Clark Terry (1920 - 2015)

Clark Terry på Monterey Jazz Festival i 1981
(Foto: Brian McMillen - CC BY-SA 3.0)

Ein av dei verkeleg store innan jazzen, trompetaren Clark Terry, døydde tidlegare i år. Dei to konsertane i DR Koncerthuset under Copenhagen Jazz Festival, med Justin Kauflin trio og Dianne Reeves eg har skrive om tidlegare, var begge ein hyllest til jazzlegenda. Både Justin Kauflin og Dianne Reeves var elevar av Clark Terry. Forholdet til eleven Justin Kauflin er dokumentert i filmen "Keep on Keepin' On"

Det var også Miles Davis! Clark Terry var frå St. Louis, som Miles, og fødd seks år før Miles. Noko av det Miles lærte av Clark Terry var at han ikkje trong å bruka vibrato ("tremolo"), den ville komma av seg sjølv med alderen! Miles vart då også kjent for den spesielle trompetlyden heilt utan vibrato.

Både swing og bop
Clark Terry fekk med seg  både swing- og bop-æraen og bakgrunnen frå swingmusikken ga CT ein spesiell både melodisk og rytmisk stil som gjorde at han skilde seg frå andre bebop-musikarar. Han minner kanskje ein del om Harry "Sweets" Edison i så måte, sjølv om sistnemnde kanskje var meir heime i swing-stilen. Trompetstilen hans er også lyrisk, litt på same måten som Clifford Brown.

Meister på flygelhorn
Clark Terry spelte både trompet og flygelhorn, men brukte det siste meir og meir og vart etter kvart kjend mest for dette instrumentet. Han gjorde også kombinasjonen av trompet og flygelhorn til eit varemerkje der han spelte ei strofe på trompeten og svarte sjølv på flygelhorn.

Clark Terry spelte både trompet og flygelhorn - og gjerne
samtidig!

Rollemodell
Han spelte med dei store namna innan jazz som Count Basie, Duke Ellington, Quincy Jones og Oscar Peterson, berre for å nemna nokre få. Han var også fast musikar i The Tonight Show frå 1962 - 1972 ; eit tv-show som har betydd mykje for amerikansk jazz!. CT var den første afro-afrikanske musikaren som var fast i eit band på ein av dei store tv-kanalane. Han sa sjølv om dette:

"We had to be models, because I knew we were in a test.... We couldn't have a speck on our trousers. We couldn't have a wrinkle in the clothes. We couldn't have a dirty shirt."

Mentor for mange
I tillegg til å vera ein tidleg læremeistar for Miles Davis var han mentor for m.a. Quincy Jones, Herbie Hancock, Wynton Marsalis, Pat Metheney  og før nemnde Dianne Reeves - igjen berre for å nemna nokre få!

"Ei-Jee-Ee"
Han spelte aktivt til han var godt over 80 år. Sjølv høyrde eg Clark Terry og Al Grey (trombone) på konsert i Gamle Losjen ein gang tidleg på 1990-talet. CT var då over 70 år, men spelte storveges. Mot slutten skranta likevel helsa. Til ein kamerat sa han at han leid av noko som heitte "Ei-Jee-Ee". Kameraten lurte fælt på kva slags sjukdom det var, før Clark Terry forklarte at det var AGE.

Clark Terry var musikk, uansett kva han spelte og kva han spelte på - høyr berre på Trumpet Mouthpiece Blues kva musikk får ut av berre munnstykket.

Kontantar er personvern

Kronikk i Dagens Næringsliv i dag (15.07):

Mange meiner at bruk av kontantar er gammaldags og at utviklinga mot full kortbruk ikkje kan gå fort nok. Seinast ute i så måte var professor i informatikk ved Høgskolen i Molde, Kai A. Olsen, i eit innlegg i DN 23.05.15. Men kontantar blir nok ikkje borte sjølv om dagens myntar og setlar etter kvart forsvinn – dei blir i staden digitale. Så framtidas betalingsform er faktisk kontantar!

Det professoren i informatikk i lag med styresmakter og finanssektoren hoppar glatt over, er at dersom dagens system for betaling med kort blir einerådande, blir vi som forbrukarar 100 % overvaka på alt vi føretek oss av pengeoverføringar. Det er sikkert nyttig for Økokrim og PST, men for samfunnet som heilskap vil det vera eit tap. Påstanden om at «viss du ikkje har noko å skjula, har du heller ikkje noko å frykta» held ikkje mål. For å sitera tidlegare direktør for Datatilsynet, Georg Apenes: Dei fleste av oss låser døra når vi går på toalettet, sjølv om vi ikkje har noko særleg å skjula. Personvern er ein av dei grunnleggjande menneskerettane, og det gjeld også på det økonomiske området.

Aktivitetane vår blir i aukande grad sporbare, og særleg gjeld dette all digital kommunikasjon. Når vi lastar ned ein ny app eller registrer oss på ei ny nett-teneste, tenkjer vi sjeldan over at vi legg att stadig nye digitale spor. Men ser vi på summen av slike spor, kan vi bli skremde, særleg fordi det har komme fram kva ein kan gjere med store datamengder ved hjelp av «big data»-teknologi.

Edward Snowden har gitt oss eit lite innblikk i kva mulegheiter og omfang som ligg i dagens overvaking, og det er god grunn til å bli uroa over det som er avdekt.  Det er difor svært viktig at vi har eit alternativ til den sporbare teknologien, og her kjem digitale kontantar inn som eit nødvendig tillegg til dagens dominerande betalingsmåtar.

Her etterlyser eg eit meir aktivt Datatilsynet. Datatilsynet forsvarer retten til å vera anonym, også når det gjeld betaling. Men i staden for einsidig å forsvara dagens kontantar, må dei sjå at det er framtidas digitale kontantar det må kjempast for.

I Datatilsynet si undersøking om personvern i 2013/2014 oppgir 40 % av dei spurde at det er viktig eller svært viktig for dei å kunna betala anonymt. Og det er ingen grunn til å mistenkja alle desse for å ha lovbrot eller lyssky aktivitet som grunn for ønsket sitt.


På slutten av 2008 skjedde det eit stort teknologisk gjennombrot for alternative betalingsmåtar over Internett. Systemet Bitcoin vart presentert, først i form av ein kort artikkel og seinare som eit fullt ut fungerande betalingssystem på nettet. Tidspunktet var ikkje tilfeldig; det var rett etter finanskrisa, og systemet må sjåast i lys av den.

Gjennombrotet var i første rekkje at det for første gang vart demonstrert at ei betaling ikkje trengde gå gjennom ein ein tiltrudd tredjepart, som regel ein bank. Akkurat som med fysiske kontantar kan du betala ein person digitale kontantar utan at det går gjennom banken sitt system. Men i tillegg til dei fysiske kontantane sine fordelar, har Bitcoin og liknande system også den fordelen at betaling kan skje mellom personar uavhengig av kor dei er på kloden, så lenge dei involverte har nett-tilgang.

Det er like enkelt å overføra pengar til ein bonde i Nepal som til ein børsrådgjevar i New York.
Ein viktig ting er likevel Kai A. Olsen og eg einige om: styresmaktene gjer ikkje akkurat utviklinga framover enkel. Skatteetaten har i sin visdom komme fram til at Bitcoin ikkje er eit betalingsmiddel, men eit formuesobjekt, og at handel med Bitcoin difor er avgiftspliktig. Effekten for privatpersonar er 50 % mva. – først 25 % mva. viss du kjøper Bitcoin i Norge, og så 25 % mva. når du brukar Bitcoin til betaling for varer og tenester.

På den måten set Norge seg effektivt på sidelinja i utviklinga av ein teknologi som er ein av dei mest spennande sidan Tim Berners-Lee fann opp verdsveven.

Copenhagen Jazz Festival 2015

Årets CJF-plakat, med
Herbie Hancock og Chick Corea
som hovudnamn

Årets Copenhagen Jazz Festival var 3. - 12. juli og eg var der for femte gang (på seks år). Festivalen , som har vart starta opp i 1979, er ulik dei fleste andre festivalar på grunn av den desentraliserte strukturen. Det er ikkje eit eige festivalområde, scene eller billettkontor - festivalen er over heile byen, med konsertar og jamsessions på bittesmå caféar til store evenement i dei største konsertsalane. Det er til dømes ikkje muleg å kjøpa festival-pass, alle billettar blir kjøpte på dei ulike spelestadane,  men som regel via nettet.

Over 1000 konsertar
Med det desentraliserte preget, og med konsertar av alle typar på veldig ulike scenar, blir ein også kjent med ulike delar av byen og ulike spelestader (eller venues som danskane seier, dei har veldig lite motstand mot engelske ord i språket sitt..). Det er eit imponerande opplegg med meir enn 1000 konsertar på over 100 ulike stader. Det seier seg sjølv at ein berre får med seg promillar av ein slik festival.

Annleis storband
Det største musikalske høgdepunktet for min del var møtet mellom Palle Mikkelborg, David Liebman og bandet Blood Sweat Drum + Bass under leiing av Christian "Chappe" Jensen. BSD+B er eit storband frå Århus, men ikkje eit tradisjonelt storband. Det var ikkje mindre enn ni stykker i rytmeseksjonen! Musikalsk er det vanskeleg å plassera konserten; her var det både 70-tals funk, elektronika og sjølvsagt storband-jazz. Fleire av komposisjonane var frå Palle Mikkelborgs "Aura", verket han skreiv som hyllest til Miles Davis og som vart framført med Miles som soloist i 1984, i samband med at Miles Davis vart tildelt Sonning-prisen.

Palle Mikkelborg og David Liebman i aksjon med
Blood Sweat Drum + Bass solid i ryggen

Den spesielle instrumenteringa, med eit stort og tungt komp og med ei sax-rekkje der saksofonane ofte var bytte ut med klarinett (bassklarinett og kontrabass-klarinett!), skapte eit spesielt lydbilde som til tider kunne minna om Gil Evans klassiske storband-lyd i det kjende samarbeidet med Miles Davis på 1950-talet (på m.a. "Miles Ahead" og "Sketches of Spain").

Norsk innslag
Litt kjekt for oss nordmenn i salen var det å sjå at den norske trompetaren Frank Brodahl var henta inn som lead trompetar. Han er i ein klasse for seg, også ut over Norges grenser, og den rette mannen når stratosfæriske tonar skal hentast trygt ned. Han spelar til dagleg i Det Norske Blåseensemble (tidlegare kjent som Forsvarets Distriktsmusikkorps Østlandet). Det viser forresten kor utruleg viktig Forsvaret er som musikalsk base og sikkerheitsnett for jazzmusikarar (og andre musikarar).

Unge møter gamle
Dette var også eit møte mellom gamle menn og pur unge musikarar. Palle Mikkelborg er etterkvart 74 år, og David Liebman 68. Dei yngste i bandet såg ut som dei knapt nok var konfirmerte! Men det fungerte strålande. Særleg imponerte David Liebman, men fantastisk spel på sopran-sax. Han spelar også tenorsax, men det var sopranen som imponerte mest. Palle Mikkelborg held også koken, men hadde verka meir begrensa enn Liebman. Trompet er eit veldig utfordrande instrument fysisk, og ikkje lett å spela når alderen blir høg.

Jazzhus Montmartre
Konserten vart arrangert i Den sorte diamant, det nye bygget til det kongelege biblioteket i København. Etter konserten vart det intim jazz på Jazzhus Montmartre, ein av dei legendariske jazzklubbane i Danmark. Montmartre var faktisk sentrum for moderne jazz i Europa på 1960- og 70-talet. Danmark, og særleg København, har alltid hatt eit sterkt samband med amerikanske jazz og amerikanske jazzmusikarar. Fleire av dei store jazzmusikarane hadde lange opphald i byen, mellom dei Stan Getz, Dexter Gordon, Ben Webster, Thad Jones og fleire.

Jazzhus Montmartre - her med ein av dei mange som deltok
på jamsession

DR Big Bandet
Danmarks Radios (DR) har spelt ei viktig rolle for utviklinga av dansk jazz. Deira DR Big Bandet er t.d. eitt av dei beste storbanda internasjonalt og henta tidleg amerikanske gjestedirigentar. Den kjende storband-leiaren Stan Kenton var den første på midten av 1960-talet, og han vart etterfølgt av George Russel som vart engasjert til ulike musikalske oppgåver i DRs regi. Seinare var trompetaren og komponisten Thad Jones ein viktig leiar av bandet.

Dianne Reeves
Laurdag 11. juli var det klart for eit av dei store namna på festivalprogrammet: Dianne Reeves. Ho er kanskje dagens mest kjende kvinnelege jazz-vokalist og den som tydelegast har teke opp arven etter Sarah Vaughan og Ella Fitzgerald, utan likevel å sidestilla ho med desse gigantane.

Den imponerande konsertsalen i DR Konserthuset

Justin Kauflin trio "Tribute to Clark Terry"
Konserten var i DR Konserthuset, ein imponerande konsertsal med sitjeplassar i 360 grader rundt scena. Berre konsertsalen var ein opplevelse. Før Dianne Reeves kom på scena, var det ein liten førehandskonsert med den unge amerikanske pianisten Justin Kauflin og hans trio. Kauflin, som er blind, var elev av den legendariske trompetaren Clark Terry, noko også Dianne Reeves var. Konserten var difor ein hyllest til CT som døydde tidlegare i år, 94 år gammal.

Justin Kauflin trio fekk etter eit par-tre nummer også besøk av danske Henrik Bolberg på flügelhorn, og han gjorde ikkje skam på Clark Terrys minne. I det heile var denne før-konserten veldig bra, der ikkje minst hovudpersonen Justin Kauflin imponerte stort. Det må også seiast at lyden er den beste eg nokon gang har høyrt i ein konsertsal!

Dianne Reeves med band

Divaen Dianne Reeves
Men det var Dianne Reeves som var hovudpersonen denne kvelden. Og ho gjorde som forventa: imponerte stort og tok publikum med storm. Det var på den eine sida typisk amerikansk hyper-profesjonelt og "straumlinjeforma", men samtidig også musikalsk på eit veldig høgt nivå. Ho er ein av formidlar av dei store, og særleg imponerte ho i dei heilt vare og ned-dempa låtane berre med vokal og piano ("Misty" og "Stormy Weather").

Innspel til regjeringa sin gründerplan

Nærings- og fiskeridepartementet ber om innspel til arbeidet med ein gründerplan, og eg har sendt mitt bidrag:

Til Nærings- og fiskeridepartementet.

Forslag til sentral del av ein gründerplan: Radikal forenkling av alle rapporteringskrav kring etablering og drift den første tida.

Eg oppfordrar alle politikarar (og byråkratar) til å etablera eit eige aksjeselskap og stå for alt arbeidet med etablering og rapportering sjølv! Berre på den måten er det muleg å forstå kva byrde som blir lagt på ein stakkar som er så dum at han/ho etablerer si eiga bedrift. 

Dei fleste set nok bort slikt arbeid til rekneskapsførar o.l., men det medfører ekstra utgifter og tilslører eigentleg dei absurde krava i rapporteringsregimet. Det er ikkje ei god løysing på vanskeleg og unødvendig rapportering at me får profesjonelle rapporteringsbedrifter!

Altså: Radikal forenkling! Og hugs: Etabler ei bedrift og prøv dette sjølv!

Eg kjem gjerne med meir detaljarte forslag til løysing om det er er interessant

mvh

Svein Ølnes, Sogndal

Eigar og rapportør for Klassisk Bil AS

Ross Ulbricht Breaking Bad

Skjermdump av Silk Road-tenesta (frå Wikipedia.org)

Historia om mannen bak Silk Road, Ross Ulbricht, er som ein kopi av serien "Breaking Bad" (viss du ikkje har sett den må du berre setja i gang og sjå!). Men som vanleg er verkelegheita meir fantastisk enn den oppdikta versjonen! Wired har skrive historia om Ross Ulbricht og Silk Road, det har også delvis Nathaniel Popper gjort i "Digital Gold", og det er som å lesa eit filmmanus (evt. manus til ein tv-serie). Det gir dårleg odds å vedda mot at dette blir film/tv om ikkje lenge.

Svigermors draum
Ross Ulbricht var ein gløgg gut frå Austin, Texas, med speidarbakgrunn og eit pent ytre var han nærmast som ein svigermors draum. Han tok ein master i materials science and engineering. Men han mista interessa for ingeniør-faget og vart tiltrekt av økonomi. Han vart særleg oppteken av økonomen Ludwig von Mises, ein kjend figur for ortodokse liberalistar. Etter eit par mislykka forsøk på å starta bedrifter, enda han opp med å hjelpa ein nabo med nett-tenesta Good Wagon Books, ein markand for brukte bøker.

Ultra-liberalistisk
I 2010 oppdaga Ross Bitcoin og fekk ein idé om å starta ei nett-teneste der folk kunne handla anonymt. Som liberalist meinte Ross at bruk av narkotika var ei personleg sak som styresmaktene ikkje trengde leggja seg opp i. Frie menneske måtte få velja sjølve kva dei ville ha i seg, så lenge dei ikkje skada andre. Idéen materialiserte seg som Silk Road i januar 2011, og eit av dei første produkta som var å få kjøpt, var fleinsopp som Ross sjølv hadde dyrka. Silk Road var modellert etter Amazon og eBay, men hadde eit vareutval som var på den mørke sida av lova.

Baltimore Police tek saka
Rundt eit år seinare hadde post-tilsette i Baltimore merka seg at narkotika sendt via posten (UPS) var eit aukande problem, og dei hadde notert seg at det kunne komma frå noko som heitte Silk Road. Dette orienterte dei om på eit møte med FBI, DEA (narkotikapolitiet) og IRS (skattemyndigheitene). Spesialagent Carl M. Force spissane øyrene då han høyrde dette, og adrenalinet steig; det var noko for han. Han var lei av å storma dører og arrestera småkriminelle med nokre få gram narkotika, han hadde større ambisjonar.

Til slutt vart det sett ned ei spesialgruppe på 40 personar der agent Force var sentral. Han skjønte fort at for å komma nokon veg med denne utfordringa, måtte han/dei bli kundar av Silk Road og prøva å bli venner med hovudpersonen bak tenesta, han som no kalla seg Dread Pirats Robert (DPR) - henta frå The Princess Bride, ein roman av William Goldman (den er også filma).

Force vart kopla saman med ein dyktig IT-agent i FBI, Tarbell, og operasjon "Marco Polo" var snart i gang med Force og Tarbell som anonyme brukarar på Silk Road.

Kombinasjonen TOR og Bitcoin
Ross Ulbricht tok med seg delar av bok-tenesta Good Wagon Books og bygde Silk Road på det. Men det var prøving og feiling heile vegen, for Ross var ikkje IT-utdanna og heile prosjektet var av typen "båten blir til mens vi ror". Kommunikasjonsmessig var Silk Road basert på TOR - The Onion Router - eit system for å maskera IP-adresser. Ironisk nok var TOR utvikla av den amerikanske marinen på starten av 2000-talet. Betalingsmessig var Bitcoin valutaen, sidan den var mykje vanskelegare å spora enn vanleg kortbruk. Silk Road kopla seljarar og kjøparar og tok eit gebyr av kvar handel. Det gjekk ikkje lang tid før pengane strøymde inn. Den politiske bodskapen frå Ross Ulbricht - a.k.a. Dread Pirate Roberts - var også tydeleg:

"Stop funding the state with your tax dollars and direct your productive energies into the black market"

Dette var Silicon Valley teken til det ekstreme: ein disruptiv teknologi pakka inn i politisk retorikk. Etter kvart som Silk Road vart større og større vart også Ross Ulbricht/DPS meir og meir den mytiske leiaren for ein kult - han vart ein slags undergrunnsversjon av Steve Jobs med ganske fanatiske tilhengjarar. Som Jobs hadde han også store humørsvingingar og kunne vera alt frå den elskelege, omsorgsfulle sjefen, til knallhard og følelseslaus.

Eggheads
Spesialgruppa sett saman for å jakta på Silk Road hadde ulik kompetanse. Det var personar som var langt unna den klassiske politimannen som storma dører og elska bruk av våpen, eller før den operasjonen: banka på dører og intervjua mulege vitne osv. IT-ekspertane vart nokså forakteleg kalla "eggheads" av dei klassiske politimennene, og det var sterke spenningar mellom gruppene, i tillegg til eit usannsynleg byråkrati i politiets mange avdelingar, FBI og samarbeidspartar.

På mange måtar var det eit under at det var muleg å få til eit samarbeids-team på tvers av dei ulike aktørane. Dette er jo også tydeleg demonstrert i ulike tv-seriar, ikkje minst "The Wire". Men "the eggheads" brukte først og fremst hovudet, og skjønte at den nye og veksande kriminaliteten på nettet kravde annan kompetanse enn det politiet var bygd opp rundt. Den trengde folk med inngåande kompetanse på datamaskiner generelt, på nettverk og protokollar og på nye teknologi-plattformer som Bitcoin.

Det stod klart for "Marco Polo"-teamet at dei måtte prøva å finna fram til hovud-servaren bak Silk Road. Dei måtte leita etter ei sentral IP-adresse, ikkje etter personar i første omgang.

Force lykkast i å komma i kontakt med DPR via chat-kanalen på Silk Road og vart snart ein av dei med mest kontakt med han. Force ga seg ut for å vera ein "offiser" i eit dominikansk narko-kartell, og kalla seg Eladio Guzman, med kallenamnet Nob.

Første gjennombrotet
Det første gjennombrotet i saka kom då Nob klarte å avsløra Curtis Green, ein av DPSs mest nære samarbeidspartar. Green fekk ansvar for "kunde-behandling" og tok seg av ulike klager og saker frå brukarane av Silk Road. Han var "amatør-farmasøyt" og styrte også eit forum på Silk Road kalla Health and Wellness (!), der han ga råd om korleis ulike stoff burde brukast og ikkje brukast.

Nob sørga for ei bestilling av kokain frå Curtis Green, og då pakken vart levert på døra til Green, var politiet på plass og storma huset. Green var meir enn villig til å samarbeida med politiet og snakka som ein foss. DPR hadde lagt merke til at Green  hadde vore borte nokre dagar og fann i tillegg ut at $ 350.000 i Bitcoin var forsvunne. Det utløyste krisealarmen og DPR/RU gjekk frå Walter White-modus til Heisenberg (for dei som har sett Breaking Bad). Det var på tide å hyra inn leigesoldatar for å ordna opp i Curtis Green-problemet. Nob sat på andre enden av chat-kanalen og skjønte at dette kom til å bli viktig. Han fekk ein pdf av førarkortet til Green frå DPR og Nob spurde korleis DPR ville ha det gjort. Sidan det var DPR/Ross Ulbrichts første steg over linja, var han usikker, og dialogen enda med at han ville ha Green banka opp og tvinga til å levera tilbake Bitcoin som var borte.

Fingert tortur
Nob - a.ka. agent Force - arrangerte ei tortur-scene der Green vart halden under vatn og banka opp, og sende bileta til DPR. Men DPR, saman med andre på forumet, forstod at Green kunne vera ei tikkande bombe, så han sende melding til Nob: "ok, so can you change the order to execute rather than torture?" Han la til: "never killed a man or had one killed before, but it is the right move in this case".

Det arrangerte tortur-opplegget vart så gjort om til eit arrangert mord på Curtis Green. Foto av "liket" vart sendt til DPR. Green påstod likevel hardnakka at Bitcoin var blitt borte medan han sat i arresten. Akkurat den delen av saka var litt "fishy", men det skulle seinare visa seg at han hadde rett.

DPR sende $ 80.000 til Nob (til ein konto kontrollert av politiet) for jobben som var utført. Dette var som sagt,  the "Walter White turning Heisenberg"-moment. Ross Ulbricht hadde kryssa ei grense, og heretter vart det berre verre og verre.

Viktig IP-adresse avslørt
Medan Force/Nob sikra seg bevis og gode kort på handa gjennom Curtis Green-operasjonen, kom det eit gjennombrot hos FBI-gjengen av "Marco Polo"-operasjonen: Etter å ha stanga hovudet i den mørke Tor-veggen i månadsvis, kom det plutseleg opp ei IP-adresse som vekte dei. Typisk nok fann dei den via ein diskusjon på Reddit. Ein brukar av Reddit advarte om at Silk Road "lekka" IP-adresse, men DPR var vorten litt for arrogant og sjølvsikker og fanga ikkje opp, eller brydde seg ikkje med advarselen. IP-adresse 62.75.246.20 vart fanga opp og viste seg å vera adressa til sjølve Silk Road-serveren! Serveren vart lokalisert til Island og til server-parken Thor (!)., nok eit ironisk samantreff. FBI drog til Island og fekk nødvendig løyve til å gå inn i server-parken og ta med ein kopi av den nemnde serveren. Dei drog dermed heim med Silk Road i lomma!

Gjennomgangen av Silk Road-kopien og ikkje minst chat-loggane som var førte, viste at DPR sokk djupare og djupare moralsk sett. Utpressingane heldt fram, og auka, og DPR engasjerte Hell's Angels for å bli kvitt brysomme utpressarar.

Ross Ulbricht knytta til Silk Road
Den neste oppgåva var å finna mannen bak Silk Road, noko som også viste seg ikkje å vera lett. Men igjen låg svaret ope på nettet! Ein brukar som kalla seg Altoid skreiv om "den spennande nye tenesta der du kan kjøpa kva som helst anonymt". Vidare spurde han om korleis ein skulle kopla seg opp mot ei Tor-teneste ved å bruka curl i php. Brukaren hadde e-postadressa rossulbricht@gmail.com. Problemet var at det var IRS som sat med denne informasjonen, og dei visste ikkje kva dei skulle med den. Men ved eit slumpetreff vart IRS' mann sett i kontakt med Tarbell i FBI og dermed var siste brikken på plass i puslespelet. No var jobben å finna Ross Ulbricht og sikra seg bevismateriale før det vart øydelagt.

Aksjon Fang Ross Ulbricht
Ulbricht var i San Francisco og han vart raskt lokalisert. For å fanga han måtte "Marco Polo"-kjernen samarbeida med det lokale/statlege politiet. Dei var av den gamle sorten og sette i gang planlegging av ein klassisk SWAT-operasjon (Special Weapons and Tactics) der dei skulle sprengja døra til leilegheita og kasta seg over den mistenkte. Force, Tarbell og dei andre i "Marco Polo"-gruppa frykta nettopp dette. Dei visste at Ulbricht berre trengde eit par sekundar på å kryptera pc-en og gjera den utilgjengeleg. Det var enormt viktig at han vart overraska medan han var innlogga som admin (= 'Frosty') på Silk Road og ikkje rakk verken å logga ut eller å klappa igjen pc-en.

Improvisasjon av høg klasse
Operasjonen som førte til pågripinga vil garantert bli å sjå på film eller tv. Ross Ulbricht vart sett på veg til den vanlege internett-kaféen han pleide å gå når han jobba med Silk Road. Tarbell & co. sat klare i kaféen, men Ulbricht snudde i døra fordi det var så fullt den dagen. RU gjekk mot det kommunale biblioteket og fann seg ein plass inst i ein krok. MP-teamet måtte improvisera sidan dei hadde førebudd seg på kaféen som åstad. Då dei var sikre på at RU hadde logga inn på Silk Road, sette dei i gang. Ein mann og ei dame nærma seg Ulbricht medan dei krangla høglytt. Mannen greip armen til dama og det såg ut som dei skulle til å slåss. Ross snudde seg eit lite sekund, og i det same sekundet greip ein arm pc-en hans. Det var ei lita dame med asiatisk bakgrunn som hadde sete i nærleiken og følgt opptrinnet. Ho var også FBI-agent.

Livsvarig fengsel
Ross Ulbricht vart sett på handjarn og ført bort. Han vart for sju alvorlege brotsverk, mellom dei kvitvasking av pengar, datamaskin hacking, medverknad til narkotikahandel og seks mordforsøk. Juryen fann han skuldig på alle punkt i saka og dommen 29. mai i år vart på livsvarig fengsel. Det viste seg at ingen av dei seks påståtte morda var utførte, trass i ei utbetaling frå Ross Ulbricht på $ 730.000 til det han trudde var leigemordarar. Påstandane om mordforsøk vart seinare trekte av påtalemakta.

Epilog
For å toppa Breaking Bad, viste det seg at to av etterforskarane, vår venn Carl Force og ein annan, hadde forsynt seg av Bitcoin-krukka i Silk Road. Force og den andre agenten innrømde tjuveri og utpressing og vart dømde. I samanlikninga med Breaking Bad blir det som om Hank til slutt viste seg å vera korrupt. Verkelegheita overgår igjen fiksjonen.

Bitcoin på Stortinget!

I dag heldt eg foredrag om Bitcoin på Stortinget - how about that! Må leggja til at det ikkje var i Stortingssalen, men likevel..

Det heile var ei litt merkeleg blanding av ein 80-årspresang og eit Venstre-arrangement. Det var ikkje Venstre som var 80 år, men Ingar, og han fylte 80 i fjor. Ei av gåvene til han var eit Bitcoin-foredrag, og det enda til slutt opp med å bli halde i Stortinget! Når du ønskjer deg Bitcoin-foredrag som 80-årspresang, har du ikkje mykje teknologiangst! Tvert om har jubilanten alltid vore nysgjerrig på teknologi, web-sosiolog som han er, så det var i grunnen heilt naturleg at han skulle få ei innføring i den nye Bitcoin-teknologien.

I tillegg til Venstre-folk var det venner og kjende av jubilanten. Det var ei høgst oppegåande forsamling og det kom mange gode spørsmål. Her er presentasjonen:

Kontantar er framtidas betaling!

Innlegg av Kai A. Olsen i DN laurdag 23.05.15

Dette er eit lesarinnlegg sendt til Dagens Næringsliv som svar på professor Kai A. Olsen, Høgskolen i Molde, sitt innlegg "Norge blir kontantfritt" i DN laurdag 23.05.15. Dessverre er det ikkje så lett å få inn lesarinnlegg i DN viss du ikkje har ein fin(yrkes-)tittel eller namn.. Så då må eg leva med at innlegget berre blir posta på bloggen min. [Eg må revudera denne kommentaren, som det vil visa seg. SØ, 21.06.15]

Kort fortalt meiner Kai A. Olsen at det berre er spørsmål om kort tid før Norge er kontantfritt, og at dei einaste som ikkje ser det, er Norges Bank og Finansdepartementet. Olsen har ingen motførestillingar til utviklinga; tvert om helsar han den velkommen. At ein professor i informatikk ikkje viser snev av bekymring for personvernet og anonymitet knytt til betaling, er både overraskande og skuffande. Her er lesarinnlegget eg sende til DN:

Kontantar er framtidas betaling!

Professor i informatikk ved Høgskolen i Molde, Kai A. Olsen, skriv i DN laurdag 23.05.15 at det er opplagt for alle at Norge blir kontantfritt om ikkje lenge. Det er ikkje opplagt for meg; tvert om ser eg ei stor framtid for kontantar – vel å merke digitale kontantar! Det er merkeleg at ein professor i informatikk ikkje har fått med seg dei seinaste åras utvikling innan kryptovaluta, først og fremst representert ved Bitcoin. Bitcoin er digitale kontantar, med kontantane sine fordelar i tillegg til nettet sine.

Den smarte bonden, som Olsen vil utstyra med ein kortlesar til nokre hundrelappar, skaffar seg Bitcoin og sparer hundrelappane. Med Bitcoin kan pengar overførast nesten kostnadsfritt og nesten anonymt. For i motsetning til Kai A. Olsen meiner eg det er svært viktig å ha tilgang til ei betalings¬form som ikkje blir overvaka. Her etterlyser eg at Datatilsynet kjem på bana. Datatilsynet forsvarer retten til å vera anonym, også når det gjeld betaling. Men i staden for einsidig å forsvara dagens kontantar må dei sjå at det er framtidas digitale kontantar det må kjempast for.

Ein viktig ting er likevel Kai A. Olsen og eg einige om: styresmaktene gjer ikkje akkurat utviklinga framover enkel. I Bitcoin sitt tilfelle har Skatteetaten i sin visdom komme fram til at det ikkje er eit betalingsmiddel, men eit formuesobjekt, og at handel med Bitcoin difor er avgiftspliktig. Effekten for privatpersonar er 50 % mva.; først 25 % mva. viss du kjøper Bitcoin i Norge, og så 25 % mva. når du brukar Bitcoin til betaling for varer og tenester. På den måten set Norge seg effektivt på sidelinja i utviklinga av ein teknologi som kanskje er den mest spennande sidan Tim Berners-Lee fann opp verdsveven.

Svein Ølnes, forskar ved Vestlandsforsking, 24.05.2015

Bugatti Veyron - 10 år med supersportsbil

Bugatti Veyron Grand Sport (Foto: M 93 - CC BY-SA 3.0 de)

Alle tiår har sin supersportsbil (ordet "supersportsbil" kling ikkje like godt som det engelske uttrykket "super sports car" eller "supercar", men..). 1990-åra hadde sin McLaren F1, tiåret før tilhøyrde Ferrari F40, kanskje med litt konkurranse av Porsche 959. Men frå 2005 har bilen over alle bilar heitt Bugatti Veyron.

Det stolte Bugatti-namnet
Bugatti-namnet har ein heilt spesiell klang i bilverda. Bugatti dominerte billøp på 1920- og 30-talet med sine sofistikerte racer-bilar. Bak namnet skjuler det seg eigentleg eit tysk-fransk-italiensk samarbeid. Bugatti-fabrikken vart grunnlagt i 1909 i Molsheim, Alsace, som den gangen var tysk. Grunnleggjaren var iteliensk-fødde Ettore Bugatti. Ettore Bugatti var frå ein kunstnarfamilie og såg på seg sjølv som både kunstnar og ingeniør. Molsheim og Alsace vart fransk etter første verdskrigen.

Bugatti-logo

Då EB døydde i 1947 vart det også begynnelsen på slutten for Bugatti-merket, sidan det einaste barnet, sonen Jean Bugatti, døydde alt i 1939 og ingen andre i familien kunne ta over. Etter ei glideflukt frå 1947 vart merket selt til den spanske bilfabrikanten Hispano-Suiza i 1963. I 1991 presenterte ein italiensk entreprenør modellen EB 110, ein luksus-sportsbil presentert i 139 eksemplar fram til 1995. Namnet 110 kom av at modellen vart lansert 110 år etter at Ettore Bugatti vart fødd. Det vart ein slags forløpar til Volkswagen sitt vidare arbeid då dei kjøpte rettane til Bugatti-namnet før Volkswagen i 1998.

Supersportsbil og superlågt forbruk
Dåverande adm. dir. i VW, Ferdinand Piëch - barnebarnet til grunnleggjaren Ferdinand Porsche, hadde store ambisjonar på fleire område. Han sette seg føre å produsera den ultimate sportsbilen og med det gjenoppliva Bugatti-namnet. I tillegg til ambisjonane i den enden av skalaen, var eit anna prestisjeprosjekt 1-litersbilen, dvs. ein bil som kunne klara seg med 0,1 liter drivstoff pr. mil (tyskarane oppgir alltid forbruk pr. 100 km, derav "1-litersbilen").

Bugatti Veyron 16.4
I 2005 kom så den første Bugatti Veyron 16.4, som den raskaste og råaste serieproduserte bilen ever. Data var spektakulære:

• 1001 hk 
• Dreiemoment > 1200 Nm 
• Toppfart > 400 km/t 
• Aksellerasjon 0-100 km/t på < 3 s (tilsvarande imponerande 100 km/t - 0)

Talkombinasjonen 16.4 indikerte 16 sylindrar organiserte i grupper på 4, i den velkjende VR-stilen VW har utvikla over lenger tid. Det er ein V-motor med svært liten vinkel, berre 15 grader, og gir store gevinstar plassmessig. den 16-sylindra motoren tek ikkje meir plass enn ein tradisjonell V12-motor ville ha gjort. VR-motorane er modulbaserte og kan komma som 4-, 8- eller 16-sylindra. Det finst også VR5- og VR6-motorar.

Etter introduksjonen av Bugatti Veyron 16.4 kom følgjande modellar i den tiårige historia:

• Bugatti Veyron Grand Sport
• Bugatti Veyron Super Sport
• Bugatti Veyron Grand Sport Vitesse

Den siste modellen var open og hadde 1200 hk. Høgste toppfart registrert for Bugatti Veyron er 431 km/t og vart nådd i ein Super Sport i 2010.

Kva no?

Etter 450 produserte eksemplar, der klassikarstatusen var sikra alt ved første eks., er det store spørsmålet: kva no? Tesla og andre har vist at vegen til høg ytelse ikkje treng vera tradisjonell. Eg trur supersportsbilen for det neste tiåret må baserast på andre ingrediensar enn Bugatti Veyron. Kanskje er det ekstremt lett og sterkt karosseri som er nøkkelen, med desto mindre behov for motoreffekt. Kanskje er det lettkonstruksjon i kombinasjon med el-motor? 

Miljøperspektivet

Uansett meiner eg at denne typen eksperiment er viktige. Mange miljøforkjemparar vil sikkert mislika intenst køyretøy av denne typen, men ekstreme ytelsar, men også ekstremt forbruk. Andre vil meina at ein bil som kostar over 2 mill. euro (og i Norge mykje dyrare) burde forbydast. Det meiner eg blir for snevert. Utsleppa frå dei 450 Bugatti Veyron er ikkje det som øydelegg miljøet vårt, og mennesket sin jakt på stadige rekordforbetringar er vanskeleg å stoppa. Eg trur me treng denne typen eksperiment, og at me på same tida kan tenkja på miljøet. Det er fullt muleg å ha to tankar i hovudet på same tida. 

Balansekunst

For ei bok! Denne må du lesa om du ikkje alt har gjort det. Sjølv etter 767 sider låg det eit ønskje om at boka var lenger..

"Balansekunst" ("A fine balance" på engelsk) av indiske Rohinton Mistry er ei både vakker og brutal historie frå det fattige India. Mistry vart fødd i Mumbai, men har budd i Canada frå 1975. "Balansekunst" er den andre romanen han har skrive; debutromanen "Så lang en reise" kom ut i 1991. Den vart forresten forbydd i delstaten Maharashtra på grunn av språket, seier min gode venn og kollega Rajendra.

Historia om fire venner
Historia er enkel: Skreddarane Ishvar og nevøen Omprakash reiser til storbyen (Mumbai, utan at det blir sagt at det er den byen) for å finna arbeid. Dei kjem i kontakt med enka Dina Dalal og får arbeid hjå ho. Dina leiger dessutan ut eit rom til studenten Maneck. Me følgjer dei fire gjennom sorg og glede og måten vennskapet utviklar seg på, er rørande. På 767 sider er det klart det også blir mange avstikkarar til familiegreinene til dei fire, og til folk dei kjem i kontakt med.

Eit India i unntakstilstand
Handlinga i boka er lagt til midten av 1970-talet då Indira Gandhi var statsminister og innførte unntakstilstand (State of emergency) etter at ho vart funnen skuldig i valfusk i 1971-valet. Boka gir ein veldig god innsikt konsekvensane av eit slikt styre; i tillegg til overgrep og vilkårlege dommar frå styresmaktene, la det også vegen open for alle slags lokale tyrannar som fekk herja fritt. Taparane var som alltid dei fattigaste. Det er i periodar heilt forferdeleg å lesa kva både våre "heltar" og andre personar må gå gjennom..

Brutalitet og kjærleik tett kopla
Men i den verste brutaliteten får me også sjå ei rørande omsorg dei fattige i mellom. Sjølv om enkelte har veldig lite, delar dei det vesle dei har og prøver å hjelpa kvarandre så godt dei kan. For meg er dette India i eit nøtteskal: botnlaus fattigdom og elendigheit tett kopla med fantastisk rikdom på alle plan; både materielt og sjeleleg.

Skildringa av livet på botnen minner veldig om boka "Shantaram", som også føregår i Mumbai.

Språk med indisk krydring
Språket er veldig bra, særleg fordi forfattaren brukar mange indiske ord som oversetjaren heldigvis ikkje prøver å oversetja, men forklarer i eit lite tillegg bak i boka. Det gir boka eit endå meir autentisk indisk preg.

Jeg vælger mig april

Når me ser på veret i dag, er det greitt å vita at også Bjørnstjerne Bjørnson var ironisk då han valde tittel på diktet. Han var beden om å skriva eit vers til ein dansk kalender i 1869, men det var berre det at alle andre månadene i året alt var utdelte, så Bjørnson måtte skriva om april. Han snudde det heile elegant ved å kalla diktet "Jeg vælger mig april" ;)

Jeg vælger mig April

Jeg vælger mig April

I den det Gamle falder,

i den det Ny faar Fæste.

Det volder lidt Rabalder;-

dog Fred er ej det Bedste,

men at man Noget vil.

Jeg vælger mig April,

fordi den stormer, fejer,

fordi den smiler, smelter,

fordi den Evner ejer,

fordi den Kræfter vælter,

I den blir Somren til.

Det er Klassekampen (01.04.15) som skriv dette.

Biletet er frå i dag, 14.04.2015 (14. april er første sommardagen!)

Revolutionary Road

Boka "Revolutionary Road" av Richard Yates er ein av desse amerikanske klassikarane etter siste verdskrig. Boka kom ut i 1961 og nådde nesten til topps i prisutdelingar. Det var debuten til forfattar Richard Yates. Den vart hylla som eit meisterverk frå den kom ut, og Yates vart ein slags "forfattarane sin forfattar".

Bok blir film
Boka vart filma i 2009, med Leonardo DiCaprio og Kate Winslet i hovudrollane som Frank og April Wheeler. Det førte til fornya interesse for boka, om lag som "Stoner", som har fått ein renessanse dei siste åra.

Det konforme USA
Handlinga i boka er lagt til 1955 og sjølv om Yates har ein veldig realistisk stil, er det først og fremst eit psykologisk drama. Det er kollisjonen mellom den kvelande konformiteten i etterkrigs-USA og den opprørske trangen til det unge ekteparet som er hovudinnhaldet, i alle fall på det ytre planet. Det er tema me også finn i t.d. "Catcher in the rye" og tidlegare nemnde "Stoner", sjølv om William Stoner ikkje akkurat kan karakteriserast som opprørar.

Me og dei andre
The Wheelers ser på seg sjølve som intellektuelle og "betre" enn dei typiske middelklasse-naboane dei omgir seg med. Dei ser til dels ned på dei fleste rundt seg, samtidig som dei ikkje evnar å flykta frå middelmådigheita dei er omgitt av.  Og det er vel fordi dei er mykje meir ein del av dette miljøet enn dei vil innrømma.

Eit annan viktig moment er at om ein prøver å rømma frå ting ein slit med, har nissen ein lei tendens til å bli med på lasset. Dei prøver å flykta frå problem som grunnleggjande sett ligg hjå dei sjølve.

"Boka betre enn filmen"
Eg såg filmen då den kom, men hadde nesten gløymt alt. Det er nok mykje fordi det er vanskeleg å laga ein film som gjer like sterkt inntrykk som boka når handlinga først og fremst utspelar seg på det psykologiske planet, og mykje av spenninga ligg i det som ikkje blir sagt, men berre tenkt.

Eg las den norske oversetjinga, og merkar at enkelte situasjonar og begrep blir litt rare. Eg ville nok prøvd å lesa den engelske om eg hadde valt på nytt.

Bauhaus - Bau der Zukunft

Bauhaus-museet i Berlin

På turen til Berlin stod besøk til Bauhaus-Archiv/Museum für Gestaltung på programmet. Museet ligg litt sør for den vestre enden av Tiergarten, nær Leopold-platz. Sjølve bygget er særmerkt, og teikna av grunnleggjaren av Bauhaus(-skulen), Walter Gropius. Det er eit ganske lite museum, men snart skal museet renoverast og utvidast og nyopninga skal skje i 2019, på 100-årsdagen for stiftinga av Bauhaus.

14 intensive år (1919 - 1933)
Bauhaus-perioden varte berre i 14 år, frå 1919 til 1933. Men den har sett djupe spor etter seg og er framleis til inspirasjon for byggjekunsten. Bauhaus-retninga og stilen er avantgarde for det moderne klassiske og ufråvikeleg knytt til det moderne. Sjølve ordet "Bauhaus" var ein vri på det tradisjonelle tyske ordet "Hausbau", og kan oppfattast som eit uttrykk for å snu om på vante førestillingar. Bauhaus var på same tida både eit utviklings- og utdanningsprogram, ei samansmelting av kunst og handtverk og ein skule for ny arkitektur. Funksjonalisme og funkis-stil er andre ord for designstilen Bauhaus innførte.

Bau der Zukunft
Bauhaus vart etablert av arkitekten Walter Gropius i 1919, i form av eit manifest/program: "Programm des Staatlichen Bauhauses in Weimar". Mottoet var "Bau der Zukunft" - framtidas byggverk. Weimar var staden for etableringa, og heile Bauhaus-epoken var sterkt prega av Weimar-republikken etter første verdskrigen.

Kuns og handtverk = Kunsthandtverk
Hovudideen til Walter Gropius var å foreina kunst og handtverk. Bauhaus tilbydde i starten ikkje arkitektutdanning, all undervisning i arkitektur skjedde på Walter Gropius' eige kontor. Interessant nok hadde ikkje WG fullført arkitektutdanning sjølv! "Der Schule soll allmählich in der Werkstatt aufgehen". Han la stor vekt på det praktiske og handtverksmessige. Bauhaus-retninga må også sjåast i etterkrigstidas lys med stor bustadmangel og det luksuriøse måtte vika plass for det funksjonelle. Men samtidig skulle byggjeprosjekta vera meir enn berre å setja opp bygningar: "bauen bedeutet gestalten von lebensvorgängen". Bauhaus var like mykje ein "livsfilosofi" som ein arkitekturretning.

Paviljong teikna av Mies van der Rohe til verdsutstillinga i Barcelona,
1929 (Foto: Vicens (CC BY-SA 2.5))

Tre byar og tre direktørar
Bauhaus hadde tre sentrale byar og tre sentrale leiarar i den 14-årige perioden frå oppstart til avvikling:
- Etablert i Weimar i 1919
- Flytta til Dessau i 1925
- Til slutt flytta til Berlin i 1932 der institusjonen også vart avvikla kort tid etter at nasjonalsosialistane tok makta

Den første leiaren var grunnleggjaren Walter Gropius. Deretter overtok Hannes Meyer før Ludwig Mies van der Rohe som den siste direktøren oppløyste Bauhaus som institusjon. I Hannes Meyers direktørtid vart politiske spenningar og grupperingar stadig meir tydelege, og kommunistiske sympatisørar tok meir og meir styring. Også Meyer førte Bauhaus i ei retning bort frå det estetiske og kunstnerisk motiverte, til det praktiske og politiske der det viktigaste var å løysa bustadkrisa.

Det enda med at Meyer vart avsett i 1930, og Ludwig Mies van der Rohe vart tilsett som ny direktør. Han endra kursen til ei sterkare satsing på handtverksmessig, teknisk og kunstnerisk utdanning. Bauhaus vart ein arkitektskule med Mies van der Rohe ved roret, men ikkje utan harde kampar og utvising av studentar.

Bauhaus-bygning i Dessau teikna av Walter Gropius
(Foto: Mewes (CC BY-SA 2.5))

Framleis moderne
Sjølv om Bauhaus nærmar seg 100 år, framstår mykje framleis moderne. Det måtte verkeleg ha framstått som radikalt på den tida. Sjå berre på Ludwig Mies van der Rohes paviljong til Barcelona-utstillinga i 1929 - den er berre lekker og ser framleis ultramoderne ut! Bygningen frå 1929 vart riven etter utstilling, men ein kopi vart gjenoppbygd i perioden 1983 - 1986 på same staden.

Typografi
Bauhaus-stilen handla om radikal forenkling til eit minimalistisk, men funksjonelt uttrykk. Denne stilen vart også reflektert i ulike skriftlege arbeid, som plakatar, ulike skrift og i utvikling av typografi. Også typografien var radikal, til dømes ofte bruk av små bokstavar også i starten av setningar. I Tyskland og det tyske språket, med mykje bruk av store bokstavar, mellom anna i alle substantiv, var dette spesielt radikalt. Herbert Bayer var ein av dei leiande Bauhaus-personane innan typografi.

Aktuell bok: "bauhaus archiv 1919 - 1933" av Magdalena Droste

Departementet

Eivind Tesaker er sikkert ein skikkeleg irriterande og brysom medarbeider. Ein av dei som kjem med kritikk av det meste og som pirkar i nesten alt leiinga gjer og føreslår. Og bra er det! Om berre litt av det han skriv i boka "Departementet - Opptegnelser fra et byråkratkontor" er tilfelle, er situasjonen ille.

Boka "Departementet" bør delast ut til alle departements- og direktoratstilsette - den bør massedistribuerast i same omfang som Ingebrigt Steen Jensen si "Ona fyr" i si tid.

Kvifor ikkje Difi?
Eit spørsmål som melder seg hos meg når eg les boka, er kvifor denne ikkje er skriven av Difi, eller Riksrevisjonen? Difi er staten sitt eige fagorgan for forvaltningsutvikling, og burde i høgste grad interessera seg for dette. Problemet er vel at dei berre gjer det dei får beskjed om, og i liten grad handlar på eige initiativ.

Kvifor ikkje Riksrevisjonen?
Også Riksrevisjonen burde har teke mål av seg til ein kritikk som Eivind Tesaker har teke på seg: "Riksrevisjonen skal bidra til at fellesskapets midler og verdier blir brukt og forvaltet slik Stortinget har bestemt. Dette gjør vi gjennom revisjon, kontroll og veiledning." Best muleg bruk av fellesskapen sine midlar er også ETs hovudmål.

Kulturdepartementet som arena
Eivind Tesaker er avdelingssjef i Kulturdepartementet og har i lenger tid brukt ytringsfridommen sin til å kritisera utviklinga på departementsnivå, med utgangspunkt i eige departement. Han vart først kjend for eit større publikum etter at rapporten frå Gjørv-kommisjonen vart lagt fram då han i ein kronikk omtalte situasjonen i Kulturdepartementet, ein situasjon som stemde veldig godt med Gjørv-kommisjonen sine funn. Etter den kronikken prøvde leiinga å seia han opp (!), men Tesaker har vore ute ei vinternatt før og "stod han av". Som den varslaren han er, må det likevel vera noko ugreitt på jobben vil eg tru, og særleg i høve til leiargruppa.

Hovudproblema
Tesaker grip særleg tak i følgjande utvikling, som han meiner er heilt feil retning:

1. Veksten i tal tilsette i departementet generelt og produktivitetsnedgangen (talet på tilsette veks, medan tal saker og meldingar dei handsamar går ned)
2. Rausheits-diktaturet: Verdi- og endringsbasert leiing med "nyord" som rausheit o.l. som legg eit lok på kritisk tenking og diskusjon. Meir generelt at stadig meir tid går med til internt arbeid som strategi, medarbeiderutvikling m.m.
3. Risikostyring, risikoanalysar m.m. som er i ferd med å ta overhand og legg seg som klister under saksbehandlinga

Stor, større, ...
Veksten i departementstilsette er urovekkjande av fleire grunnar: Det blir stadig fleire, men departementa "produserer" stadig mindre; me ligg høgt over nabolanda det er naturleg å samanlikna oss med:

	Dep.tilsette	Innbyggjarar
Danmark	4 300	5,5 mill.
Sverige	4 600	9,4 mill.
Finland	4 200	5,4 mill.
Norge	5 000	5,0 mill.

Den oljesmurte økonomien har gjort at me har kunna ta oss råd til større vekst i offentleg sektor enn nabolanda. Og departement (og direktorat) har auka meir enn andre sektorar. Tesaker meiner det er god grunn til å spørja om veksten skal halda fram, eller om ein rett og slett skal starta ein slankeprosess. Spørsmålet er absolutt på sin plass når me ser på tala i tabellen over.

Så må det leggjast til at talet på tilsette i departementa ikkje fortel alt om kor topptung staten er; direktorata burde også vore tekne med. Av og til utfører departementa direktoratsoppgåver, og det skjer difor av og til ei avskaling og utskiljing av oppgåver og personar i eigne direktorat. ET burde difor teke med direktorata, både i Norge og nabolanda for å få eit betre samanlikningsgrunnlag. Men oppgåva hadde då vorte meir omfattande, så det er forståeleg at han har avgrensa det til dep.-nivået.

Nye verdiar
ET set også spørsmålsteikn ved arbeidet med nytt verdigrunnlag i Kulturdep. Han peiker på at alle departement har fire grunnverdiar som rettesnor for arbeidet:

• Demokrati
• Rettssikkerheit
• Faglegheit
• Effektivitet

Etter ein omfattande prosess kom Kulturdep. fram til nye verdiar og visjon:

Ein moderne arbeidsplass - med motiverte og profesjonelle medarbeidarar med høg integritet

Og dei nye verdiane for dep.: rausheit, kvalitet, engasjement og openheit
Tesaker meiner dei nye verdiane er meir egna til å forvirra enn å rettleia, og det er lett å vera einig. Eit viktig moment i verdidiskusjonen er også om alle departement no skal utarbeida sine eigne verdiar, og kva det får å seia for likskapstanken og dei grunnfesta verdiane som er nemnde ovanfor. Det er all grunn til uro over ei slik utvikling!

Risiko for manglande gjennomføring
Ein tredje ting Tesaker tek opp er det store omfanget arbeid knytt til risikovurderingar har fått. Det er dels eit resultat av ein fryktkultur; frykten for å gjera feil, og dels eit resultat av påtrykk frå Riksrevisjonen. Riksrevisjonen har dei siste åra auka ambisjonane og fører no kontroll med langt meir enn før. Særleg har forvaltningsrevisjonen auka kraftig, og ført til at RR "legg seg opp i" svært mykje. Riksrevisjonen gjer eit viktig arbeid, men også dei må tola eit kritisk søkjelys og bør spørja seg sjølve om dei fyrer oppunder den fryktkulturen som rådar heller enn å dempa den.

Den omfattande risikovurderinga som skal liggja til grunn for den minste oppgåva gjer i verste fall departementa handlingslamma. Tida går med til alt anna enn å gjennomføra sjølve oppgåva. ET nemner den manglande stenginga av Grubbegata, som også var eit sentralt tema i Gjørv-kommisjonen sin rapport, som eit godt eksempel på eit tiltak som drog ut i det uendelege, som følgje av uklar ansvarsplassering og eit utal møte som bidrog til ørkenvandringa. Legg til ein kommune-stat-problematikk i tillegg til samordningsproblema departementa i mellom, og farsen er komplett!

Sjølv hugsar eg godt eg var på eit møte i Difi og prosjektleiaren for det nye Norge.no stolt viste fram tre A3-ark som viste prosjektplanen, risikoanalyse m.m. Eg tenkte "dette er galskap, prosjektet kjem til å tryna". Prosjektet vart stoppa eit år etter, utan noko resultat og med nokre millionar bortkasta. Dette var eit lite prosjekt, men problema var dei same: Alle ressursar vart sette inn på planlegging og risikovurdering, ikkje noko på å gjennomføra sjølve arbeidet.

Ting som kunne vore betre
ET tek også opp ein heil del andre ting, og her kunne han kanskje ha stramma inn. Han brukar ein del tid på teknologiutvikling og kvifor slike prosjekt ofte endar galt. Han har ein del poeng, men samtidig tykkjer eg denne delen blir for lettvint. Det kan ha samanheng med at eg kjenner denne delen betre enn andre område.

Ein annan kritikk er noko av talmaterialet. Eg har nemnt at samanlikning av tilsette på dep.nivå i dei nordiske landa kanskje ikkje er heilt reell, og at direktoratsnivået også burde vore trekt inn. Tesaker referer også til ein del spørjeundersøkingar i departementet, og her kunne også talbruken vore betre. Endeleg skulle forlaget ha teke ei siste gjennomlesing og luka bort ein del skrivefeil.

Men dette er småpirk, alt i alt er boka god og vel verdt å lesa. Og som sagt, den bør delast ut til alle departementstilsette!

Vossa Jazz 2015

Live Maria Roggen og medmusikantar framfører tingingsverket "Apokaluptein" på Vossa Jazz 2015

Vossa Jazz (ja, det skrivst i to ord..) har etter 42 år vorte ein institusjon i festival-Norge, trass i at det er ein av dei minste festivalane. Frå starten i 1974 har Vossa Jazz markert seg med ein særeigen profil, både musikalsk og sjølvsagt på grunn av plasseringa. Også den tydelege nynorskprofilen er med på å gjera Vossa Jazz annleis enn mange andre. Festivalen er som sagt etter måten liten, og økonomisk har det ikkje alltid vore enkelt. Som det står om starten:

Den første Vossa Jazz blei ein suksess både musikalsk og publikumsmessig. Økonomisk blei det ein skikkeleg smell. Hadde det ikkje vore for at eit par av eldsjelene blei verande på Voss og tok fatt i elendet i staden for å dra i militæret, hadde det blitt med den eine festivalen. 

Men det var ikkje berre første året som skulle bli tungt økonomisk. Etter å ha slite i fleire år, kollapsa det heilt i 2006. Festivalen vart likevel berga, men med ny dagleg leiar og elles utskiftingar. Etter 2006 har Vossa Jazz sett "tæring etter næring" og klart å balansera økonomien. Den tydelege nynorsk-profilen er også ein av faktorane som understrekar at Vossa Jazz er  ulik dei mange andre festivalane.

Apokaluptein
Tingingsverk har vore ein viktig del av festivalen dei siste 34 åra, og er også med på å identifisera Vossa Jazz. Lista over tingingsverk-komponistar  er som ein antologi over norsk jazz. Årets festival-komponist og -artist var Live Maria Roggen, mest kjend som vokalist i bandet Come Shine. Ho framførte verket "Apokaluptein - The uncovering" saman med musikarane Audun Kleive (trommer), Sondre Meisfjord (b), Hilmar Jensson (g), Eivind Lønning (trompet), Lene Grenager (cello) og Asle Karstad (lyddesign).

Som tittelen tyda på, var apokalypse og undergang tema, med ganske dystre parti. Musikken var like mykje samtidsmusikk som jazz (kva er no eigentleg jazz?), men med meir melodiske parti som spente frå tung heavy-inspirert rock til spretne rytmiske saker som kunne minna om gladjazz (!). Stor spennvidde med andre ord. Eit fullsett publikum i Parksalen sette i alle fall pris på verket.

Mangel på gode lokale
Vossa Jazz har hatt ein del utfordringar med mangel på gode lokale. Fram til Park Hotel utvida med eigen konsertsal, vart tingingsverk og større konsertar oftast arrangert i Idrettshallen; ikkje ein optimal stad for jazzkonsertar. Fraktgodsen, ein arv etter NSB, var lenge eit sentralt lokale for dei meir intime konsertane. Det var eit langt og smalt lokale som også baud på lydmessige utfordringar. Litt rart er det at det nye Kulturhuset på Voss nesten ikkje blir brukt i samband med Vossa Jazz. Eg veit ikkje om det er lokala, prisen eller andre ting som gjer det.

Den andre mannen i meg
Ein annan konsert stod på programmet mitt dette året: "Den andre mannen i meg" med Henrik Mestad (opplesing) og Trygve Seim (saksofon). Dessverre vart dette arrangementet avlyst pga. sjukdom. Det var veldig synd, men eg håpar å få høyra det ein annan gang. Elles er framføringa av Henrik Mestad tilgjengeleg på nettsidene til NRK. 

Berlin im Winter

Det offisielle flagget for
byen og delstaten Berlin

Følgjande tre stader bør stå på lista di over ting du bør sjå i Berlin:
1. Riksdagsbygningen
2. Topographie des Terrors
3. Bauhaus-museet

Dei to første stadene omtalar eg under, den tredje kjem i eit eige blogginnlegg om bauhaus.

Berlin im Winter
Når ein reiser til Berlin i midten av mars, er det med eit lite håp om at våren kanskje såvidt har komme dit. Men nei, det var surt og kald, særleg på grunn av vinden. Berlin ligg ope til, og vinden får godt tak enten den kjem frå nord eller aust, eller vest også for den del.

Berlin som historisk by
Berlin er ein by full av historie, og knapt nokon annan by kan visa til så mykje dramatikk som denne byen. Det som særleg har sett spor dei siste 100 åra, er siste verdskrig og delinga mellom aust og vest. Over alt i byen er det minner om muren som delte byen frå august 1961 til november 1989. Det er ikkje så rart, for det er ikkje så mange år sidan, og det er enno vanskeleg å fatta både at den vart reist, men også omfanget og dramatikken.

Den aust-tyske"Ampelmann" har
vorte eit symbol på tidl. Aust-Berlin

Potsdamer-konferansen
Berlin var byen der russarane møtte dei allierte i april/mai 1945. Sovjetstyrkane rykte fram langt raskare frå aust enn dei allierte frå vest, og Berlin vart difor liggjande i den aust-tyske delen. Delinga av Tyskland, og Berlin, vart avgjort på Potsdamer-konferansen i september 1945 og var ein avtale mellom dei fire allierte maktene USA, Sovjet, Storbritannia og Frankrike. Berlin vart delt i fire sektorar med kvar av dei allierte som ansvarleg for sin del. Spenninga mellom Sovjet og dei andre allierte hadde bygt seg opp alt under krigen, og var tydeleg under fredsforhandlingane.

Die Luftbrücke 
Den kalde krigen etter 1945 utvikla seg fort, og alt i 1948 prøvde Sovjet å blokkera tilgangen til Vest-Berlin for dei andre. Det resulterte i den kjende luftbrua, Luftbrücke, der dei allierte på vestsida sette i gang ein storstilt flyoperasjon for å sikra forsyningar til Vest-Berlin. Flyplassen Tempelhof vart det sentrale punktet for forsyningar; den ligg så å seia inne i byen. Flyplassen var i bruk heilt fram til 2008, men er i dag eit stort friluftsområde og minnesmerke over den kalde krigen og særleg den dramatiske situasjonen i 1948/49.

Flughafen Berlin Brandenburg "Willy Brandt"
Berlin og flyplass har i det heile mykje kaos og drama knytt til seg. I dag er det Schønefeld og Tegel som er hovudflyplassane; den siste ganske nær bysentrum den også. Etter planen skulle den nye Flughafen Berlin Brandenburg "Willy Brandt" ha opna for lengst, men etter ein serie problem og kaos (er dette Tyskland??) har dei opprinnelege planane vorte skrinlagde og ein har vedteke å starta på nytt.

Dei mange skandalane kring flyplassutbygginga har gjort at dette prosjektet er kalla Tysklands største utbyggingsskandale ("Deutschlands grösste Skandal-Baustellen"). Som Die Welt ironisk skriv i omtalen av omtalen: "Bisher flogen nur die Chefs" - hittil er det berre sjefane som har flydd..

Det har gått frå gale til verre og det har altså enda med ein Ctrl-Alt-Delete! Det blir ikkje lenger snakka om opningsdato, og totalkostnadene kan i følgje Die Welt bli over 8 mrd. euro (tilsvarer i skrivande stund ca. 70 milliardar NOK!). Opprinneleg skulle flyplassen ha opna i 2012, etter at planlegginga starta i 2006. No vil ingen seia noko om opningstidspunkt, sjølv om 2017 uoffisiselt blir nemnt.

17. juni 1953
I juni 1953 vart dei ein stor oppstand i den austlege delen av Berlin, mot dei sovjet-dominerte styresmaktene. Det starta med ein streik blant bygningsarbeidarar og utvikla seg til store demonstrasjonar. Oppstanden spreidde seg også til andre byar i Aust-Tyskland. Styresmaktene måtte setja inn sovjetiske stridsvogner for å knusa opprøret, og 55 personar mista livet i aksjonen den 17. juni. Denne datoen har seinare vorte minnedag i Tyskland, og hovudgata gjennom Tiergarten heiter 17. mai-gata (Straβe des 17. Juni).

Die Mauer
Mellom 12. og 13. august 1961 sperra DDR alle grenseovergangar mellom aust- og vest-Berlin. Frå delinga i 1945 og fram til då hadde over 3 millionar aust-tyskarar flykta til vest. Sjølv om 1 million hadde reist andre vegen, var nettotapet stort og kunne ikkje halda fram. I tida etter 13. august vart muren reist mellom det austlege og vestlege Berlin, og ordren til grensevaktene i aust var å skyta for å drepa. Mange vart då også skotne og drepne i fluktforsøk i perioden 1961 - 1989. Den overraskande sperringa ga mange bisarre utslag. Mellom anna var 1300 barn på besøk hjå familiar i Aust-Berlin. Dei kom ikkje tilbake til Vest-Berlin før tre månader seinare!

Illustrasjon til museet Topographie
des Terrors

Topograpie des Terrors
Både minne frå siste verdskrige og den kalde krigen kan studerast ved Topograpie des Terrors, eit nytt museum like ved Checkpoint Charlie. Bak restar av muren ligg museet med utstilling av bilete og dokument frå siste verdskrigen. Det er ganske rystande å sjå dette, sjølv om mykje er kjent. Mennesket er i sanning ei krigersk ape!

Reichstagsgebäude
Riksdagsbygningen var saman med Brandenburger Tor målet for dei sovjetiske styrkane i april-dagane i 1945. Stalin hadde gitt klar ordre om at Riksdagsbygningen skulle vera teken før første mai, for på den dagen skulle det sovjetiske flagget vaia på bygningen. Det heldt berre såvidt, men 1. mai 1945 hadde dei sovjetiske styrkane til general Zjukov teke bygningen. Dagen før hadde Adolf Hitler teke sitt eige liv i Førar-bunkersen.

Reichstagsgebäude - Riksdagsbygningen
Påskrifta "Dem Deutscher Volke" kom i 1916 og var omstridd:
keisar Wilhelm II likte ikkje den demokratiske tonen..

Riksdagsbygningen vart opna i 1894 og husa parlamentsforsamlinga, Diet, fram til 1933 då store delar av bygningen vart øydelagt i brann. Ein brann som Hitler utnytta grovt for å forfølgja uskuldige, særleg kommunistar og jødar. Etter krigen var bygningen nærmast totaløydelagt, og restane av det gamle tårnet vart sprengt bort. Restaureringa starta etter samlinga av Tyskland i 1990 og vart leia av den kjende britiske arkitekten Sir Norman Foster. Den nye glaskuppelen på toppen av bygningen har vorte ein stor turistattraksjon og er genial. Rundt 40 millionar menneske har besøkt riksdagsbygningen etter opninga!

Tanken bak minner litt om vårt eige Operahus; eit bygg som alle kan ta i bruk. For å sleppa å stå i kø, bør du søkja om tilgang via nettet og skriva ut nødvendige papir. Både bygningen, kuppelen og utsikten frå den, er spektakulær.

Gangbrua som går i spiralform til toppen av glaskuppelen -
eit "must" for alle som reiser til Berlin!

Andre attraksjonar som Brandenburger Tor og Checkpoint Charlie er unødvendig å nemna, der vil du hamna uansett om du er i Berlin.

Bauhaus
Eit museum du kanskje ikkje har på lista, men som kan tilrådast, er Bauhaus-museet, eller som det fulle namnet er: "Bauhaus Archiv - Museum für Gestaltung". Det ligg nær den sørvestlege delen av Tiergarten. Det kjem ein eigen bloggpost om Bauhaus.

Bitcoin og norsk regulering

Offisiell Bitcoin-logo

Styresmakter verda over vrir seg når spørsmålet om regulering av kryptovaluta kjem opp. Internett-pengar er nytt og bryt med mykje (det meste?) av det etablerte i finanssektoren. Bitcoin og slektningar er merkelege dyr som ikkje fell greitt inn under vanlege klassifiseringsreglar. Kva slags skapning er eigentleg Bitcoin?

"Bitcoin Heatmap"
Ulike nasjonar si regulering av Bitcoin varierer frå forbod (m.a. Russland, Island, Bangladesh, Indonesia, Thailand), via tunge restriksjonar (Kina, India, Estland, Taiwan) til å behandla Bitcoin som lovleg å bruka (dei fleste land). Det er jo interessant at Island har forbydd bruken av Bitcoin på same tida som dei er vertskap for store Bitcoin "gruveselskap" (Bitcoin mining er stort på Island). Island sitt forbod må likevel sjåast i samanheng med finanskollapsen landet var gjennom for få år sidan. Kanskje ikkje så rart at dei har eit anstrengt og aggressivt forhold til enkelte kallar "finansielle masseøydeleggingsvåpen".

Føreslått symbol
for valutaen

Bitcoin er formuesobjekt
At Bitcoin er lovleg å bruka betyr likevel ikkje at det blir klassifisert som betalingsmiddel i mange land. I Norge har Skattedirektoratet gjort det klart i ei prinsippfråsegn at Bitcoin skal sjåast på som eit formuesobjekt:

"Skattedirektoratet legger til grunn at bitcoins (sic!) er et formuesobjekt, og skatteloven bestemmer at gevinst ved salg av formuesobjekter er skattepliktig inntekt.  Dette betyr at gevinster som oppstår ved at verdien av bitcoins er lavere ved kjøp enn ved salg  vil være skattepliktig inntekt, og at tap som følge av at verdien av bitcoins er høyere ved kjøp enn salg vil være en fradragsberettiget kostnad."

...

Skattedirektoratet legger derfor til grunn at gevinster/tap fra bitcoins fullt ut er skattepliktige/fradragsberettigede. 

Korleis dette skal gjennomførast i praksis, er eit anna spørsmål. I realiteten skal all inn- og utveksling av Bitcoin registrerast og differansen i kurs mellom kjøp av Bitcoin og bruk av dei, eller veksling frå Bitcoin til annan valuta, skal summerast opp til ein gevinst eller eit tap. Det må også forståast slik at bruk av Bitcoin til kjøp av varer og tenester (eller donering) skal dokumenterast ved kursen på det aktuelle kjøpstidspunktet.

For dei fleste som ikkje er skattejuristar, framstår dette som ganske på jordet! Og det blir verre:

Bitcoin og meirverdiavgift
Slik uttalar Skattedirektoratet seg om Bitcoin og avgiftplikt:

Omsetning av Bitcoin er ordinær avgiftspliktig omsetning av elektroniske tjenester. Skattedirektoratets vurdering er at bitcoins ikke kan anses som «gyldige betalingsmidler» (merverdiavgiftsloven § 3-6 d) og derfor heller ikke kan anses som en unntatt «finansiell tjeneste». Bitcoins klassifiseres som «tjeneste» (§ 1-3 bokstav c), nærmere bestemt «elektronisk tjeneste» (§ 1-3 bokstav j). Dermed skal næringsdrivende legge 25 prosent merverdiavgift på sin omsetning av bitcoins. 

Her blir det for alvor trøblete. Tenk deg at du skal driva vekslingsteneste med Bitcoin. Skal du då leggja på 25 % på Bitcoin du vekslar frå deg? Det vil i så fall bety at Bitcoin for NOK 100,- vil kosta 125,- i Norge. Og når du så brukar Bitcoin til betaling for varer og tenester i Norge får du effektivt 50 % mva på forbruket ditt! Ikkje ein gang skattejuristar vil påstå at noko slikt heng på greip, eller?

Ei enkel samanlikning her er gåvekort. Når du kjøper eit gåvekort i ein butikk, betalar du sjølvsagt ikkje moms. Moms betalar du av forbruk, når du løyser inn gåvekortet, og slik må det vera når du kjøper (eller handlar med) Bitcoin også. Dersom eg går inn i ein bank og kjøper utanlandsk valuta, betalar eg ikkje moms på handelen (men eit saftig gebyr!).

Naturleg nok er Norge åleine om å forstå handel med Bitcoin på denne måten. Dersom dette skal takast bokstavleg, er det uråd å driva Bitcoin-handel i Norge.

Sturles kamp mot skattevindmøller
Sturle Sunde i Florø driv Sunde Bitmynthandel som ei vekslingsteneste for Bitcoin. Han har sidan 2011 prøvt å få svar frå Skatteetaten på spørsmål om korleis han skal handtera handelen skatte- og avgiftsmessig. Han har vorte møtt med vekselvis tausheit og "mumle-mumle", og er i dag like klok. For å vera på den sikre sida, har han lagt ved ei utførleg forklaring på verksemda si saman med sjølvmeldinga.

På Bitcoin Meetup i Oslo 20. februar i år var Sturle "keynote speaker" og "star of the evening". Han gjorde greie for den absurde kampen mot skatte-vindmøllene og den manglande avklaringa. På møtet var også skattejuristar frå KPMG og dei var ganske klare på at Sturle har ei god sak og at Skatteetaten er på bærtur når det gjeld reguleringa av Bitcoin. Her kan du lesa meir om Sturle sin kamp mot skattebyråkratane.

Lighthouse-prosjekt for oppklaring
Sturle har på si side teke opp spørmålet med Deloitte, og dei skal ha ca. NOK 30.000,- + mva = kr 37.500,- for å utarbeida ein uttale til Skattedirektoratet der dei imøtegår påstandane og gjeldande reguleringar. I god Bitcoin-ånd lanserte Sturle eit Lighthouse-prosjekt for å samla inn nok pengar til å engasjera Deloitte. Sturle ville sjølv donera halvparten slik at nødvendig ekstern finansiering vart NOK 18.750,-. Lighthouse er eit system for dugnadsfinansiering (crowdfunding), drive av Bitcoin. Få dagar etter Meetup-en var finansieringa på plass og Deloitte er i gang med arbeidet. Det blir spennande å sjå resultatet..