ta av.

Arrogant Skatteetat II

Skatteetaten gir seg ikkje. Nytt brev i dag, denne gangen i ei anna sak om eit manglande kontonummer. Saka gjeld i korte trekk skifte av kontonummer i eit selskap eg er kasserar for. Endring av kontonummer skal meldast Skatteetaten (det var nytt for meg), og eg fekk brev frå etaten 29.04 om at nytt kontonummer måtte sendast dei.

Eg sende det nye kontonummeret pr. brev like etter, men det har tydelegvis ikkje Skatteetaten oppdaga. Det er ein stor etat må vita, og omorganisert seg har dei også for å bli meir effektive (til kva??), så det er ikkje rart dei ikkje klarer å halda oversikt over kommunikasjonen med brukarane.

I dag fekk eg altså nytt brev om manglande kontonummer, med mellom anna følgjande ordlyd:

... Vi manglar opplysningar om verksemda sitt bankkontonummer og ber difor om, for 3. gong at de sender inn denne informasjonen...

For det første er det ikkje tredje gongen eg blir beden om å senda inn kontonummeret, men andre gongen. For det andre er nytt kontonummer alt sendt inn, tydelegvis utan at dei har registrert det. Det er vel ulike avdelingar som handterer dette..

Som i forrige sak saknar eg ei meir audmjuk haldning og ei opning for at også etaten kan ha gjort feil. Det er vanleg elles i næringslivet og samhandling med offentleg sektor at ein opnar for at meldingar/innbetalingar kan ha funne stad etter at første påminning er gitt.

Skatt Verst?

Eg har fått brev frå Skatt Vest om omsetningsoppgåva for 2010 og utrekna avgift. Omsetningsoppgåva er ein oversikt over meirverdiavgift inn og meirverdiavgift ut, og oppsummert om ein har til gode eller er skuldig avgift. For jordbruket er det ei årleg rapportering og fristen er 10. april i påfølgjande år.

Eg leverte omsetningsoppgåva for 2010 på papirskjema fordi Buypass-kortet mitt var utgått då eg skulle rapportera, og skjemaet vart levert innan fristen og på originalskjema som kravet tilseier. Nokre veker etter fekk eg svar frå Skatt Vest om at oppgåva ikkje kunne lesast maskinelt og at det kunne vera fleire grunnar til det. I mellomtida hadde eg fått nytt Buypass-kort og sende omsetningsoppgåva inn på nytt via Altinn.

Så får eg brevet frå Skatt Vest med utrekna avgift for 2010, og der skriv dei:

Omsetningsoppgaven deres ble mottatt etter fristen for innlevering. Fristen var i dette tilfellet 11.04.2011. Når omsetningsoppgaven ikke er kommet inn i rett tid eller ikke er utfylt på riktig måte, kan avgiften økes uten varsel med inntil tre prosent (min. 250 kroner, maks. 5000 kroner) etter merverdiavgiftsloven § 21-2. Denne gangen har vi ikke økt avgiften, men det kan bli aktuelt dersom dette gjentar seg.

Hallo? Eg leverte oppgåva innan fristen så ikkje kom her med den tonen takk!

Det slår meg at Skatteetaten kan gjera ein god del med standardbreva sine, ikkje minst jekka ned tonen og og gjera den litt meir audmjuk for at feil også kan førekomma på deira side. Men nei då, Staten gjer aldri feil må vita.

I tillegg er brevet skrive på bokmål, og eg har vel krav på å få svar på mi eiga målform sidan det er ein offentleg etat som svarer?

Statoil og oljesand

Det er generalforsamling i Statoil 19. mai og som dobbelteigar i selskapet (gjennom Staten sine 67 % og gjennom eigne aksjar) støttar eg forslaget om at selskapet snarast avviklar oljesandprosjektet sitt i Canada. Det er svært dårleg reklame for Norge. Sidan eg ikkje møter på generalforsamlinga sjølv, har eg gitt Greenpeace fullmakt til å stemma for meg. Greenpeace har ein kampanje der dei samlar fullmakter for å stemma for forslaget om å trekkja seg ut av oljesand-prosjektet.

I Stavanger vil også "Besteforeldre mot oljesand" vera på plass for å demonstrera. For ein  månads tid sidan rykte dei inn ein heilsides annonse i Edmonton Journal, den største avisa i delstaten Alberta der oljesand-utvinninga føregår. I annonsen beklaga dei på vegne av bekymra besteforeldre i Norge, at den norske staten er involvert i det miljø- og klimamessig svært tvilsame prosjektet.

Dette er litt utanfor tema eg vanlegvis skriv om, men eg kommenterte også samanslåinga av Statoil og Hydro i 2006, ei samanslåing eg meinte var uheldig. Det store problemet med Statoil er at dei er involverte i tvilsame prosjekt (som oljesand i Canada, gass-skifer i USA) og i land med tvilsame regime (Angola, Nigeria, Irak, Aserbadsjan ..). Eg forstår ikkje at dette skal vera ei oppgåve for den norske staten. Viss Statoil var eit privat selskap ville det vera heilt ok, då vart det eit forhold mellom selskapet og dei lokale styresmaktene. Saka stiller seg annleis når det er nasjonale interesser bak.

Generalforsamlinga kan også følgjast via webcast.

Feilmeldingar med eit smil

Buypass har som tidlegare nemnt elendige feilmeldingar, og er ikkje åleine om det. Men om det er vanskeleg å gi presise feilmeldingar, er humor eit bra alternativ.

Framfor alt har web 2.0-bølgja gitt oss meir avslappa haldningar til feil gjennom tidlege lanseringar (beta-lanseringar har vore ein farsott som eg håpar snart er på retur) og eit anna syn på feil og feilmeldingar. Den avslappa stilen er ofte kommunisert med humor, og det fungerer. Det er ganske avvæpnande når avsendaren viser både sjølvironi og humor. Her er først eit eksempel frå Twitter-klienten Seesmic:

Og Firefox har skjønt at det hjelper å leggja seg flate:

Elendige feilmeldingar

Feilmeldingar kan vera ei kjelde til opplysning og innsikt, men er dessverre ofte kodar for spesielt interesserte (les: utviklarar).

Eg fekk følgjande feilmelding då eg skulle logga inn på Altinn med Buypass-kortet mitt:

"Feilreferanse 31675
Ved kontakt med Kundeservice, oppgi hendelse 309620-228 sammen med feilreferansen."

Ja? Ikkje direkte opplysande for brukaren, som må kontakta brukarstøtte for å dekoda meldinga. Feilmeldinga viser seg å vera "Ditt spillerkort er utløpt. Et smartkort lever i 3 år, så må de byttes ut."

Tenk om feilmeldinga hadde sagt akkurat det, og gjerne vist til nettsida på buypass.no der det står kva du må gjera for å få nytt kort? Det hadde spart Buypass og andre for mange brukarspørsmål.

Så enkelt, men likevel så vanskeleg

Altinn - ingenting ut!

Problema med Altinn forrige veke er alvorleg. Altinn er prestisjesatsinga innan e-forvaltning, og det er brukt store summar for å etablera rapporteringsportalen. Likevel skjer det same kvar gong trafikken blir stor - den taklar ikkje presset. Dersom dette var ei enkeltståande hending, ville det vore tilgjeveleg. Men når det skjer gang etter gang, må det snart få følgjer.

Samla over ein milliard
Kontraktar for Altinn II vart tildelte Accenture (programvare) og Basefarm (drift) i 2008 og hadde ein verdi på mellom 550 og 700 mill. kr. Berre i 2009 vart det brukt 208 mill. kr til vidareutvikling av Altinn.

Maskin- eller programvarefeil?
Om det er maskinvare eller programvare som feilar, ser ikkje ut til å vera klarlagt, og eg tippar aktørane prøver å skyva problema over på kvarandre. Mykje talar likevel for at det er programvara (Accenture) som ikkje held mål.

For dårleg kompetanse hjå Br.reg?
Eg er redd eit av problema med Altinn er for dårleg kompetanse hjå den ansvarlege etaten, Brønnøysund-registera. Då blir det fort problem med kravspesifikasjon og oppfølging av arbeidet til konsulentfirma som blir valt.

Opne standardar?
Oppgraderinga til Altinn II har også teke lenger tid enn planlagt, og framleis heng det att gamle modular. Det er ganske utruleg at Accenture fekk lov å utvikla første versjon av Altinn i eit proprietært format (Adobe Forms), og det har teke tid å få systemet over på meir standardisert plattform. Akkurat kor opne standardar som blir nytta, er uklart for meg.

Innloggings-forvirring
Sjølv om eg leverer sjølvmelding for næringsdrivande, fekk eg lyst til å logga inn gjennom Skatteetaten sine sider då eg las om problema. Her møtte eg eit anna problem: Tilsynelatande ikkje muleg å logga inn med Buypass-kort. Frå Skatteetaten si tydelege lenke, blir du sendt til MinID. Der står det ikkje eit ord om at du kan bruka Buypass for å logga inn. Betyr det at det ikkje er muleg? Det blir uansett heilt feil, har du først Buypass-kort må du sjølvsagt kunna bruka det. Det er trass alt den sikraste innloggingsmetoden.

Uavhengig gransking!
Fadesen med Altinn må granskast av uavhengige ekspertar. Når det blir brukt over ein milliard på eit it-system som dette, er det minste me må kunna forventa at det fungerer når det gjeld som mest. Ei intern gransking held ikkje her.

Innsirkling 2

Etter den store leseopplevinga med Carl Frode Tiller si bok "Innsirkling" måtte eg sjølvsagt lesa fortsetjinga "Innsirkling 2". Den siste boka følgjer same oppskrift som den første. Tre nye personar skriv brev til David om minna frå ungdomstida. David har som kjent mista hukommelsen, som det står i ein notis i avisa.

Tiller har funne ein god formel, og det fungerer godt også i bok nr. 2, faktisk endå betre enn i den første. Eg tykkjer dei tre historiane er sterkare og meir truverdige enn dei første. Personane er jamt over meir interessante og overtydande enn i første boka. I den første boka tykte eg Jon sin historie var veldig sterk, medan presten Arvid og venninna Silje sine historiar ikkje var like overtydande.

Som i den første boka, verkar den første historien (Ole), sterkast. Det kan vera at sidan dei andre historiane følgjer same mal og dramaturgi slik at ein veit korleis det kjem til å utvikla seg. Men i tillegg er både Jon og Ole sine historiar sterke. Dei to andre personane i den siste boka er også sterke, og den siste er i motsetnad til alle andre ikkje frå ein av David sine venner, men frå mora til David si venninne. Det er eit vellykka grep. Totalt sett kjem personen David tydelegare fram i denne boka enn i den første.

Men avslutninga av boka står ikkje i stil med resten. Den blir rett og slett for dårleg, og eit antiklimaks. Trass i det er boka vel verdt å lesa.

The Wire - igjen

.. og der var siste episode av sesong 5 ferdig og dermed heile The Wire-produksjonen. Det betyr 60 episodar a ca. 1 time, altså 60 timar. Det er ganske drøyt, nesten så eg kvir meg for å innrømma det. Med ein periode på 2 og 1/2 månad er det opp mot ein time for dagen - jeez.. Trøsta får vera at eg nesten ikkje har sett på tv utanom serien.

Veldig bra serie
Serien har vorte betre og betre og total inntrykket er veldig bra, endå betre enn den første omtalen eg ga etter dei to første sesongane. Samanlikninga med Sopranos er vanskeleg og kanskje urettferdig, men eg har endra synet litt her. På mange måtar overgår serien Sopranos, sjølv om den på andre område også er svakare.

Sosial bodskap
Etter å ha sett heile serien, blir David Simons sosiale bodskap stadig tydelegare. Utgangspunktet er dei kriminelle narko-miljøa, og politiet sin kamp mot desse. Men serien går også bak gate-gutane og ser på årsakene til at det går så gale med så mange. I fjerde sesong får skulesystemet stor plass, og i femte og siste sesong blir søkjelyset sett på dei mange heimlause. Her er også ein avisredaksjon sentral, og på dette området er Simon på heimebane, som tidlegare kriminalreportar.

Politisk maktkamp og korrupsjon
Det politiske systemet, med borgarmeistar og byråd i spissen, får stor plass. Dei er i tett dialog med politiet, og det er eit utruleg spel heile vegen. Kynismen er total og maktspelet rått - det handlar berre om å skaffa seg nok stemmer til neste val og til neste posisjon i hierarkiet. Eg er redd mykje av dette stemmer også i det verkelege USA, og også andre stader.

Ingen happy ending
Serien er ultra-realistisk også med tanke på at dei store fiskane slepp unna. Også korrupte politikarar med narko-pengar på samvitet, slepp unna. Og heltane i serien, framfor alt McNulty og Freamon, blir avskilta og sette på plass i systemet. Det er ganske desillusjonistisk, men bidreg til auka truverde.

Det er særleg koplinga mellom narko-miljø og politikarar og andre høgtståande personar som viser seg umuleg å forfølgja. Som etterforskar Lester Freamon formulerer det: "If you follow the drugs, you end up with narko criminals. If you follow the money, you don't know where you will end up."

Eg er ikkje åleine om å setja pris på serien. På IMDB får serien 9,7 av 10 oppnåelege poeng! frå nesten 32 000 stk. Det er smått utruleg. Til samanlikning får Sopranos 9,4 (frå 38 000).

Av mange gode enkelt-scenar er favorittane mine desse:

1. Stringer Bell blir drepen
2. Omar Little i vitneboksen
3. Avsløring av forbrytar med "løgndetektor"

Ei bittelita ripe i lakken er scena der Omar Little blir skoten. Omar er "den gode" skurken som stel frå narkobandane og terroriserer dei. Han slepp såvidt unna ei felle og må kasta seg ut av ei vindauga i tredje etasje, og resultatet er ein knust fot. Han humpar seinare rundt med ei krykke, men i sekundane før han blir teken av dage (av ein ung gut), går han heilt vanleg, utan antydning til halting. 

Det er vel nesten det einaste negative eg har å seia om serien. Kanskje bortsett frå at opplegget frå etterforskarane McNulty og Freamon i sesong 5 er litt "over the top" - eller litt overdrive, som far min ville ha sagt.

Forslag til ny serie?

Eg kjem til å sakna serien, og er som tidlegare nemnt open for nye forslag. Men eg har gitt meg sjølv beskjed om å venta til jul.. Har forresten sett at David Simon er i gang med ein ny serie basert på New Orleans etter Katarina-katastrofen.

Trippel-tragedie og matsikkerheit

Jordskjelvet i Japan har ført til øydeleggingar og lidingar som er vanskelege å fatta. Sjeldan har ordtaket "ei ulykke kjem sjeldan åleine" vore så treffande: Først jordskjelv, så tsunami, og som om ikkje det var nok; ein overhengjande fare for ei alvorleg atomulykke.

Det er den siste trusselen som kanskje er den verste. Eit alvorleg utslepp ved eitt eller fleire av atomanlegga i katastrofeområdet, vil kunna få dramatiske følgjer for Japan og også for omliggjande land.

Tsjernobyl nesten gløymt
Det er under 25 år sidan Tsjernobyl-ulykka (26. april 1986) og likevel er det lenge sidan samfunnet gløymde dei alvorleg truslane atomkraft representerer. Sjølv om det ikkje skulle gå så gale som ein fryktar i Japan, er to slike hendingar på under 25 år (og legg til fleire andre alvorlege hendingar ved atomkraft-anlegg i perioden) ein klar bodskap om faren som heng over oss.

Landbruksmeldinga
I løpet av året legg Landbruks- og matdepartementet ei landbruksmelding for Stortinget. Den skal staka ut kursen for landbruket dei neste ti åra, og kanskje lenger (bør absolutt ha lenger horisont enn det). Denne meldinga bør ta opp truslane eg nettopp har skildra og setja søkjelyset på matvaresikkerheit.

Det hjelper lite med mykje "pæeng på bok" om det ikkje er mat å få kjøpt. Situasjonen i Japan viser kor utruleg fort alvorlege situasjonar oppstår og kor viktig det dermed er å vera trygg på eiga matforsyning. Det er sjølvsagt ingen total-garanti, for tilsvarande ulykker kan også oppstå nær Norge, men å sjå bort frå ein større forsyningsgrad av mat meiner eg er direkte uansvarleg.

NOU om sårbarheit i 2000
Kåre Willoch leia arbeidet med "Et sårbart samfunn - Utfordringer for sikkerhets- og beredskapsarbeidet i samfunnet", NOU 2000:24. NOU-en begynner med desse orda:

Det er sannsynlig at noe usannsynlig vil skje (Aristoteles, 384–322 f.Kr.).

Forslaga i utgreiinga har fått mange følgjer, men dei har i hovudsak vore innretta mot meir tilsyn, kontroll og koordinering. Overraskande lite vart presentert som førebyggjande tiltak, og utvalet presiserte sjølve i kapitlet om mat at dei la vekt på matvaretryggleik i forståinga trygg mat, i motsetnad til matvaresikkerheit forstått som sikker forsyning. Denne avgrensinga verkar noko merkeleg.

På tide å diskutera matsikkerheit!
I den nye landbruksmeldinga bør matvaresikkerheit adresserast, og dei seinaste hendingane bør få utvalet til å ta dette med det største alvor. Som det vart uttrykt i NOU-en frå 2000:

Litt paradoksalt kan man si at en viktig side av arbeidet med sikkerhet og beredskap er å bli mer «etterpåkloke på forhånd.»

Open e-post til Høgre si stortingsgruppe

Høgre skal snart ta stilling til Datalagrings-direktivet (DLD) og dei sit med nøkkelen. Eg har sendt følgjande epost til stortingsgruppa, det bør fleire gjera:

Avgjerda om Datalagringsdirektivet (DLD) nærmar seg og eg set mi lit til Høgre. Ikkje fordi det er mitt parti, men fordi eg alltid har oppfatta Høgre som ein garantist for personvernet og individet sin grunnleggjande rett til eit privatliv utan overvaking. No har de sjansen til å visa at partiet framleis er å stola på i slike saker.

Eit ja til DLD vil innebera eit paradigme-skifte (ja, i dette tilfellet er det rett å bruka Thomas Kuhns paradigme-begrep) ved at heile folket i utgangspunktet blir mistenkeleg-gjort og overvaka.
Hendingane i Midt-Austen og Nord-Afrika dei siste månadane bør verkeleg få oss til å tenkja oss om når det gjeld overvaking!

Med helsing
Svein Ølnes, Sogndal

Brevet

Kirsti Coward, jurist og tidlegare dommar i Høgste-rett, har skrive blogg-innlegg på Klarspråk-bloggen med tittelen "Savnet av brevet". Det er interessante, og litt vemodige, refleksjonar over ei tid og eit fenomen som snart er borte.

Eg kom til å tenkja på eit brev eg fann frå bestefar min. Han skreiv til syskenbarnet sitt i Amerika, og brevet kom tilbake i samband med eit dødsbu. Brevet er skrive i 1948 og gir eit interessant bilete av tida rett etter siste verdskrigen. Legg også merke til den flotte i-formi som den nye nynorsk-norma vil ha bort.

Kjære syskinbarn!
Takk for brevet som eg fekk i sumar. Eg vart svert glad og få høyra ifrå slekti mi i frå Amerika. Det vart so lenge for eg kunde skriva att, for eg laut venta so lenge på bileti. Sogndalsboki er utseld, men skulde det koma att fleire av det slaget skal eg senda deg ei.

Me hadde det godt med mat under krigen, me som hadde gard, me måtte hjelpa byfolki for dei svalt. So var det på bytehandel med klæ, for det var svert vanskeleg, det var og byta atti kjøt og smør, so me hjelpte kvarandre det beste me kunde. Tyskarane øydelagde ikkje noko i Sogndal, men me hev no ein hard paakjenning av krigen, ein verte mest øylagd av dei store skattar.

Eg fora på garden min ein 7-8 kyr, 1 hest og ein 25 sauer og so griser og høns. Eg hev no havt garden i 25 år. Det er 21 år sidan eg gifte meg. Kona mi er frå Fimreite og heiter Sunniva. Eg hev tre gjenter den eldste heiter Aashild og er 20 år. Ho er på ein stor foretning i Bergen, ho er forlova. Den andre er 17 år og heiter Gunvor. Ho er på eit kontor på ein fabrik her i Sogndal. Den tridje heiter Astrid og er 12 år. Bror min er gift til ein liten gard ca. 2 mil herifrå, han hev 2 gjenter. 

Eg sende ei par bilete av gjentungarne mine. På det eine er dei alle 3 og det andre dei 2 elsta. So sende eg bilete av heimen min, og so eit so du ser heila Barsnes. Eg set ein x over der som husi mine står.

Du får hava takk for pengane som du sende. Hopar du forstår det eg skriv, for eg skriv på nynorsk og det som du skriv det kallar me riksmål. Hev du ikkje tenkt deg ein Norgestur, du er velkomi vel du koma. Norge er vorte eit turistland her er ein masse utlendingar um sumaren, og dei lika seg godt her.

Bilete av besteforeldri mine hev eg ikkje. Den hagen du ser rundt husi er hagen som bestefar hev planta, so mor di hev sikkert mange gonger plukka frukt av desse trei.

Me er alle friske og hev det godt, men det er mange ting her er lite av. Det er iser 3 ting det er lite av og det er sukker, kaffi og bumbulstøy, so dei tingi er ikkje betre med no eller under krigen. 
Eg lika og høyra ifrå deg att um bileti er komne vel fram. So er du hjarteleg helsa ifrå oss alle i huset.


Helsing
Skak Barsnes, Sogndal i Sogn, Norge.

Google for fall?

Google er suverene på søk, men stadig fleire uheldige eksempel på lureri (spam) skadar søkegiganten. Dersom det ikkje hadde vore så stor avstand til konkurrentane, kunne dette vore tids¬punktet der kongen vart kasta.

Eventyret Google
Historia om Google er som henta frå eventyret, det amerikanske sjølvsagt. To studentar som startar ein søkemotor frå hybelen, som del av ein master og seinare PhD. John Battelle har skrive om dette i den fascinerande ”The Search – How Google and its Rivals Rewrote the Rules of Business and Transformed Our Culture”.

Google ope eller lukka?
Mange ser på Google som det opne alternativet, og samanlikna med t.d. Apple har det mykje for seg. Men ein må ikkje la seg lura, for kjerneverksemda søk har Google alltid vore lukka. Algoritmar har vore leiestjerna for Larry Page og Sergey Brin. Eg har tidlegare fortalt om konferansen Search Engine Meeting i Boston i 2000 der alle dei viktigaste søkemotorane var representerte, også Google. Larry Page var den gangen outsideren på veg opp. Han hadde eitt svar på alle utfordringar (om søkemotorane kunne klara å indeksera heile weben, korleis unngå at spam øydela søk osv.): Betre algoritmar.

Svaret er betre algoritmar
Google er då også gjennomsyra av denne tankegangen; alt kan løysast med betre algoritmar. Nokre ganger får det komiske resultat, som blemma med Buzz der dei smarte algoritmane viste seg å provosera brukarane kraftig, og tok i praksis livet av Twitter-konkurrenten.

God PR og dårleg PR
Mykje av Googles suksess byggjer på systemet PageRank. Det er grunnlaget for PhD-arbeidet til Larry Page og Sergey Brin, og går i korte trekk ut på å rangera nettsider etter kor mange og kor gode (autoritetsmessig) lenker dei har til seg. Systemet er ikkje noko Page & Brin har funne på sjølve, dei tok utgangspunkt i Eugene Garfields citation analysis, ein metode han utvikla ved University of Pennsylvania i 1950-åra. PageRank er elles patentert av Stanford University og det betyr at kvar gang du og eg søkjer på Google, tikkar det inn nokre cent til dei. Til saman blir det ein ganske hyggeleg  årleg sum.

Men PageRank kan også lurast ved å etablera såkalla lenkefarmar (link farms). Tusenvis av nettstader blir brukte til å lenka til kunden sin nettstad, og for spesifiserte søkeord. Det er mellom anna dette som er avslørt i saka om J. C. Penney, omtalt litt lenger nede.

Akkurat no betyr PR dårleg PR for Google.

Avstand mellom teori og praksis
Google sin offisielle politikk har heile tida vore å slå hardt ned på forsøk på lureri. Men praksis har vore ein annan. Det har heile tida vore muleg å lura Google, og spam har vorte eit større og større problem. Avstanden mellom politikk og praksis er farleg, og det er den som gjer Google sårbar.

Organisk kontra ”black hat”
Den eksplosive veksten i firma som tilbyr søkemotor-optimalisering, har fått fram mange firma som har lureri som forretningside. Eit SEO-firma (Search Engine Optimization) har i hovudsak to måtar å arbeida på: organisk og ”black hat”. Det første alternativet inneber å følgja reglane (skrivne og uskrivne) og ha brukaren brukaropplevinga som rettesnor. Det andre alternativet har topp-plassering i Google-søk som einaste mål, og alle teknikkar er tillatne.

Det er her snakk om det som blir kalla organiske søk, altså søk der søkemotoren står for alt arbeid og der det ikkje er betalt for plassering. Betalte resultat skal tydeleg merkast, og i Google vil dei enten vera i starten av resultatlista, eller typisk i høgremargen.

Den siste ærlege SEO
Jill Whalen har arbeidd med søkemotor-optimalisering i meir enn 10 år, og har gjennom nyheitsbrevet High Rankings Advisor spreidd kunnskap om organisk SEO og stimulert til diskusjon. Når ein så profilert SEO-ekspert er i ferd med å gi opp, bør varsellampene blinka kraftig hos Google. I eit kraftig oppgjer med Google, ”Dear Google... Stop Making Me Look Like a Fool!”, set ho ord på frustrasjonen mange har:

Dear Google,
I'm tired of you making me look like a fool.

I've spent a good portion of the last 10 years patiently explaining to business owners and budding SEO enthusiasts that the key to being found in Google is to have one, great, all-encompassing website. That throwing up multiple keyword-rich domain doorway sites is a fool's errand. That writing crappy articles and submitting them to networks full of other crappy articles is a waste of time and bandwidth. That keyword-stuffed gibberish on your website just makes it look stupid. That link farms are spammy.

And I really thought that by 2010 all of the above would be 100% true. And yet they're not. I'm not sure if they're even 50% true.

Google i meir trøbbel
I New York Times-artikkelen “The Dirty Little Secrets of Search” blir eit av dei mange vellykka forsøka på å lura Google avkledd. Firmaet J. C. Penney har ved hjelp av eit SEO-firma klart å komma på topp for mange søkeord innan manufaktur (kle, interiør). Sjølv om firmaet er stort, er det likevel merkeleg at dei skal kunna slå kjende merke¬varenamn som Macy’s, WalMart, Home Depot og Sears m.fl. på standard søkeord. Korleis kunne det vera muleg?

New York Times henta eksperthjelp frå Blue Fountain Media og såg nærmare på J. C. Penneys nettsider. Det dei fann, var ikkje pent. Det var velkjende triks frå ”black hat”-verda, triks som Google offisielt seier vil føra til utelukking, men som i praksis er veldig mykje brukte og som gir resultat. Det er nettopp det ærlege ekspertar som Jill Whalen blir frustrerte over.

Dette er farleg for Google. Dersom dei hadde hatt sterkare konkurrentar, kunne det gått skikkeleg ille. Men Microsofts Bing, som er den einaste reelle konkurrenten, er plaga av dei same problema som Google. Men som nummer to langt bak, får dei mykje mindre merksemd.

Now’s the time
Kan nokon ta opp konkurransen med Google? Ja, eg trur det. Eg har tru på at eit skikkeleg open source-initiativ der ein starta med eit godt produkt (Lucene?) og tok i bruk grid-teknologi gjennom bruk av all ledig datakapasitet rundt om på nettet, kunne ha ein sjanse. Det ville i så fall vera ein open søkemotor der algoritmane var kjende, og der brukarinvolvering ville vore med og forma resultatet (stemma opp/ned søkeresultat, luka ut kjeltringar osv.). Jimmy Wales hadde ein liknande ide som oppfølgjar til Wikipedia. Dessverre ser det ut som han har gitt opp. Er det andre som vågar å utfordra Goliat?

Revolusjon 2.0

Diskusjonen har gått høgt om sosiale media sin rolle i revolusjonane i Tunisia og Egypt. Eg har skrive eit blogginnlegg på Vestforsk-bloggen om diskusjonen.

Det verkar som stadig fleire meiner at sosiale media faktisk har vore veldig viktig i mobiliseringa. Det er heller ikkje så rart. Akkurat her trur eg den godaste Malcolm Gladwell har dumma seg litt ut..

Både Dagens Næringsliv og Dagsrevyen har hatt omfattande dekning av sosiale medias betydning i dagens utgåver. Det er særleg Facebook og Twitter som blir nemnde, men bloggar har spelt ei svært viktig rolle i tida fram til opprøret starta.

Fleire har spådd bloggen sin død, særleg etter lynmedium som FB og Twitter. Men eg har stor tru på bloggen. FB og Twitter har etter mi meining særleg viktig for ei utvikling der den vanlege "dagbok-bloggen" har vorte kraftig redusert, kanskje med eit unnatak av "rosa-"bloggar. Resultatet er at dei korte oppdateringane, som jo var weblog-en sitt opphavelege uttrykk, har gått over til FB og Twitter. Bloggen blir dermed plassen for meir utdjupande resonnement.

Eg vågar difor påstanden at nye sosiale media har gjort bloggane betre, sjølv om dei kanskje har vorte noko færre.

Minus og minus blir pluss?

At Nokia har valt Microsoft som samarbeidspartnar kom som ei overrasking for mange. Vittige tunger har døypt samarbeidet NoSoft. Med tanke på kven som no leiar Nokia, burde det kanskje ikkje komma overraskande at valet fall på Microsoft.

Men så til matematikken: Blir det multiplikasjon eller addisjon? Det vil vera utslagsgivande for resultatet. Begge aktørane har minusforteikn. Nokia har rett nok framleis overskot, men pilene peikar stygt ned, det same gjer aksjekursen. Microsoft har eit kraftig minus når det gjeld mobilsatsinga, ei satsing dei aldri har fått til.

Stor og tung
Nokia var for 10 år sidan åleine på mobiltoppen. Dei var både teknologi-leiar og leiande på volum. Likevel, eller kanskje nettopp difor, klarte dei ikkje å snu seg rundt fem år seinare då utviklinga av smarttelefonar tok til. Nokias manglande evne til å sjå utviklingstrenden og snu seg rundt, kjem til å bli pensum på dei fleste business-skular framover.

Det er likevel merkeleg at dei ikkje har klart å læra av historia. Det er farleg å vera på toppen som suveren marknadsleiar. Det er fleire enn Nokia som har fått erfara det. Likevel viser det seg veldig vanskeleg å forsvara ein slik posisjon. Det er mykje lettare å slå undanfrå.

Mobil, men mest pc
Microsofts problem i mobilmarknaden har vore at dei ikkje har vore interessert i mobilbrukarane, men berre i å fremja salet av eigne Office-produkt. Difor har Windows på mobilen først og fremst handla om Office-integrasjon. Men forbrukarmarknaden har ikkje dei same behova som forretningsfolk, og det er forbrukardelen som er leiande i utviklingssamanheng.

Microsoft har, som Nokia, vore for seine til å innsjå problema med mobilversjonen av Windows. Difor blir det ein kamp i motbakke for Windows Phone 7, etter som Android og iOS har fått eit godt grep om marknaden.

Ser ut som minus, ikkje pluss
Nokia + Microsoft ser difor ut som eit minusføretak akkurat no. To minus gir ikkje pluss, berre eit endå større minus. På ei anna side er det farleg å avskriva Microsoft (og Nokia). Microsoft har vist stor evne til å komma tilbake når dei har vore hardt pressa. Dei har stått mot angrep både på operativsystem og kontor-applikasjonar, og på desse områda står dei faktisk sterkare enn dei har gjort nokonsinne.

Samla sett er det bra at det blir eit tredje alternativ for smarttelefonar og at kampen ikkje berre står mellom Android (Google) og iPhone (Apple). Også HP kan melda seg på i kampen med sitt WebOS som dei fekk saman med Palm-kjøpet.

Citius - Altius - Fortius!

"Raskare, høgare, sterkare" - det er som kjendt mottoet for dei olympiske leikane, men kan passa også som beskrivelse på utviklinga i bilens 125-årige historie. Ja, kanskje med unnatak av høgare..

Raskare
Fart har alltid vore tett knytt til bilen, og bilsporten utvikla seg kort tid etter at bilen vart oppfunnen i 1886. Rundt århundreskifte var det alt fleire konkurransar og i 1907 vart rallyet Beijing - Paris arrangert. Etter to månader kom den første bilen i mål!

Fartsrekordar vart stadig brotne, naturleg nok. Men heilt i starten tok dei det med ro. I England måtte ein bil alltid ha ein mann gåande framfor med raudt flagg for å varsla, og bilen kunne køyra i maksimalt 19 km/t. Denne regelen gjaldt heilt til 1896.

Den første bilen som braut 100 km/t-grensa var belgiske Camille Jenatzy i den elektrisk drivne, sigarforma bilen "La Jamais". Det skjedde i 1899. Dersom me held oss til bilar definert som køyretøy med hjul drivne av ein forbrenningsmotor ("Otto"-motor), er rekordlista slik:

200 km/t: Victor Hémery i Mercedes-Benz i 1909 (202 km/t)
(men første køyretøy over 200 km/t var dampdrive, i 1906)
300 km/t: Mercedes-Benz W125 Formel-Rennwagen i 1937 (376 km/t)
400 km/t: Mercedes-Benz W125 Rekordwagen i 1938 (432,7 km/t)


Mercedes-Benz har vore førande i motorsport heilt frå starten, og det er ikkje tilfeldig at tre av dei fire x00 km/t-rekordane er sette med ein Mercedes.

Rekorden i 1938 på 432,7 km/t vart sett av Rudolf Caracciola på Autobahn! Det er framleis det raskaste som er køyrt på vanleg veg, la oss håpa at den blir ståande og at det ikkje blir fleire forsøk akkurat på denne måten. Ein annan kjend racer-sjåfør frå denne tida, Bernd Rosemeyer, omkom same dagen som Caracciola sette den før nemnde fartsrekorden på Autobahn mellom Frankfurt og Darmstadt, i eit forsøk på å slå den nye rekorden.



Bileta over er først den legendariske Mercedes-Benz W125 , som var nærmast uslåeleg på midten og slutte nav 1930-talet og som hadde fartsrekorden i tre tiår (foto: John Chapman (Pyrope), Wikipedia)! I trimma utgåve hadde denne bilen, med rekke-åttar, 595 hk. Fartsrekorden på 432,7 km/t vart sett i ei spesialutgåve av W125 (W125 Rekordwagen), med betre aerodynamikk (biletet over, teke av MartinHansV, Wikipedia). Den var utstyrt med V12-motor som ytte 720 hk.

Fartsrekorden for bilar, jfr. definisjonen over, er 669 km/t (Tom Burkland i 2008). Fartsrekorden for landbaserte køyretøy er elles 1228 km/t, sett av Andy Green i ein ThrustSSC, eit køyretøy som vel må seiast å vera eit fly bortsett frå at det ikkje letta.

Sterkare
Utviklinga dei 125 åra i bilhistoria har naturleg nok gått i retning av stadig sterkare og raskare bilar. Carl Benz' første bil hadde magre 0,75 hk å by på, men alt i 1909 hadde Blitzen-Benz frå Mercedes-Benz 200 hk. Det var frå ein 4-sylindra motor på heile 21,5 liters slagvolum. Sannsynlegvis livsfarleg å starta med sveiv!

Parallelt med auken i effekt har også effektivitet målt i kraft pr. slagvolum auka. 200 hk på 21,5 l volum gir i underkant av 10 hk/liter. Dagens motorar har nærmare det tidoble, dvs. 100 hk/liter.

Nemnast må også Bugatti Veyron som den første produksjons-bilen med meir enn 1 000 hk (1 001). Den var også den første serieproduserte bilen med toppfart over 400 km/t. Den nye Bugatti Veyron Super Sport har toppfart på linje med Caracciolas fartsrekord frå 1938.

Dei siste 10 åra har også energi-effektiviseringa auka mykje. Sidan bilane har vorte ein god del tyngre dei siste 10-åra, mykje takka vera sikkerheitsutstyr, har drivstoff-forbruket vore nokså konstant. Men i den seinare tida har me sett ei utvikling mot stadig sterkare motorar som brukar mindre drivstoff. BMW har vore ein av dei leiande på dette området. Som eit eksempel har deira 2-liters dieselmotor auka med rundt 20 % i ytelse samtidig som forbruket er redusert med nærmare 30 %!

Høgare?
Høgde har ikkje vore sentralt i bilutviklinga. Men utviklinga har helst gått mot lågare og breiare bilar. Den høgste bilen (serieprod.) er elles Hummer H2 frå 2003 med ei høgde på 2,083 m.

Formelen i starten er elles Newtons andre lov, om fart..