Italiensk bildesign i trøbbel

Det går ikkje an å skriva om Alfa Romeo utan også å komma inn på italiensk design - dei to tinga høyrer saman. Eg har tidlegare skrive om Italias design-hovudstad Torino, der dei kjende bildesignerane held hus. Men dei tidlegare så stolte design-husa Bertone, Pininfarina og Italdesign (Giugiaro) er i "deep shit". Dei slit alle med øknonomiske problem.

Nyleg kom meldinga at VW har kjøpt mesteparten av aksjane i Giorgetto Giugiaros Italdesign Giugiaro. Det er logisk nok for dei som kjenner bilhistoria si. Giorgetto Giugiaro fekk i oppdrag å utforma den nye Passaten (og Scirocco) tidleg på 70-talet, og desse modellane såg dagens lys i 1973. Dei representerte eit stilskifte som vart vidareført og "ikonifisert" gjennom den nye Golfen som kom i 1975. Den framstår i dag som tidlaus og klassisk. Men heldigvis fekk ikkje Giugiaro viljen sin med rektangulære lykter, fy og fy!

ItalDesign ser dermed ut til å vera redda, gjennom å bli innomhus designbyrå for VW. Dei får sikkert nok å hengja fingrane i der. Verre er det med Bertone og Pininfarina. Bertone har vore under konkursbehandling og Pininfarina slit også økonomisk. Problemet deira er at for å veksa, gjekk dei inn på karosseriproduksjon og nærma seg meir og meir ein tradisjonell bilfabrikk. Dei gjekk frå å konstruera prototypar til å bli karosserifabrikkar. Moralen er difor å halda seg til kjernekompetansen og ikkje falla for freistinga å bli størst muleg.


Tilbake til Alfa Romeo: Bertone har vore designhuset for Alfa. Men interessant nok var det Giorgetto Giugiaro som ga form til Alfa Romeo GT Veloce (GTV) medan han var i lære hos Giuseppe "Nuccio"  Bertone.

Giugiaro har også leika seg med traktorar og lastebilar og det er interessant å sjå kva resultat det kan bli når kvalitetsdesing blir overført til andre område der design tradisjonelt ikkje har hatt nokon stor plass. Traktorar hadde sett ut om lag som dei alltid hadde gjort heilt til Fiat kom med 680/780-serien sin på slutten av 1970-talet. Dei nye traktorane hadde hytte designa av Giugiaro og det skilde dei frå den store hopen [eg må leggja til at eg har prøvt å verifisera dette gjennom søk på nettet, utan hell]:

Elektronisk dømming NO!

England har akkurat fått underkjent ein scoring der ballen er ein halvmeter innafor målstreken - ein skandale! Eg har teke opp tidlegare behovet for elektronisk dømming og eg har særleg tenkt på offside. Men å avgjera om ein ball er innafor målstreken kan då ikkje vera så vanskeleg? Det er snakk om å ha eigne måldommarar, men det meiner eg er ein dårleg ide.

Det trengst ikkje fleire dommarar, men betre verktøy. Videokamera kan enkelt avgjera om ballen har vore over streken, og det vil ta dommaren maks. eit halvt minutt å få ei avklaring. At det blir gjort feil i VM i 1966 er forståeleg, men at same type feil blir gjort i 2010 er ikkje akseptabelt.

Alfa i 100!

Alfa Romeo feirar 100 år i desse dager. Anonima Lombarda Fabbrica Automobili, betre kjendt under forkortinga ALFA, vart etablert i Milano i 1910. For bilelskarar representerer merket noko av det beste innan sportsbilar. I motsetnad til Ferrari og andre italienske kjende sportsbilar, har Alfa Romeo alltid laga familiebilar, men med eit sterkt sportsleg snitt. I følgje programleiarane av Top Gear kan ingen kalla seg skikkeleg bilidiot (petrolhead) utan å ha eigd ein Alfa.

Men det var først med Giulietta i 1955 at det vart fart over salet. Ikkje rart at Alfa Romeo i jubileumsåret har lansert ein ny Giulietta. Og dei kan trengja ein ny suksess. Dei siste 20-30 åra har det vore glideflukt nedover både i sal og kvalitet for det renommerte merket. FIAT overtok kontrollen i 1986 og redda dei vel frå konkurs. Men elles har ikkje samlivet med Fiat ført så mykje positivt med seg.

For min del er GTV-en (Gran Turismo Veloce) den flottaste, av dei oppnåelege. Den klassiske modellen vart laga frå 1967 - 1976 (1750 fram til 1971 og deretter 2000). Av dei uoppnåelege er sjølvsagt 8C Competizione den ultimate; den vakraste bilen på lange tider. GTV-en har perfekt vektbalanse (50:50 på fram- og bakaksel) mykje på grunn av at girkassen er flytta bak til bakakselen. Her er eit eksempel på ein Alfa Romeo GTV 2000 frå 1974 til sals på Finn.no:

Dei gamle er eldst - og for gamle!

Dei gamle er rett og slett er vortne for gamle. Frankrike og Italia gjekk på hovudet ut av VM. Det blir gjort eit stort poeng av at det er dei to finalistane frå forrige VM, og med Italia som regjerande meister. Men det er vel her mykje av forklaringa også ligg: mangel på fornying og spelarar som har nedovergåande kurve.

Det er alltid ein fare for å unnlatelsessynder når ein er på topp. Det er alltid lettare å halda fram med eit vinnande lag (never change...), men det er ein farleg strategi. "Krise er alle framstegs mor" heiter det, og både Frankrike og Italia blir no tvinga til å ta det generasjonsskiftet dei skulle ha starta på for fire år sidan.


Eg kjem ikkje til å sakna verken Frankrike eller Italia. Frankrike spelar veldig underhaldande fotball på sitt beste, men det begynner å bli ei stund sidan. Italia er kynikarar til fingerspissane og fekk denne gongen smaka sine eigen medisin.

Det positive med Italias exit er i tillegg at defensiv taktikk blir straffa og offensiv legning premiert. På bakgrunn av det er Argentina favoritten min, og Brasil er det ikkje. Brasil under Dunga framstår på mange måtar som det nye Italia.

Jabulani - nok badeball no!

Mykje har vore sagt og skrive om årets VM-ball Jabulani. Badeball er eit av orda som har vore nytta, og ballen går uforutsigbart på skot. Men så langt har det vore få gode skot og mange frispark som har vorte blåste høgt over mål. Alle dei gode frispark-skyttarane samla i VM kan umuleg ha vorte så dårlege på så kort tid. Så mest sannsynleg er problemet ballen.

Hugsar eg ikkje feil, vart mykje av det same sagt om forrige VM-ball - den var også lett og vanskeleg å berekna for målvaktene. Men det var tydelegvis ein betre ball for det var langt fleire gode skot i VM i Tyskland. No er me framleis ikkje ferdige med innleiande gruppespel, men så langt tyder VM på at Adidas ikkje har treft godt denne gongen.

Eg trur det voldsomme fokuset på å laga ein ball som skal vera vanskeleg å berekna for målvaktene har gått for langt. På tide å ta eit par steg tilbake - kanskje var ballen frå 2006 betre?

På tide med elektronikk i fotballen

Med til dels svært god dømming, og særleg offside-dømming, til no i VM, er det kanskje litt feil tidspunkt å etterlysa elektronisk hjelp i dømminga. Men det er på tide me får elektronisk hjelp til å avgjera offside, om ballen er over linja (mållinja, sidelinja, kortlinja). I det eg skriv dette, scorar Mexico mot Frankrike på noko som luktar offside, men som er veldig vanskeleg for ein assistentdommar å sjå.

Dag Solstad seier i eit intervju i Dagens Næringsliv sist laurdag at tilfeldigheiter og urettferd ikkje må fjernast frå fotballen, det er ein viktig del av spelet. Eg er ikkje heilt einig med han, sjølv om eg forstår at det menneskelege dimensjonen er veldig viktig. Men eg trur ikkje tennisen har tapt på å få elektronisk kontroll av ballen, og eg trur også fotballen blir styrka av det. Dommarane har uansett nok å hengja fingrane i, og kan heller konsentrera seg om dei mange tjuvtriksa og farlege taklingane som stadig skjer.

Fotballen er i sin natur veldig konservativ, og det har vore små endringar opp gjennom tida. Men sjølv om det var mange som protesterte mot nye reglar, er det vel ingen som meiner at det var feil å innføra innbytarar (fram til VM i 1966 var det ikkje lov å setja innpå nye spelarar!). Tre poeng for seier var også ei stor endring med stor motstand. Det er utenkjeleg å gå tilbake til den gamle poengordninga med 2-1-0. Forbod mot tilbakespel til målvakt er ei anna endring som har vore udelt positiv. Ikkje berre har den sett ein stoppar for ultra-defensivt og lite underhaldande spel, men den har også gitt målvakta ein heilt ny rolle og ført til utvikling av ein ny målvakt-type.

Teknologien for elektronisk dømming av offside er på plass og det er på tide å innføra den. Eg håpar å få sjå det i VM i 2014.

Altinn - Ikkje akkurat døgnopen forvaltning

"Altinn er ikke tilgjengelig
Altinn er stengt fra fredag 11. juni kl 1600 til tirsdag 15. juni kl 0800 i forbindelse med produksjonssetting av ny versjon. Altinn Brukerservice er også stengt i denne perioden."

Dette står å lesa på www.altinn.no, og det er så langt frå døgnopen forvaltning som du kan komma. Det er ganske utruleg å lesa noko slikt i juni 2010!

'Døgnopen forvaltning' var slagordet til Stoltenberg I-regjeringa, men vart droppa då Jens laga ny regjering etter Stortingsvalet i 2005. Og det var kanskje like greitt at han ikkje tok med seg slagordet, i alle fall sett på bakgrunn av Altinn.

Stenginga av Altinn i nesten 4 døgn (!) er så lite i tråd med web-ens natur som det går an. Me kan ikkje ein gong snakka om web 1.0, for dette høyrer til tida før web-en. Den gongen kunne ein sjølvsagt ta ned eit system i fleire dagar for vedlikehald og oppgradering, i dag bør det ikkje vera muleg. Med web 2.0 er krav og forventningar skjerpa ytterlegare og publikum forventar no 24/7 året rundt.

Viktige web-tenester må oppgraderast kontinuerleg medan dei er i bruk. Det er som professor Erik Monteiro ved NTNU sa i opningsforedraget på NOKOBIT 2009: " Det er som å byggja om ein jumbojet - i lufta!". Tøft, men heilt nødvendig.

Tenk deg nettbanken som annonserer at dei stenger tenesta i 4 dagar for oppgradering. Eller at Google skulle annonsera det same. Det ville sjølvsagt vera reine sjølvmordet. Men offentleg sektor kan dessverre gjera som dei vil, for det er ingen alternativ. Akkurat her viser dei korleis slike posisjonar blir misbrukte.

Det er å håpa at Altinn (og det er vel Skatteetaten som står bak?) ikkje slepp unna med dette utan bråk. Slikt bør ikkje kunna skje i vår tid, offentlege etat eller ikkje.

VM i fotball er i gang!

(logoen er den offisielle FIFA World Cup 2010 logoen) Så er VM i fotball endeleg i gang. For meg har VM i fotball vore det største sidan 1974 og eg har sett fram til kvart nytt VM med spenning. Sjølv om det starta i 1974 for min del, og med skuffelse over at Nederland vart slått av Vest-Tyskland, så var det VM i Argentina i 1978 interessa for alvor vart tent. Den første helten min vart Mario Kempes, ein (den?) avgjerande person for Argentina sin seier på heimebane, lett kjenneleg på ei enorm "heddna". Her er eit knippe nostalgi i form av Kempes-scoringar:



VM i fotball er både magi og dramatikk og framfor alt god fotball. Slik sett er det heilt ok at Norge ikkje er med; eit dårleg norsk lag i VM ville ikkje vore noko særleg. Kanskje kan Drillo få sving på laget og klara ei ny kvalifisering. Og med den spelemessige framgangen som til dels har vore siste året, kan me kanskje ha noko å bidra med om eit par år (EM).

Også veldig bra for Afrika, og særleg Sør-Afrika, at kontinentet endeleg fekk arrangementet. Dei skulle hatt det i 2006, men tapte med ei stemme. I ettertid er det kanskje like bra, for dei har fått betre tid på seg til å førebu det kjempe-arrangementet dette er. Det er verdas største idrettsarrangement.

Mykje av spenninga er også knytta til at det som regel er uråd å spå kven som vil vinna. Ekspertane tek i alle fall som regel feil, sidan favorittane sjeldan innfrir. For meg er det stor sett det same kven som vinn, så lenge det skjer med god, offensiv fotball.

Og opningskampen enda som vanleg med uavgjort, 1-1. Men det var øyeblikk av magi; både i Sør-Afrika si scoring og dos Santos sitt herlege skot mot vinkelen, men som målvakta redda. Eigentleg litt rart at Mexico ikkje er eit betre lag. Dei burde ha like store ressursar som Argentina, og kanskje Brasil, men er likevel klart dårlegare.

Wittgensteins Wien

Professor emeritus Kjell S. Johannessen frå Filosofisk institutt, Universitetet i Bergen, heldt i går (26.05) eit foredrag om "Wittgensteins Wien - Den kulturelle og intellektuelle bakgrunnen for arbeida hans".

Arrangementet fann stad i Sogndal bibliotek sine lokale og rundt 45 interesserte tilhøyrarar hadde møtt fram. Arrangementet er ein del av Vestlandsforsking si markering av 25-årsjubileum for instituttet.

Her følgjer eit slags resyme av foredraget, men det kan sjølvsagt ikkje yta foredragshaldaren full rettferd.

(biletet viser Ludwig Wittgenstein og er teke i 1930. Det er eigd av Nasjonalbiblioteket i Austerrike.)

Bakgrunn
Ludwig Wittgenstein (26. april 1889 - 29. april 1951) var samanhengjande 2 år i Sogn (Skjolden) – over til saman 6 periodar. Det er ein viktig grunn både for foredraget og interessa for filosofen i Norge. Ved Universitetet i Bergen finst også Wittgenstein-arkivet, som Kjell S. Johannessen var leiar av i mange år.

Wittgenstein avviste at filosofi kunne vera vanleg vitskap. Det einaste filosofi kan bidra til, er ei form for klargjering av våre tanke-reiskap; våre begrep. Denne filosofien blir difor ei form for språk-kritikk, og filosofien blir ein språkfilosofi.

Wittgenstein ga berre ut eitt filosofisk arbeid, eit ungdomsarbeid kalla Tractatus Logico-Philosophicus. Johannessen omtala dette verket i eit anna foredrag som "Platon trekt heilt til yttergrensene". Det andre hovudarbeidet, Filosofiske undersøkingar (Philosophical Investigations) kom ut to år etter han var død, i 1953. Her går filosofen tilbake på mykje av det han skreiv i Tractatus. Me finn difor to "leirar" av Wittgenstein-tilhengjarar som litt enkelt kan grupperast i: Logikarar med stor sympati for det første verket, og språkforskarar som viser stor interesse for det siste.

Begge arbeida vart påbegynt i Skjolden. Han skreiv til mentoren Bertram Russel om Skjolden at ”her er ein fabelaktig plass å arbeida”. Wittgenstein vart ofte misforstått og forveksla med Russels arbeid. Men då oversåg ein heilt at han kom frå ein annan kultur. Av ein eller annan grunn er heile den sentral-europeiske kulturen undertrykt i Norge. 


Det er viktig å forstå utsagn osv. ut frå ein kontekst, særleg gjeld det Wittgenstein som ikkje er lett å tolka. For å forstå Wittgenstein må ein altså forstå Wiener-kulturen på den tida. Eit godt utgangspunkt i så måte er den klassiske boka Wittgenstein’s Vienna av Allan Janik. Eit anna klassisk arbeid er Fin-de-Siecle Vienna: Politics and Culture av Carl E. Schorske.

Den unge Wittgenstein
Han var fødd i Wien i 1889 (same år og same månad som landsmannen Adolf Hitler!) i dobbelt-monarkiet Austerrike-Ungarn, som var noko heilt anna enn dagens vesle Austerrike. Det gjekk til Transsylvania i aust og Tyrol i vest, og omfatta store delar av tidlegare  Jugoslavia. Heimen til Wittgenstein var eit kulturelt sentrum i Wien og i det store keisardømmet. Det var stadig musikk-arrangement, teaterførestillingar og i det heile mykje kultur. Mellom gjester og utøvarar kunne ein finna m.a. Johannes Brahms, Klara Schumann, Gustav og Alma Mahler, Richard Strauss, Arnold Schønberg og mange fleire kjende kulturpersonar frå den tida. Wittgenstein-palasset var det musikalske sentrum i Wien og Wien var det musikalske sentrum i verda.

Ludwig hadde fire brødre og tre søstre og alle var musikalsk begava. Og dei hadde alle mulegheiter til å utøva og forfølgja musikken. Faren ønskte sjølvsagt også at ein av sønnene tok ingeniør-utdanning for å overta industri-konglomeratet. Men ingen av ungane var interesserte (begge foreldra var svært musikalske og faren Karl hadde ei stund livnært seg som fiolinist i New York ved sida av å vera lærar i matematikk).

Tre av brødrene tok sjølvmord. Berre Ludwig viste litt interesse og prøvde å følgja faren sitt ønskje. Han vart utdanna maskiningeniør i 1908. Han var spesielt interessert i fly-mekanikk. Han heldt fram ingeniør-studiane i Manchester, med spesiell vekt på fly-teknologi. Han vart meir og meir interessert i matematikk som følgje av ingeniørstudiane. W lurte på grunnleggjande matematiske grunnprinsipp og gjorde ein sjokkerande oppdaging av at matematikken manglar eit vitskapleg fundament. Han fekk kjennskap til Principia Matematica av Bertram Russel og det endra W grunnleggjande.

Russels viste at aritmetikken kunne førast tilbake til nokre få absolutte grunnsetningar (aksiom) som kviler på logikken. W fekk lyst til å treffa Russel og drog til Cambridge og møtte han. Dermed var den filosofiske løpebana starta. 

Wittgenstein som begynnande filosof
Wittgenstein var oppteken av det estetiske ved Russels logikk, skjønnheiten.
 Han hadde for vane å uttrykkja seg svært kort og kryptisk og utan argumentasjon. På sp.m. frå Russel svarte W at ”argument ville øydeleggja skjønnheiten”. 

Wittgenstein ville heller ikkje gi frå seg noko før det var fullstendig gjennomarbeida og fullkomment. Russel meinte at W hadde kunstnaren si haldning om at det måtte vera det fullkomne eller ingen ting.
Det etiske og estetiske var begge delar til stades i W arbeid, men fråverande hjå Russel (og dei fleste andre).
Storborgarskapet kontrollerte enorme verdiar og dei var den dominerande klassen ved århundreskiftet. Strukturen var gjennomgåande svært patriarkalsk (kjem veldig tydeleg fram i filmen Det hvite båndet - Das Weisse Band). 

Kunsten vart ikkje dyrka for kunsten si skuld, men for å visa fram dei verdiane ein dyrka. Historisismens og stilblandinga si tid – prangande, forsiringar prega arkitekturen. Nokre heimar kunne karakteriserast som reine redselskabinetta. Etterlikning av kunst frå forgangne tider prega storborgar-heimane. Det vart eit vulgært uttrykk, og heimane vart langt på veg museum. Den tilbakeskodande stilen og haldninga var parallell til heile keisardømmet si innretning: bevara fordums storheit for ein kvar pris. Keiserdømmet A-U var altså ikkje akkurat i takt med tidas straumar og kjempa iherdig mot all fornying.

På musikkfronten var Brahms det mest radikale Wien-borgarane kunne tenkja seg. Sjølv Mozart vart litt for "vill" for dei fleste..

Den fremste arkitekten var den danske Theofilus Hansen. Han vart utnemnt til hoffarkitekt von Hansen! Langs Ringstrasse kan ein sjå den herlege stilblandinga han var ansvarleg for.

Skodespelarane ved Burgtheater var mønsteret for korleis borgarskapet skulle oppføra seg. Folk oppvaksne i Wien på den tida hadde problem med å innsjå at det fanst andre ting enn dei reint estetiske verdiane som vart dyrka der. Men den oppveksande slekta tok avstand frå dette dekadente livet. Leiande figurar var ulike forfattarar som sat på Wiener-caféane og diskuterte den bedrøvelege tilstanden. Krinsen kalla seg for Jung-Wien. Det var ein kritikk av bruken av kunst som eit barometer på økonomisk suksess. Men kritikken hadde ikkje samfunnsendring som føremål. Dei stilte diagnosar, men hadde ikkje forslag til løysingar. 

Der Mann ohne Eigenschaften av Robert Musils var ein bitande analyse av tilstanden i Wien rundt århundreskiftet.Den tapre soldat Svejk er også ein skarp analyse av den sørgjelege tilstanden i hæren. Den vart skriven av Jaroslav Hasek. Ein annan tsjekkisk roman, Prosessen av Franz Kafka,  har også ein figur av den same tida og den same kulturen: Josef K. Praha var den gangen ein del av A-U.

Nye kunstnarar
Nye kunstnarar tok etter kvart avstand frå den klisjé-baserte biletkunsten på den tida. Målaren Gustav Klimt stod i spissen for den nye stilen som vart kalla Wiener Secession, men som også gjekk under namnet Wiener Jugend. Eit av dei mest kjende verka hans er ”Kysset”. Den representerer den nye Jugend-stilen. Andre kjende målarar frå den tida var Egon Schiele og Oskar Kokoschka. Dei skapte mykje oppstyr og rysta borgarskapet.

Karl Kraus var ein av dei som kom til å bety mykje for Wittgenstein. Han var ikkje fornøyd med å stilla diagnosen, men ville også bidra til endring (”Infamitetens meistar”). Den viktigaste reiskapen hans var tidsskriftet Die Fakkel. Her skreiv han dei fleste artiklane, etter kvart alle. Kraus har utan tvil vore eit stilistisk førebilete for W, særleg den aforistiske stilen.

Men for å forstå Kraus, må ein bli kjend med hovudverdiane hans. Det enkelte menneskes karakter er sett saman av både maskuline og feminine verdiar. Fornuften er det maskuline, det estetiske er den feminine. Fornuften hadde ikkje noka meining i seg sjølv, men berre når dei feminine verdiane ga fornuften retning. For djupast sett er fornuft og fantasi to sider av same sak.
Kraus var ein skarp kritikar av borgarskapet, men verst av alle meinte han, var Jung-Wien, som flykta inn i ei narcissistisk sjølvdyrking.

Motsetningar, som for Wittgenstein ikkje var motsetningar, men to sider av same sak:
Fornuft – Følelsar
Fakta – Verdiar
Etikk – Estetikk

Ein annan person med stor innflytelse på W var arkitekturen Adolf Loos. Han kjempa like iherdig mot dåtidas rådande arkitektur som Kraus gjorde på det moralske området. Arkitektur er ikkje kunst, meinte Loos, dermed måtte ein fjerna alle spor av utsmykking, forsiringar osv., særleg alt som smakte av kopiering av gamle stilartar. Den vart forløparen for funksjonalismen og den austerrikske versjonen av Art Nouveau.

Loos’ stil var forenklande og naken, heilt klart i slektskap med funksjonalismen. Den stod i skarp kontrast til historisismen. Loos gjekk også laus på brukskunsten på den tida fordi den tilslørte skiljet mellom kunst og bruksting. Igjen er rota til det heile at fakta-sfæren blir blanda saman med verdi-sfæren.



(biletet viser Stonborough House, huset han teikna til søstera Margaret Stonborough i perioden 1926-28)

Wittgenstein var inspirert av Loos og brukte mykje av Loos’ idéar i huset han teikna for søstera si, Margaret. Her designa han både huset og mange innvendige detaljar og la heile intellektet og sjela si i det. Det var på mange måtar dette arbeidet som førte han tilbake til det akademiske, etter at han hadde brote med denne verda etter første verdskrig.

Spørsmål frå tilhøyrarane

Kva var motivasjonen for å dra til Skjolden, så langt frå den rike kulturen i Wien?

Han kunne ikkje fordra omgangsformene i Wien og heller ikkje i Cambridge. Begge stader oppfatta han som like ille. Han søkte utkantane. Han var både i Wales og i Irland. Før han kom til Skjolden var han ein månad ved Øystese Turisthotell.

Han likte folka i Skjolden. Han var ikkje folkesky, som mytene gjerne prøver å byggja opp om. Kjell S. Johannessen har skrive ei bok om Norges-opphaldet; Wittgenstein and Norway saman med Rolf Larsen og Knut Olav Åmås. Han sette pris på det direkte og ærlege, som kontrast til Wiens ”forstillelse”.

Korleis tok Wittgenstein med seg idéane frå Kraus et al. vidare i arbeidet med språkfilosofien?

Problemet med Wittgenstein sine verk er at dei er utan argumentasjon. Det blir difor eit vanskeleg rekonstruksjonsarbeid å finna ut kva han meinte. Heile foredraget har vore eit forsøk på å forklara korleis dei to elementa, etikk og estetikk, kunne smelta saman.

3 av dei 4 hovudretningane innan vitskapsfilosofien hadde utspring frå Wien:

Positivismen - med dei logiske positivistane i Wiener-krinsen (med Moritz Schlick i spissen)

Kritisk rasjonalisme (Karl Popper)

Wittgensteins språkfilosofi

Hermeneutikken (som er den einaste hovudretninga som ikkje stammar frå Wien)

Wittgenstein skreiv aldri fullstendige artiklar, med innleiing – innhald - avslutning, berre bemerkningar (Bemerkungen) som han skreiv ned i notatbøker. Det artige er at på mange av desse notatbøkene står det Beyers Bokhandel. Notatbøkene kjøpte han altså i Bergen, på veg til Skjolden.

Biletet over viser Wittgenstein si grav i Cambridge. Stigen på grava symboliserer den kjende teksten i seksjon 6.54 av Tractaticus: 

"My propositions are elucidatory in this way: he who understands me finally recognizes them as senseless, when he has climbed out through them, on them, over them. (He must so to speak throw away the ladder, after he has climbed up on it.) He must surmount these propositions; then he sees the world rightly."

Foto av Andrew Dunn.

Offentleg elektronisk postjournal - OEP

OEP vart opna av statsråd Rigmor Aasrud i går (18.05). Eg har skrive om dette før, og eg meiner dette ikkje er ei oppgåve for staten. Kvar statleg etat kan utan problem publisera postlister på nettet frå sak- og arkivsystemet sitt; dette har vore standard i minst 10 år! Kommunane har gjort det dei siste 10-15 åra. Dersom journalistar vil ha ekstra funksjonalitet med søk på tvers, er det noko media bør kosta sjølve, det er ikkje ei oppgåve for staten.

Når OEP no er her, har resultatet i tillegg vorte verre enn eg trudde. Det skuldast sikkert at den tidlegare EPJ-løysinga var ei teneste spesielt for journalistar, ikkje ålmenta. Og den nye OEP tek dette med seg vidare. Når ein går inn på ei kommunal nettside og klikkar på postliste, får ein opp oversikt over inn- og utgåande post for ein valt dato. Dette er standardpresentasjonen. I OEP ligg dette under 'Kronologisk søk' og er slik sett litt vekkgøymt.

Til slutt nokre ord om utforming og brukargrensesnitt. Brukaren blir presentert for eit søkefelt med ledetekst 'Søk etter'. Ja, søk etter KVA? I Google fungerer dette, i ei postliste fungerer det ikkje. Smak også på hjelpeteksten til feltet:

Her skriver du inn de nøkkelord du ønsker å søke etter. Du kan benytte logiske operatører, og trunkering/maskering. Se Hjelp for mer informasjon og nyttige søketips.

Spørst om du blir meir klok av dette. I 1998 kunne du sleppa unna med eit slikt design, det bør du ikkje kunna gjera i 2010. Og enno har eg ikkje vore inne på kva dette har kosta, eg vil helst sleppa å tenkja på det..

Som eg sa innleiingsvis, er hovudankepunktet mitt at ei samanstilling av postlister frå fleire etatar er ei oppgåve for media, ikkje for staten. Dersom dette er eit viktig demokratisk krav, må det jo gjerast noko liknande i kommunesektoren også? Så langt eg har observert, er media nøgde med måten kommunane publiserer postlistene sine på (eg snakkar då om det tekniske, ikkje om arkiveringspraksis og openheit).

Kampen om nettlesaren

Opera fekk tvinga gjennom at Windows-brukarar aktivt må velja nettlesar, etter ein dom i EU. Det opnar for endå meir konkurranse for Internet Explorer. Etter lenge å ha dominert marknaden, fekk IE heldigvis konkurranse frå Mozilla (Firefox) for nokre år sidan.

Forakt for standardar slår tilbake
Det var bra og på høg tid; monopolsituasjonar er aldri bra. Det er vel ikkje tilfeldig at det var IE 6 som markerte slutten på Microsoft sitt nesten-monopol. IE 6 er full av problem mykje på grunn av manglande støtte til etablerte standardar. Ironisk nok har den vorte eit stort problem også for Microsoft som no må ri to hestar: både støtte av standardar og sikra bakover-kompatibilitet med IE 6.

Vertikal kontroll
Takka vera web-en sin suksess er nettlesaren etter kvart i ferd med å bli det universelle grensesnittet for interaksjon. For programvare-produsentane blir det viktig å ha kontroll med denne delen av informasjonskjeda. Både Microsoft, Apple og Google ser det og posisjonerer seg med høvesvis IE, Safari og Chrome. Mozilla og Opera er dei uavhengige i denne kampen.

På seg sjølv kjenner ein andre
I mangel på annan empiri får eg sjå på meg sjølv - det er jo det som er forskaren si naudløysing. Eg slutta å bruka IE for 5-6 år sidan, og gjekk då gradvis over til først Opera og sidan Firefox. Eg må medgi at eg har har stor sympati for Opera som eit norsk firma og med teknolog-førebilete som Håkon Wium-Lie m.fl.

Firefox har vore standardlesaren inntil for eit år sidan. Det siste året har Chrome overteke meir og meir og er no den nettlesaren eg brukar mest. Eg har likevel stort sett både Chrome, Firefox og Opera oppe, alle med 5-10 opne faner. Mykje av grunnen til denne vanen, eller uvanen (?), er at eg i mange år har delteke i kvalitetsevalueringane til Norge.no/Difi, og også kval.eval. i reiselivet, og då er det heilt nødvendig å bruka fleire nettlesarar samtidig.

Sterke og svake sider
IE kutta eg ut fordi eg ikkje likte måten IE 6 suverent oversåg standardar og prøvde å setja sine eigne også på etablerte område. Eg likte også betre måten Opera handterte faner på, og etter kvart Firefox på grunn av dei mange nyttige tillegga (extensions). Det siste året har Chrome som sagt vorte den eg brukar mest, mykje fordi Firefox 3.0 hadde mange feil. Opera utmerka seg heile tida negativt ved at nettsider ofte vart presenterte med ein del feil - det er godt muleg det er IE-tilpassing og ikkje Opera sin feil, men likevel eit irritasjonsmoment.

Med 10.5 tok Opera eit stort steg nærmare Chrome og Firefox. Den er lynrask og i tillegg er dei tidlegare problema med nettsider langt sjeldnare. Men framleis er det småting som fungerer betre i Chrome og Firefox enn i Opera. Søk i adressefeltet tek deg direkte til aktuell side i dei to førstnemnde (søk på t.d. 'wikipedia titanic' vil ta deg direkte til aktuell Wikipedia-side) medan Opera presenterer Google-resultatet og slik sett krev eitt klikk meir. Før ver. 10.5 ville den ikkje ein gong ha søk i adressefeltet, utan at ein måtte skriva 'g' først. Bagatellar? Nei, med så intens bruk av nettlesaren er funksjonaliteten veldig viktig, og alle små detaljar blir viktige når dei blir repeterte 100-vis av gonger dagleg.

Framtida
På same tida som nettlesaren blir det universelle grensesnittet og den universelle klienten på pc-en, ser me ein trend på mobil som går i retning av enkelt-applikasjonar (apps) og ikkje bruk av nettlesar. Eg meiner det er ei uheldig utvikling, men forståeleg fordi nettlesar på mobil er noko herk fordi skjermane stort sett blir for små. Eg trur det er rom for store forbetringar når det gjeld nettlesar for mobilmarknaden, og her har Opera eit forsprang. Berre så synd dei blir bundne på hender og føter av Apple når dei endeleg får sleppa til på iPhone-marknaden. Når vil Opera gå til sak mot Apple mot denne klare konkurransevridinga?

Tilgengelegheit - meir enn blinde og svaksynte

Diskusjonen rundt MinID og ei lite brukarvennleg løysing får meg til å tenkja på at tilgjengelegheit for ofte blir synonymt med blinde og svaksynte. Det er heilt klart ei viktig gruppe, men det er andre grupper som bør løftast meir fram.

I forsvaret for arbeidet med MinID seier Mona Halland (Netlife Research): "Og ja, tjenesten er brukertestet. Riktignok ikke på folk over 70, men vi hadde svaksynte, dyslektikere og folk over 50...". Eg blir jo litt forskrekka over at "folk over 50" skal vera spesielt gamle, men det har vel med min eigen alder å gjera. Men for å bli meir seriøs: Brukartesting (og herunder fokus på tilgjengelegheit) bør i større grad ta for seg grupper med nedsette kognitive funksjonar. Det er eit litt finare uttrykk for folk som har problem med å forstå innhald og dialog på vanlege nettsider.

Også dei årlege kvalitetsvurderingane til Difi fokuserer sterkt på blinde og svaksynte i kriteria for tilgjengelegheit, i tråd med WAI. Her også bør ein sjå meir på indikatorar for å fanga opp kognitive problem. Eg trur det er ein av våre store utfordringar og at det er store mørketal her.

Brukartesting av MinID

I samband med levering av sjølvmelding har eg fått høve til ein reell brukartest av MinID, og det nedslåande resultatet er STRYK! Eg måtte hjelpa far min, 85 år, som hadde trøbbel med innlogging på MinID. Han hadde gløymt passordet (som så mange andre) og hadde heller ikkje tilgjengeleg epostadresse. Det burde vera kurant for systemet. Det står då også på innloggingssida at "Har du glemt passordet ditt, kan du få et midlertidig passord sendt på forhåndsregistrert mobilnummer eller e-postadresse."


Steg 1: Gløymt passord 



 Fødselsnummeret blir tasta inn og eg trykkjer på 'Neste'






Steg 2: Oppgir fnr for å få midlertidig passord 














Men hei! Det stod at eg skulle få tilsendt eit midlertidig passord, men her er kjem det ein kode som gjer at eg kan bestilla midlertidig passord. Kva skjer? Var det ikkje midlertidig passord eg skulle få i forrige trinn?


Eg tastar likevel inn koden eg fekk på mobilen og trykkjer på 'Bestill midlertidig passord'. Eg bli teken til neste skjermbilete:


Midlertidig passord er sendt til tidlegare registrert e-postadresse. Men det stod jo at eg kunne få midlertidig passord sendt til mobil eller e-postadr.


Dette held rett og slett ikkje mål. Det burde ikkje vera så vanskeleg å laga eit innloggingssystem som handterer ulike typar situasjonar på ein grei måte.

Her er det både ein forvirrande språkbruk (snakkar om å senda midlertidig passord for så å senda kode for så å få midlertidig passord!). Verre er det likevel at systemet ikkje gjer det det opplyser om (midlertidig passord kan sendast til mobil eller e-post).

Eg torer ikkje å tenkja på kva dette har kosta og kjenner eg blir "kok forbanna".

Eg ser fram til å bli korrigert fordi eg har gjort ein tabbe ein eller annan stad i prosessen.

7 råd for opning av data

Dette blogginnlegget skulle eigentleg vore publisert på data.norge.no. Men så fekk Fornyingsdep. kalde føter (?) og fann ut at dei ikkje kunne sleppa til andre gjestebloggarar enn representantar for offentleg sektor. For korleis skulle dei elles styra dei mange forslaga dei ville få inn? Nei, det er jo klart, me veit jo alle at det største problemet med bloggar er altfor mange innlegg og altfor mange kommentarar - kort sagt altfor stor aktivitet! Jeez..

Det demrar for meg at departementet ikkje er dei rette til å driva eit slikt arbeid som føreset stor vilje til inkludering, ikkje berre av offentleg sektor, men frå alle. Det er synd, for dei har starta bra, problemet blir å følgja opp med ei slik innstilling til sosiale medium.

Ja-ja, her er i alle fall kollega Robert Engels og mitt forslag til retningslinjer for publisering av offentlege data:

7 råd for opning av data
Svein Ølnes og Robert Engels, Vestlandsforsking

Opning av offentlege data er eit høgaktuelt tema for mange land og regjeringa ved Fornyings­departementet fortener ros for å ha starta prosessen sjølv om ikkje alle svara er kjende. I dette blogginnlegget vil vi føreslå nokre retningslinjer for tilgjengeleggjering av data.

Det er viktig å starta arbeidet med å gjera offentlege data tilgjengelege sjølv om ikkje alt er 100 % klart. På dette område er ei slik beta-tilnærminga nødvendig fordi ein må læra medan ein utviklar tenestene. Eit anna viktig prinsipp er at frislepp av offentlege data er viktig fordi vi ikkje veit kva dei vil bli brukte til. Dette er ein nokså uvant tankegang for offentleg sektor. Men det er her det store potensialet for innovasjon ligg. Fordi om ikkje offentleg sektor veit kva data kan brukast til, er det sikkert mange andre som har idéar om det.

Mange organisasjonar er i startgropa med digitalisering av eigne objekt eller ressursar og sit med mange av dei same spørsmåla om "den rette vegen framover". Kva skal vi ta omsyn til? Kva må på plass? Kva skal vi prioritera? Må vi tilretteleggja noko i IKT-arkitekturen vår før vi set i gang med sjølve digitaliseringa?

Som eit eksempel har Digitaal Erfgoed i Nederland (tilsvarande vårt ABM Utvikling) definert ein pakke med minimumskrav for å bli funnen digitalt ("findability"). Dette er noko som kan gjerast også her i landet når ulike organisasjoner skal setja i gang digitaliseringsprosjekt.

Vi føreslår desse retningslinjene for publisering av offentlege data som svar på nokre av spørsmåla over (sjå også W3C sine tilrådingar på dette feltet):

1.       Bruk standard internett-protokollar (http) for tilgang til nettressursar
2.       Alle objekt må ha ein unik identifikator (URI)
Adressa (URI-en) må vera permanent (persistent) og kunna lesast både maskinelt og av menneske
3.       Unngå aggregering av data
Data er best som råkost, ikkje aggreger utan at det er heilt nødvendig
4.       Strukturer metadata på ein maskinlesbar måte (t.d. XML-serialisering eller XML/RDF/XTM)
5.       Bruk internasjonalt teiknsett (UTF-8)
6.       Bruk minimum Dublin Core som global standard for beskrivelse av data (metadata)
7.       Tenk på kopling mot andre datakjelder ved å tilretteleggja for Linked Data

Det viktige er at ein ikkje prøver å tenkja seg til kva data skal brukast til og korleis. Då blir det fort som i eventyret med den kjende dialogen ”God dag, mann – Økseskaft!”. Tilby opne data og la potensialet utvikla seg fritt.

Opne data og jazz

Opning og tilgjengeleggjering av offentlege data har fått mykje merksemd i det siste. Regjeringa har delvis teke utfordringa og oppretta data.norge.no (som eg føreslo på Vestforsk-bloggen i januar i år..).

Følgjande utsagn frå stjerne-saxofonisten Joshua Redman får meg til å tenkja på koplinga mellom jazz og opne data:

“Jazz is a music of surprise; it's a music of spontaneity. I think jazz musicians live - I know I do - for being surprised and not knowing what's going to come next.”

Som Obama sin IT-sjef Vivek Kundra seier: "Vi veit ikkje kva dei offentlege data vil bli brukte til, og det er det viktige!".

Joshua Redman kan forresten høyra under Copenhagen Jazz Festival 6. og 7. juli i sommar.

Shantaram

Shantaram e r namnet på bestseljaren skriven av Gregory David Roberts. Det er ein røvarhistorie av dimensjonar, faktisk fleire røvarhistoriar. Boka er vel verdt å lesa, trass sine 933 sider (!).

Australiaren Gregory David Roberts rømde fengsel i Australia i 1980 der han sona ein lang dom for mange ran. Han enda til slutt i Bombay (i dag Mumbai) i India etter å ha vore Australias mest ettersøkte mann.

Historia startar i det Roberts kjem til Bombay, og den første han møter er guiden Prabaker, som skal bli ein viktig venn for han. Roberts stolar på intuisjonen sin og har full tillit til Prabakar frå første stund. Det skal visa seg å vera eit lykketreff.

Det er ein utruleg historie som blir fortalt, og om berre halvparten er sant, er det likevel fantastisk. Roberts blir med Prabaker til landsbyen han kjem frå og får namnet Shantaram av mor hans. Frå før har Prabakar gitt han namnet Lin(baba).

Det mest fascinerande med boka er skildringa av folket og kulturen i India og då særleg Bombay. Det er eit knallhardt liv, for mange på det absolutte eksistensminimum. Likevel er det mykje latter og glede, sjølv i dei svartaste stundene.

Togreisa til landsbyen for å møta Prabakers familie er talande for kulturen og dei mange misforståelsane utlendingar hamnar i. Lin og Prabaker reiser på 3. klasse, som vanlege indarar gjer. For å få ein sitjeplass er det ein kamp nærmast på liv og død. Prabakar har leigd ein "muskelmann" for å hjelpa Lin.

Når Lin og hjelparen har brøyta seg fram til kupeen, ligg Prabaker over to sete og tviheld seg i dei medan andre riv og slit i han, luggar og slår han, for å få han vekk. Skamslått smiler han lykkeleg over å ha klart å sikra dei plass. Når så Lin reiser seg for ein gammal mann, held Prabaker på å gå frå konsepta: at han kan vera så dum! Her har han nesten ofra livet sitt, og så gir han vekk plassen til ein olding. Og gamlingen hånar Lin også, til liks med alle i kupeen. Lin kjenner seg verkeleg som ein utlending..

Sjølv om eg berre har vore vel ei veke i India (1 dag i 1985 og ei veke i 1988) kjem mange av inntrykka tilbake når eg les boka. Lin/Shantaram begynner med litt uskuldig svartebørs-tenester før han etter kvart blir trekt inn i større mafia-operasjonar. For eigen del var det veldig uskuldige lovbrot..

Boka får meg til å tenkja på starten av ei halvt års reise eg og sambuaren hadde i Sør-Aust-Asia i 1988/1989. Me skulle starta i Nepal, med mellomlanding i New Delhi. I New Delhi mista me flyet til Katmandu og måtte bli ei natt på Indira Gandhi-flyplassen. Der kom me i kontakt med to unge gutar frå Katmandu i Nepal, Suman og Ganga. Dei mista det same flyet som me. Det var kjekke gutar og då me etter ei lang natt var klare til å gå ombord i flyet, spurde dei om me ville gjera dei ei teneste. Dei hadde 6000 sveitsiske franc på seg og ville få store problem med å få pengane gjennom tollen. Då måtte dei rekna med å betala minst halvparten til tollarane. Me gjekk med på å ta med pengane sidan turistar sjeldan vart kontrollerte. Dei to gutane tok jo også ein sjanse ved å gi frå seg pengane til oss, me kunne jo stukke av med dei. Vel framme i Katmandu gjekk alt etter planen; me kom gjennom tollen utan problem og Suman og Ganga fekk pengane sine.

Me vart godt kjende med dei to gutane etter denne "ulovlege" handelen. Dei tok oss med rundt om i Katmandu, hjelpte oss med veksling på svartebørs (det var stor skilnad på offisiell kurs og svartebørs-kurs på den tida) og me vart inviterte med heim til dei og fekk smaka tradisjonell, heimelaga nepalesisk mat.

Boka kan trygt tilrådast, trass i lengda. Men eg må også leggja til at eg synest forlaget ikkje har gjort jobben sin godt nok, boka kunne har vore korta inn utan at det hadde gått ut over kvaliteten.

Frå Altinn til alt ut

Det var tittelen på frukostseminaret Teknologirådet inviterte til i dag. Seansen var i Oslo, men sidan det heile vart overført på nettet, inviterte me like godt til frukostseminar også på Fosshaugane Campus, hjå Vestlandsforsking, og me var rundt 15 personar som følgde møtet herfrå. På førehand hadde me gjennom prosjektet "Kunnskap kryssar grenser" tilbode oss å streama møtet, men etter litt fram og tilbake vart det klart at FAD/DSS tok jobben.

Kunnskap kryssar grenser
Det var dobbelt aktuelt med nettoverføring av møtet sidan mesteparten av flytrafikken er innstilt i dag. Vulkanutbrotet på Islan gjer plutseleg KKG-prosjektet endå meir aktuelt!

Rapport om opning av offentlege data
Møtet opna med overlevering av rapporten "Frå Altinn til alt ut? Offentlege data for innovasjon og demokrati" frå Teknologirådet til statsråd Rigmor Aasrud. Rapporten tek for seg bakgrunn og lovgiving som ei ramme for forslaga om tilgjengeleggjering av offentlege data. Vidare er det forslag til ulike type data som ligg godt til rette for å opna opp, forretningsmodellar for bruk av opne data og forslag om å oppretta ein portal for opne data i Norge. Til det siste kunne Rigmor Aasrud stolt kvittera med opninga av data.norge.no - veldig bra! I all beskjedenheit må eg få melda at eg føreslo akkurat dette (også namnet) i eit innlegg på Vestforsk-bloggen i januar i år.

FAD opnar opp
I tillegg til lanseringa av data.norge.no orienterte statsråden om eigne data departementet ville leggja ut. Det er først og fremst data knytt til norge.no, og det er alt lagt til rette for uthenting av adresseinformasjon på ogc.difi.no. OGC er Open Geospatial Consortium som arbeider med standardisering av kartdata. Statsråden la elles vekt på både innovasjon og demokrati som viktige premissar for tilgj.gjering av offentlege data. Ho trekte også fram personvern som eit viktig filter for tilgj.gjeringa.

Kartverket strittar mot!
Paneldebatten starta med innleiing frå paneldeltakarane. Først ute var kartverksjef Anne Cathrine Frøstrup. Ho gjorde det klart at tilgjengeleggjering av rådata ikkje blir aktuelt utan kraftig press frå politisk hald og overordna mynde. Innlegget var ein lang forsvarstale for strategien til Kartverket som går på å verna rådata og berre gjera tenester tilgjenegeleg. Ho viste til undresøkingar dei hadde gjort som fortalde at brukarane var svært nøgde med tenestene dei fekk frå Kartverket. Ja, Bresjnev & co. pleidde også å få 100 % støtte frå veljarane i gamle Sovjetunionen! For å sukra pillen nemnde ho iPhone-applikasjonar dei sysla med, mellom anna ein iPhone-app som baserer seg på sjøkart og som kan brukast av småbåteigarar.

IKT-Norge var representert med prosjektdirektør Liv Freihow. Ho hadde naturleg nok eit litt anna synspunkt enn kartverksjefen, men var likevel nokså tilbakehalden. Eg var litt overraska over den milde tonen, den stod i kontrast til det eg trur sjefen hennar, Per Morten Hoff, ville representert. Men kanskje er det lurt med ein forsiktigare stil?

Politisk støtte til opning av data
Trine Skei Grande frå Venstre var forbilledleg klar og sa at det berre var rikets sikkerheit og personvern som burde hindra fellesskapen å få tilgang til all offentleg informasjon. Ho understreka kor viktig det er å starta før ein har alt klart, og ga ros til statsråden for initiativa som vart presenterte.

APs Torgeir Michaelsen, som er leiar av Finanskomiteen, var også ein varm talsmann for mest muleg offentleggjering, sjølv om han kanskje ikkje gjekk like langt som TSG.

Diskusjon på Twitter
Paneldebatten vart helst ein debatt mellom publikum og panelet. Frå Sogndals-møtet fekk me opplese Twitter-sp.m. vårt om utvikling av iPhone-app. verkeleg er ei oppgåve for Kartverket? Det vart nokre  hektiske ro-tak hjå kartverkssjefen som forsikra om at dette ikkje var noka viktig oppgåve, berre ein slags krydder. Sikkert kjekt for Kartverk-tilsette å få lov til å leika seg med slikt, men det burde sjølvsagt vore slik at kartdata vart sleppte fri og at bedriftene kunne konkurrera om å laga gode applikasjonar. Det er klart det er eit økonomisk spørsmål i botnen her, men salsinntektene til Kartverket utgjer berre rundt 10 % av totalbudsjettet (60-70 mill. kr) så det burde vera muleg å kompensera det gjennom auka rammer.

Eg tvitra også om skilnaden på USA og Norge: "

USA: Me veit ikkje kva data blir brukte til, d er poenget. Norge: Me veit ikkje kva data blir brukte til, d er problematisk 

#offdata". Denne haldninga kom fram både frå Kartverket, men også frå kommentarar/spørsmål frå salen (frå tilsett i statleg etat).


Diskusjonen har elles vore livleg på Twitter - det er berre å følgja den på emneordet #offdata

PDF - Pretty Dangerous Format

PC Magazine har ein artikkel med nemnde tittel der dei går inn på ein del problematiske sider ved pdf-formatet. PDF vart utvikla for å få samsvar mellom det elektroniske dokumentet på skjerm og utskrift av det same dokumentet, noko som slett ikkje alltid er tilfelle med Word og andre tekstbehandlingsprogram.

Men mykje vil ha meir, og pdf har etter kvart vokse til å omfatta "all but the kitchen sink". Visste du at pdf kan inkludera video, lyd, 3D-objekt, JavaScript og at det til og med er muleg å starta andre program frå ei pdf-fil? Så kan ein jo lura på kvifor i all verda det er nødvendig med alle desse mulegheitene i eit format som opprinneleg vart laga for å ivareta forholdet mellom tekst og figurar.

Resultatet er at pdf har vorte ein trussel og muleg berar av ondsinna kode. Det kan difor vera lurt å visa pdf-vedlegg som Google Docs viss du brukar Gmail, eller installera gPDF i Chrome, Firefox eller Opera for å gjera det same.

USA-inntrykk

Knut Hamsun var i USA i to periodar; frå 1882 til 1884 og så frå 1886 til 1888. Han var innom mange yrke; frå grisepassar på prærien til sporvognskonduktør i Chicago! Inntrykka frå USA-opphaldet publiserte han i "Fra det moderne Amerikas aandsliv". Det var heller beisk kritikk av det samfunnet han i utgangspunktet hadde store forvetningar til og sympatiar med. Konklusjonen  hans var at det var pengemakta som rådde grunnen åleine.



Etter 10 dagar i San Francisco har eg ikkje veldig god ballast for å ytra meg om det usa-ske (Amerika er meir enn USA!) samfunnet. Men 125 år etter Hamsun er pengemakta og pengesamfunnet like tydeleg. Og den nesten blinde trua på at alle har det same utgangspunktet og at det berre er opp til deg sjølv om du lukkast eller ikkje. Du har berre deg sjølv å takka eller klandra.




Særleg merkeleg er det for nordmenn å sjå reaksjonane på helsereforma som Obama nett har fått vedteke. Den innbitte motstanden er vanskeleg å forstå, sjølv om me ikkje akkurat er ukjende med diskusjonar om helsevesenet både lokalt og nasjonalt.

Noko av forklaringa på motstanden mot helsereform og andre offentlege satsingar ligg i det faktum at USA er ei samling med nokså sjølvstyrte statar, og at me har vanskeleg for å forstå kor fjernt, og upopulært, det føderale nivået i USA er for den vanlege innbyggjaren.



San Francisco og California er heller ikkje typisk USA. Vestkysten har tradisjonelt vore eit liberalt område og i California har i stor grad demokratane rådd grunnen. Det endra seg med valet av Arnold Schwartzenegger til guvernør for snart 8 år sidan. Den gode Arnold har i desse åra klart å køyra staten ut i ei økonomisk hengjemyr. California, som har den 8. største økonomien i verda, er på det nærmaste konkurs.

San Francisco er også ulik mange andre byar i USA. Det er faktisk heilt ok å ta seg fram til fots eller på sykkel, noko som nærmast er eit unnatak her. Slik sett minner byen mykje om europeiske byar, med unnatak av at det ikkje finst nokon "gamleby". Det meste av bygningar er mindre enn 100 år gammalt.












Til slutt ei overflatisk oppsummering av likt og ulikt i beste USA-stil:

Generelt veldig høflege og imøtekommande folk. Merka det særleg på bedriftsbesøka der me vart tekne godt i mot og dei viste ei genuin interesse for oss.

Enormt pågangsmot og entreprenør-ånd - lov å feila og prøva igjen.

Kjem ikkje bort frå at det er her det skjer it-messig - ingen andre er i nærleiken av det drivet og den nyskapinga som blir vist i akkurat denne delen av verda.

Stor etnisk toleranse, i alle fall i it-sektoren. Over halvparten av entreprenørar er utanlandske, og mange asiatiske (særleg frå Kina og India)

Godt øl, rimeleg øl og stort utval - også godt utval i mat og STORE porsjonar!

Håplaust paranoide - skjema på skjema og kontroll på kontroll for å komma inn!

 Merkeleg gammaldags på ein del område, ikkje minst pengemessig. Framleis er det kontantar som gjeld, og ein må alltid ha ein bunke med 1-dollarsetlar på seg (sjå også neste punkt).

Ordninga med tips over alt er veldig sjenerande - veit aldri heilt kva prisen er (minte meg særleg om Indonesia for 20 år sidan der alt måtte prutast, ikkje noko var fast pris).

Ikkje spesielt mottakelege for kritisk tenking - her er det "tenk positivt" som gjeld (".. det moderne Amerikas aandsliv..")

NRK om San Francisco-turen

NRK Sogn og Fjordane hadde tysdag 30. mars eit innslag om turen vår i ettermiddagssendinga. Spol fram til ca. 46 min. ut i sendinga så får du intervju med fylkesrådmann Jan Øhlckers og adm. dir. i Lotteri- og stiftelsestilsynet Atle Hamar. Atle er også styreleiar i IT-forum Sogn og Fjordane.