Forbod mot kryptograving i Norge

Bitcoin-sikring i Dale (Foto: Svein Ø.)

Raudt har kasta seg på populist-bølgja mot kryptograving og har lagt fram forslag i Stortinget om forbod mot denne typen aktivitet i Norge. Subsidiert ønskjer dei at slike datatenester ikkje skal nyta godt av redusert el-avgift. For ordens skuld brukar eg bitcoin-graving heretter, sidan det i all hovudsak er den kryptovalutaen det er snakk om.

Det er nesten unison oppslutning blant dei politiske partia om at bruk av elektrisk kraft til bitcoin-graving er sløsing med energi som burde vore forbode, eller i det minste ikkje nyta godt av redusert el-avgift. Det er kanskje berre Venstre som har vist eit meir nyansert syn på saka. Eg er usikker på om det berre gjeld Sveinung Rotevatn eller om partiet også er på linje med han i dette spørsmålet.

Eg sende ein epost til forslagsstillar Sofie Marhaug, Raudt, for å prøva å opplysa om at denne saka ikkje er så enkel som den kan sjå ut til ved første augekast. Her er eposten:

Hei!

Eg les i e24.no at Raudt vil ha forbod mot energibruk til kryptovaluta, subsidiert bortfall av elavgift-rabatt. I artikkelen kjem det fram fleire moment som tyder på at det er ein del misforståelse kring temaet, og det er uheldig om lovgiving blir basert på det.

Eg arbeider som forskar ved Vestlandsforsking i Sogndal og har følgt Bitcoin og kryptovaluta sidan 2011. I tillegg til publisering av mange vitskaplege artiklar underviser eg også i temaet ved Høgskulen på Vestlandet. I fjor søkte over 200 studentar opptak på kurset og det var det desidert mest populære valfaget ved HVL.

Energispørsmålet er viktig, men også langt meir komplisert enn du og dei fleste politikarane gir inntrykk av. Det er ikkje plass til omfattande utgreiing i denne eposten, men la meg berre nemna nokre punkt:

1. Energibruken er for å sikra Bitcoin (ev. blokkjedesystemet) og ikkje først og fremst for utvinning. Utvinning av nye bitcoin kunne vore gjort nærmast utan bruk av energi. Til meir energi som blir brukt, til sikrare er systemet.

2. Bitcoin er eit svar på finanskrisa og den skakkøyrde økonomien globalt. Det er difor veldig rart at den største motstanden mot kryptovaluta er å finna på venstresida. Eg oppfattar Raudt som realistar meir enn idealistar, og Bitcoin er ein pragmatisk måte å adressera dagens enormt problematiske finansielle verd på. Kva er Raudt sitt realistiske forslag her? Så langt eg kan sjå, har situasjonen stadig vorte verre, ikkje betre. Og det trass i svært omfattande regulering.

3. Bitcoin-graving er svært konkurranseutsett slik at det berre er den billegaste energien som vil bli brukt. Med dagens høge straumprisar er det ikkje lønnsamt å driva slikt gravearbeid i Norge, i alle fall ikkje i Sør-Norge. Bitcoin konkurrerer ikkje om straumen anna enn der den frå før er billig, der det med andre ord er overflod av energi.

4. Bitcoin kan bli løysinga og ikkje problemet på det grøne skiftet. Det høyrest kontra-intuitivt ut, men forklaringa er at for å kunna byggja ut store mengder fornybar energi, noko som er nødvendig for å fasa ut fossil energi, må det inn lastbalanserande tiltak i nettet. Den fornybare energien vil stort sett vera i form av sol og vind, og vil ha store svingingar i produksjon ("null til hundre" i løpet av kort tid). Me kan ikkje byggja ut eit energinett som kan takla dei veldige toppane, og her kjem Bitcoin inn som eit muleg balanserande verktøy. Bitcoin-graving kan skje når det er stor overproduksjon og kan strypast eller stengjast ned når det er lite produksjon. Dette har alt fått ein del omfang i USA og blir kalla "demand response".

5. Til slutt nytteperspektivet. Bitcon er ikkje nyttig for deg og meg i dag, anna enn som muleg verdioppbevaring. Men for folk utan tilgang til banktenester, eller der det plutseleg blir ein enormt trykk på bankane (Ukraina, Russland, Afghanistan ++) vil bitcoin kunna bli ei redning. Det er ikkje utan grunn at afrikanske, asiatiske og sør-amerikanske land er der Bitcoin-bruken  veks mest.

Eg håpar dette kan bidra til ein meir opplyst debatt om saka. Eg vil elles tilrå "Den vesle boka om Bitcoin" som ei god og lettlesen innføring i temaet.

Mvh

Svein Ølnes, Vestlandsforsking

(For ordens skuld vil eg opplysa om at eg eig bitcoin)

Bjørn Stærks hest til venstre..

Bjørn Stærk har sett seg på sin høge hest og langar ut mot både Bitcoin, blokkjede og meg i ein ny kommentar i Morgenbladet 10.03.2022: "Blokkjedeentusiastene snakker som Trollmannen fra Oz" (bak betalingsmur). Ingressen er "Ikke la deg bløffe. Det som gjemmer seg bak teppet, er bare en sær ideologi og en drøm om å bli rik". Hovudpunkta elles i BS' kommentar:

• Blokkjedeentusiastar er aggressive i kritikk mot teknologien arresterer fort dei som prøver seg på det
  
  
• "troen på at teknologi er en løsrevet og ustoppelig kraft som på egen hånd fører oss frem mot en bedre fremtid."
  
  
• "Noe som burde vært et politisk valg – hva slags penger ønsker vi? – blir gjort om til en uunngåelig utvikling som du bare har å godta."
  
  
• Han går deretter laus på meg og det han meiner er uredeleg rolleblanding sidan eg ikkje opplyser (i lesarinnlegg) at eg eig bitcoin/kryptovaluta
  
  
• Visjonen bak Bitcoin er en verden hvor penger er utenfor sentralbankenes, politikernes og rettsvesenets kontroll. Beskyttelse mot tyveri, kamp mot hvitvasking, økonomiske sanksjoner mot aggressive stater? Ikke i en bitcoinverden.
  
  
• Lovverket og domstolene skal erstattes med programvare. Dette har en del uhyrlige konsekvenser som jeg skal komme tilbake til en annen gang. Uansett er det en sær ideologisk visjon.
  
  
• Blokkjeden er ikke en teknologi som åpner døren til utallige spennende muligheter, slik internett gjorde, men snarere den teknologien du sitter igjen med etter at du, av ideologiske grunner, har lukket alle andre dører. 

Og her er tilsvaret mitt (som Morgenbladet dessverre ikkje publiserte samtidig med BS' kommentar fordi eposten frå meg til debattredaktøren hamna i spam-filteret):

Svart-kvitt om Bitcoin

Svein Ølnes, seniorforskar ved Vestlandsforsking

Eg må ha treft eit ømt punkt hos teknologispaltist Bjørn Stærk sidan han verkeleg tek fram storslegga i vekas kommentar. I Bjørn Stærks verd er det ikkje rom for nyansar. Alle som promoterer blokkjeder og kryptovaluta meiner at teknologi er ei lausriven og ustoppeleg kraft som på eiga hand fører oss fram til ei betre verd. Vel, eg trur ikkje det, og er kritisk til mykje teknologi, også innan kryptovaluta. Men Bjørn Stærk inviterer ikkje til dialog, han hamrar laus og eksponerer ei svart-kvitt-haldning som stengjer for interessant og opplysande meiningsutveksling. Det er synd, for det er mange interessante dimensjonar også ved dagens pengepolitikk som fortener diskusjon, ikkje minst kor politisk styrt den faktisk er, og kor store fordelar du har ved å vera nær pengekjelda («Cantillon-effekten»).

Han hevdar eg driv uredeleg rolleblanding sidan eg både forskar på Bitcoin og blokkjedeteknologi og i tillegg investerer i bitcoin. Han insinuerer at eg vil ha økonomiske fordelar av dette samtidig som han frikjenner meg for økonomisk motiv. Eg blir ikkje heilt klok på kva han meiner. Det som derimot er uredeleg, er å påstå ting eg ikkje har sagt, som at me alle skal bruka Bitcoin.

Det verkar som Stærk meiner entusiasme er eit dårleg utgangspunkt for ein forskar. Kan ein klimaforskar vera medlem av ein klima- eller miljøorganisasjon, eller er det ei uheldig rolleblanding? Bør klimaforskaren alltid opplysa om organisasjonane hen er medlem av, i alle lesarinnlegg og andre publikasjonar? Kan ein økonom som også har euro eller dollar uttala seg om valutaspørsmål utan å oppgi beholdningen sin?  Sjølv oppgir eg alltid at eg har investert i kryptovaluta i forelesingar, kurs, seminar og liknande. Eg gjer det ikkje kvar gang eg skriv lesarinnlegg, som her i Morgenbladet, men kanskje eg må utstyra dei framtidige innlegga mine med ein lengre byline eller faktaboks der eg listar opp investeringane mine?

Bjørn Stærk har store problem med Bitcoin og andre opne blokkjeder fordi dei ikkje er under politisk kontroll. Ut frå det argumentet bør han også ha problem med Internett, noko det ikkje verkar som han har. Sist eg sjekka, var heller ikkje Internett underlagt politisk kontroll. Faktisk er styringa av nettet og Bitcoin ganske like i forma, som dei opne systema begge er.

Bjørn Stærk er ikkje i tvil om Bitcoins visjon; det er liberalistisk anti-politikk. Men Bitcoin har ikkje noko visjons- eller policy-dokument. Bitcoin er ulike ting for ulike folk. Det er kanskje ei overvekt av liberale og liberalistiske synspunkt i vestlege land, men den sterke veksten i bruken av bitcoin i afrikanske, asiatiske og sør-amerikanske land viser at politisk syn er mindre viktig enn praktisk nytte.. Det kan Bjørn Stærk og andre få meir informasjon om ved å delta på årets Oslo Freedom Forum 23.-25. mai i år der Bitcoin er blant hovudtema.

 

Venstresida misforstår Bitcoin

Lesarinnlegg i Klassekampen 05.03.2022. Dessverre endra Klassekampen tittelen til "Venstrasida forstår ikkje noko av bitcoin". Den tittelen er meir polariserande og unødvendig konfronterande - det var ikkje bra!

Dei tok også ut avsnittet om Canada for å få plass i papiravisa. Det siste var ok og noko dei spurde meg om.

Venstresida misforstår Bitcoin

Det er veldig synd at venstresida avviser Bitcoin, nærmast på autopilot, som Hege Skarrud i Attac også gjer i ein artikkel i Klassekampen 3. mars. Ho sausar saman mykje i denne artikkelen, men eg vil her konsentrera meg om Bitcoin. Det betyr at NFT og andre «ville ting», og her er eg faktisk einig med Skarrud, blir utelate. Det eksisterer knapt på Bitcoin-blokkjeda.

Finanskrisa
Bitcoin var eit svar på finanskrisa som Skarrud er inne på. Filosofien bak Bitcoin byggjer på dei same idéane Internett vart bygt på; eit system som skal vera svært vanskeleg å stoppa fordi det er konstruert så desentralt som muleg. Dessverre har Internett utvikla seg til eit sentralisert mareritt, og det er her Bitcoin går tilbake til utgangspunktet og prøver å laga eit system som skal unngå den same utviklinga. Når Skarrud snakkar om nokre få aktørar som har stor makt over Bitcoin, avslører ho at ho ikkje forstår systemet. Makta i Bitcoin er fordelt mellom mange aktørar og er uavhengig av kor mange bitcoin ein eig. Ein kan ikkje kjøpa seg innflytelse over systemet, i motsetnad til dagens ordinære finanssystem. 

Bitcoin-sikring, ikkje utvinning
Utan å gå for langt inn i tekniske detaljar er energibruken heller ikkje for å utvinna bitcoin, men for å sikra systemet. Til meir energi som blir brukt, til sikrare er systemet. Nye bitcoin er godtgjersle til aktørane som sikrar systemet. Mange blir tiltrekte Bitcoin og andre kryptovalutaer for å bli rike, det er ikkje grunn til å leggja skjul på det. Men som den indisk-fødde Silicon Valley-entreprenøren Naval Ravikant har uttalt: 

«Bitcoin is a tool for freeing humanity from oligarchs and tyrants, dressed up as a get-rich-quick scheme.»

Protestane i Canada
Skarrud latterleggjer indirekte lastebil-protestane i Canada, men det er det liten grunn til. Dei voldsomme reaksjonane frå Canadiske styresmakter på ein fredeleg demonstrasjon er vanskeleg å forstå og også akseptera. Styresmaktene var raskt ute med å klistra «vaksinemotstand» og «høgrekrefter» til demonstrantane for å få aksept for innføring av unntakslover. Dessverre var venstresida igjen på feil side, slik også Kari Elisabet Svare gjorde greie for i eit lesarinnlegg i denne avisa 12. februar.

Energispørsmålet
Energispørsmålet er sentralt og fortener brei diskusjon. Men den må baserast på kunnskap og ikkje på moralsk forarging. Å rekna ut energibruken pr. transaksjon er ei feilkopling. Talet på transaksjonar påverkar ikkje energibruken i Bitcoin, og dessutan må Bitcoin sjåast på som eit oppgjerssystem liknande Noregs Banks oppgjersystem. Oppgjerssystemet bør ikkje brukast til betaling for kaffi eller andre småbeløp. Til slike betalingar finst det eit tilleggssystem kalla Lightning Network. Der brukar ikkje ein transaksjon meir energi enn ei epostmelding, men systemet blir likevel sikra av Bitcoin som oppgjers- og hovudsystem.

Det gjeldsdrivne forbrukarsamfunnet
Til slutt nokre ord om dagens gjeldsbaserte forbrukssamfunn me lever i. Eg er ikkje mellom dei som i utgangspunktet er tilhengjar av den austerriksk økonomimodellen og svermar for ein ny gullstandard, men samtidig meiner eg at dagens økonomiske modell på ingen måte er berekraftig. Og eg ser heller ikkje at Attac synleggjer dette problemet. Me har målt oss inn i eit hjørne økonomisk sett der det blir gale uansett kva som blir gjort. Sentralbankane er tøffe i trynet og varslar heving av rentenivået, men med den enorme gjelda som er bygd opp, vil det fort kunna føra til økonomisk tilbakegang og resesjon. På den andre sida truar inflasjonen stadig meir. Bitcoin løyser ikkje desse problema, men eg er veldig glad for at det finst eit uavhengig, alternativt økonomisk system. 

Økonomiske sanksjonar mot Russland

Russlands invasjon av Ukraina blir fordømt over heile verda, og vestlege land med USA og EU i spissen diskuterer kva sanksjonar som kan ileggjast. Det gjeld å finna sanksjonar som svir mest muleg, men utan at det skadar europeiske land for mykje. Det er ein vanskeleg balansegang, for Russland har nokre trumfkort som kan spelast ut. Det er særleg levering av gass til EU-land, men også andre råvarer. Og ein sanksjon som vil ramma hardt, er å stengja Russland ute frå betalingssystemet SWIFT - eller Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication som det står for.

Betalingssystem som globalt blodomløp
Økonomiske sanksjonar er det første som blir diskutert og iverksett i slike situasjonar, men også i nasjonale krisesituasjonar slik me såg i Canada nyleg. Økonomiske sanksjonar mot Russland er alt sette i gang, diskusjonen går ikkje på det. Det er særleg forslaget om å stengja Russland ute frå SWIFT-systemet som skaper hovudbry. Den sanksjonen er eit tve-egga sverd på mange måtar.

Tilgang til bankkontoar og betalingskanalar er sentralt for alle land. Finanssystemet er blodomløpet i den globale handelen, og det er ganske effektivt å stengja nokon ute frå det. SWIFT er det globale overføringssystemet for pengar globalt, og avgjerande for å kunna gjera handel, i alle fall med vestelege land. USA kontrollerer i stor grad SWIFT og har også tidlegare brukt det som våpen mot land dei ikkje likar, f.eks. Iran.

Kva er SWIFT?
SWIFT er ei meldingsteneste for pengeoverføringar og kan sjåast på som eit slags Gmail for banktenester, og då pengeoverføringar som kryssar landegrenser. SWIFT sender berre betalingsinstruksjonar ("payment orders") og utfører ikkje sjølve betalinga. Sjølve betalinga skjer mellom korresponderande bankar. 

Innan Europa har me SEPA, Single Euro Payments Area, for enklare pengeoverføring med EU og tilslutta land. Det er i alt 36 medlemsland i SEPA. Men dersom betalinga skal gå til land utanfor SEPA-området, er SWIFT det einaste reelle alternativet. Russland brukar SWIFT for økonomisk oppgjer med mottakarland av olje, gass og andre råvarer. Om Russland blir stengd ute frå SWIFT vil dei få store problem med å motta pengar for råvarene. Men på den andre sida betyr det også at leveransane truleg vil ta slutt. Det blir eit slags "damned if you do, damned if you don't".

SWIFT omfattar meir enn 11 000 finansinstitusjonar i over 200 land, og handterer meir enn 42 millionar meldingar/transaksjonar på ein vanleg dag. I 2018 stod SWIFT for rundt halvparten av alle større grensekryssande betalingar globalt.

Kven kontrollerer SWIFT?
SWIFT er registrert i Belgia og blir kontrollert av National Bank of Belgium og representantar frå "The Fed" (U.S. Federal Reserve System), Bank of England, the European Central Bank, Bank of Japan og andre større sentralbankar. Det trengst eit vedtak frå EU for å stengja tilgangen til SWIFT, men det er vel ganske naivt å tru at ikkje USA er den som faktisk bestemmer her. Det er kjent at NSA overvakar trafikken gjennom SWIFT, og USA har gripe inn i overføringar mellom to europeiske land fordi amerikanske dollar var involvert. Med tanke på dollarhegemoniert i global handel er det klart at USA har stor kontroll med det meste som går gjennom systemet.

Alternativ til SWIFT
Pr. i dag finst det ikkje reelle alternativ til SWIFT, men ei utestenging av Russland kan tvinga landet til å søkja å utvikla alternativ. Ei muleg løysing for Russland er bilaterale oppgjersformer, f.eks. ved å selja olje og gass til Kina og gjera opp i renmimbi. Eit anna alternativ som blir løfta fram i desse dagar, er kryptovaluta og framfor alt Bitcoin. Men Bitcoin er langt frå å kunna erstatta SWIFT i dag. På lenger sikt derimot, kan Bitcoin bli eit aktuelt overføringssystem med reduserte sanksjonsmulegheiter for USA og andre.

Det er også fare for at ei ekskludering av Russland frå SWIFT vil tvinga dei nærmare Kina, og eit tettare samarbeid mellom dei to landa er heller ikkje nokon lysteleg tanke.

Bitcoin som globalt betalingsnettverk og reservevaluta
Sjølv om Bitcoin ikkje er eit alternativ for Russland i dag, er det ikkje vanskeleg å sjå at det kan utvikla seg til å bli eit reelt alternativ til SWIFT. SWIFT-systemet stammar frå 1973 då det erstatta dåtidas telex-baserte meldingssystem. Men systemet er overmodent for oppgradering til dagens digitale standardar og forventningar. Blokkjedeteknologi har vore lansert som ei muleg løysing for moderniseringa av SWIFT, men det er vanskeleg å sjå at det skal løysa dei eigentlege problema sidan SWIFT eigentleg berre er eit meldingssystem. Eit moderne overføringssystem i dag bør ha ein digital, innebygd valuta for å vera effektivt, og det finst (namnet startar med 'B..).

Bloggposten er i stor grad basert på ein artikkel frå Washington Post og frå omtalen av SWIFT på Wikipedia.

Bitcoins personvern-problem

NB! Bloggposten er oppdatert etter gode innspel frå twitter-venner :)

Innsamlingsaksjonane til demonstrantane i Canada skulle vera Bitcoins mulegheit til å visa verda sensurfrie pengeoverføringar. Slik vart det ikkje. Dei som har kalla dette det største som har skjedd sidan bitcoin-overføringar til WikiLeaks i 2010, har misforstått. I staden har det vorte ei viktig påminning om svakheiter i bruken av bitcoin. 

Sentraliserte tenester stoppa
Etter at innsamlingstenester som GoFundMe og GiveSendGo vart stoppa og midlane (meir enn 150 mill. NOK), skulle Bitcoin endeleg få visa kor viktig alternativ det var til sentraliserte, sensurerte finanstenester. Men det som skulle vore ei solskinnshistorie om sensurfrie pengar, vart til ein demonstrasjon av mangel på gode personvern-orienterte tenester for verdioverføring med bitcoin. Og her er det viktig å skilja mellom grunnstrukturen i Bitcoin og applikasjonane bygde på infrastrukturen. Det er gode tenester for bitcoin-brukarar som manglar, ikkje så mykje svakheiter i den underliggjande strukturen, sjølv om den også kan forbetrast sensurmessig.

Sentralisert bitcoin-innsamling
Bitcoin-innsamling via innsamlingsplattformen Tallycoin vart fort fryst av styresmaktene, saman med svartelisting av ein del andre bitcoin-adresser. Politiet i Canada gjekk ut med ei liste med over 30 bitcoin-adresser (inkl. nokre få andre kryptovalutaer) som var svartelista, dvs. vekslingstenester desse adressene tilhøyrde, fekk beskjed om å frysa valutaen. Kor mykje bitcoin og annan kryptovaluta som dermed er konfiskert, er uklart. Det viser i alle fall at jobben langtfrå er gjort når det gjeld sikre, ukonfiskerbare bitcoin-overføringar. Ja, det er muleg å senda og motta bitcoin på ein slik måte at verdiane ikkje blir konfiskerte, men det er ikkje lett.

Innsamlingstenesta Tallycoin vart brukt av initiativet "Honk Honk Hodl" til innsamling av bitcoin (og nokre få andre kryptovalutaer. Tallycoin er ei av få tenester som har lagt til rette for bruk av Paynyms (sjå omtale lenger nede). Det ser dermed ut som dei har klart å unngå frysing og konfiskering av midlar.

Innsamlingsaksjonen til "HonkHonkHodl" gjorde det meste feil, og gjorde det lett for styresmaktene å ta kontroll over innsamla bitcoin - rundt 21 btc (rundt 7 mill. NOK med dagens kurs). Den første feilen var å bruka ei fast bitcoin-adresse. Den andre feilen var å organisera dette på ei teneste som er lett å blokkera for styresmaktene. Jesse Powell, adm. dir i vekslingstenesta Kraken, var veldig tydeleg på at vekslingstenester ikkje kan stolast på i slike tilfelle som Canada. Ja, faktisk så tydeleg at han vart politimeldt! (litt uklart om det var denne uttalelsen som vart politimeldt, men viss det var det, seier det jo det meste om kor hysteriske styresmaktene i Canada er..)

Du må ikkje bruka ei sentralisert teneste viss du vil unngå konfiskering. Regelen "not your keys, not your coins" gjeld til fulle også her. Og regelen om å ikkje gjenbruka adresser gjeld sjølvsagt også. Du kan ikkje rekna med at publisering av ei fast bitcoin-adresse skal hindra styresmaktene i beslaglegging.

Kva kan gjerast?
Som elles i Bitcoin, ligg svaret i desentralisering og peer-to-peer-tenking. Maksimal desentralisering og P2P er styrken i Bitcoin, og den må også brukast i slike situasjonar. Det blir meir arbeid sjølvsagt, men her er sikkerheit viktigare.

Målet må vera å kunna overføra bitcoin til ei mobil-lommebok som også bør vera fråkopla nettet (offline). Her manglar me gode tenester, og det er viktig å prioritera denne typen utviklingsarbeid. 

Matt Odell og Marty Bent har ein veldig god og kritisk gjennomgang av heile denne situasjonen i Rabbit Hole Recap #187 ("Freedom Money"). Og som Matt heilt rett påpeiker, det viktige er ikkje å gi demonstrantane bitcoin, det viktige er å gi dei det dei treng (mat, kle, drivstoff ++). Korleis dei får det dei treng, er mindre viktig.

I praksis er det tre måtar å overføra bitcoin i ein innsamlingsaksjon som dette (utanom direkte overføring til enkeltpersonar):

1. Posta ei fast (statisk) bitcoin-adresse (veldig dårleg alternativ for personvern!)
2. Generera ei ny adresse manuelt (skalerer ikkje)
3. Køyra ein BTCPay-server eller tilsvarande (beste av desse alternativa, men inneber mykje arbeid og en høg terskel)

Paynyms
Det finst heldigvis enklare metodar enn alternativ tre i lista over. Metoden heiter Paynyms og byggjer på BIP47 ("Reusable Payment Codes for Hierarchical Deterministic Wallets"). Det er ein sikker og personvern-messig god måte å senda og motta bitcoin på. Paynyms maskerer bitcoin-adressene og i bakgrunnen blir det laga ei ny bitcoin-adresse kvar gang, sjølv om Paynym er det same.

Paynyms er Samourai wallet sin implementasjon av BIP47, og dessverre er det ikkje som har følgt etter. I følge Matt Odell er situasjonen litt "det beste blir det godes fiende", for utviklarar meiner metoden er for ressurskrevjande. Men resultatet blir at me blir ståande med få gode og brukarvennlege metodar å overføra bitcoin sikkert og ukonfiskerbart. Det er ikkje haldbart, her må det jobbast!

Demokratiet i fare: Tilfellet Canada

Lastebil-konvoi i Ottawa (Foto: Reuters)

Då styresmaktene i Canada kravde vaksinepass for å kunna kryssa grensa til USA, fekk mange lastebilsjåførar nok og køyrde bilane sine til Ottawa der dei sperra gatene i sentrum. Eit vaksinepass betydde i realiteten arbeidsforbod for dei som ikkje var vaksinerte eller som ikkje hadde eit slikt sertifikat.

Unntakstilstand
Styresmaktene svarte med å realiteten innføra unntakstilstand ved å ta i bruk ei nød-lov ("Emergency Act") frå 1988, for første gang. Lova set til side vanlege demokratiske prinsipp og gir styresmaktene vide fullmakter utan å gå gjennom domsapparatet. Ordlyden i lova tyder på at den berre skal brukast i krigs- eller krigsliknande tilstandar, så det er ganske alvorleg at den blir brukt i ein fredeleg demonstrasjon som her. Og fredeleg er eit viktig stikkord her - aksjonane har vore fredelege, heilt utan valdsbruk, og det set unntakstilstanden i eit endå meir grelt lys. Blokkeringa har vore forstyrrande, særleg i Ottawa by, for all del, men som sagt ei fredeleg markering.

Innsamlingsaksjonar og frysing av midlar
Det vart raskt sett i gang innsamlingsaksjonar til lastebilsjåførane, og plattformer som GoFundMe og andre samla inn 8-10 mill. dollar kvar. Med nød-lova i hand vart desse midlane stoppa og fryst - lett når det er snakk om sentraliserte tenester som dette. Då var Bitcoin tilsynelatande redninga, og det vart sett i gang innsamling.

Bra for Bitcoin?
Mange Bitcoin-tilhengjarar var raskt ute med å peika på at denne saka var den beste demonstrasjonen av bitcoin som sensurfrie pengar sidan innsamlinga til WikiLeaks i 2010. Det vart hevda at dette var den beste (ufrivillige) marknadsføringskampanjen for Bitcoin nokon sinne, og mange av dei ganske naive slagorda dukka opp ("Bitcoin er umuleg å stoppa", "Bitcoin er uunngåeleg" osv.).

Naive Bitcoin-tilhengjarar
Det har vist seg å vera ein farleg naivitet, for styresmaktene hadde ikkje store problem med å svartelista bitcoin-adressene som vart brukte til innsamling. Det har effektivit sett søkelyset på Bitcoins framleis for svake personvern og motstandskraft mot sensur. Tilfellet bør vera eit kraftig varsku til alle i Bitcoin-miljøet om at personvern og motstandskraft mot sensur må setjast høgt på prioriteringslista over nye tiltak. Så må det også leggjast til at det er manglande rutinar og gode verktøy for bitcoin-brukarar heller enn grunnkonstruksjonen i Bitcoin som er hovudsaka her.

Dei ansvarlege for innsamling av bitcoin (og i nokre få tilfelle Litecoin, ether og monero) har på mange måtar dumma seg litt ut. Å annonsera ei fast bitcoin-adresse for innsamling, er ein dårleg idé. Å la adressa peika til ei vekslingsteneste er ein endå dårlegare idé. Jesse Powell, adm. dir. i Kraken, var så tydeleg som det går an å vera i ein twitter-kommentar på spørsmålet om Kraken ville levert ut opplysningar om kundane sine i ein slik situasjon: 

Både denne og andre ytringar på Twitter frå Jesse og Brian Armstrong frå Coinbase vart rapporterte til politiet (RCMP - Royal Canadian Mounted Police)! Det ser ikkje ut til å vera grenser for kva styresmaktene i Canada er villege til i denne konflikten.

Demokratiet på skråplanet
Men det er ikkje berre Canada som er i ferd med å gå ned på det demokratiske skråplanet. Fleire andre land har forbode liknande demonstrasjonar. Pandemien har i sanning vist oss kor skjørt demokratiet er når det dreg seg til.

Det meste av media har oppført seg som lydige hundar for styresmaktene og formidla det synet styresmaktene ønskjer: Demonstrantane er rabiate vaksinemotstandarar som i stor grad er å finna på ytterste høgre fløy. Dessverre har ikkje media gjort den viktige jobben dei skal gjera - prøva å avdekka maktmisbruk. Å klistra "vaksinemotstand" og "høgrekrefter" til aksjonane er effektivt, men bør avslørast av media. Aksjonane handlar ikkje om vaksinemotstand, men om store inngrep i fridommen til enkeltmenneske, og at styresmaktene går altfor langt i kampen mot Covid. 

Venstresida sviktar!
Det er spesielt skuffande, men ikkje overraskande, at venstresida blindt går med på styresmaktene sine forklaringar og sviktar ekte arbeidaropprør, arbeidarar dei elles snakkar veldig varmt om. Det er rett og slett eit svik, og mange bør gå i seg sjølve og stilla spørsmål ved korleis dei har kunna ta parti for styremaktene mot arbeidarane. I lesarinnlegget "Folkeopprør mot tvang" i Klassekampen 12. februar i år stiller Kari Elisabet Svare dette spørsmålet (dessverre bak betalingsmur). Eg håpar innlegget hennar skaper diskusjon og refleksjon.

Beste praksis for personvern i Bitcoin

Beste praksis for sikre bitcoin-overføringar får bli ein eigen post, denne vart lang nok.

Bøker i 2021

Langt nede i kaninholet med Bitcoin og kryptovaluta nærmast døgnet rundt, er det viktig av og til å stikka hovudet over kanten og sjå at det også finst andre ting. Bøker er viktige på mange måtar, ikkje minst for å unngå ekkokammer og for å få utvida horisonten og danninga.

Her er bøker eg har lese det siste året:

Ingvild Rishøi: «Stargate»

Lena Lindgren: «EKKO – Et essay om algoritmer og begjær»

Saifedean Ammous: «The Bitcoin Standard”

Maren Uthaug: «Der det finst fuglar»

Isabelle Allende: «Åndenes hus»

Mary McCarthy: «Gruppen»

Alex Michaelides: «Den tause pasienten»

Agota Kristof: «Den tredje løgnen»

Maren Uthaug: «Ein lykkeleg slutt»

Joseph Roth: «Den falske vekten»

Isabelle Allende: «Etter vinteren»

Marie Aubert: «Kan jeg bli med deg hjem»

Agota Kristof: «Beviset»

Agota Kristof: «Tvillingenes dagbok»

Carlo Rovelli: «Tid»

Amanda Svensson: «Et system så storslått at man blendes»

Khaled Khalifa: «Døden er et slit»

When Money Dies

"When Money Dies" er historia om etterkrigstidas Weimar-republikk i Tyskland og den økonomiske kollapsen som følgje av hyperinflasjon. Det er den britiske, konservative politikaren Adam Fergusson som har skrive boka, så tidleg som i 1975. Finanskrisa aktualiserte boka og den vart gitt ut på ny i 2010 og er nærmast å rekna som ein klassikar.

Historia Fergusson fortel er langt meir enn ei historie om økonomisk og valutamessig undergang; det er ei bok om korleis den økonomiske undergangen øydelegg heile samfunnet, og det viktigaste av alt: Tillit! Den øydelegg både tilliten til styresmaktene, som er det første som forsvinn, men det verkeleg alvorlege er når tillit mellom medmenneske forsvinn. Resultatet blir eit brutalt samfunn med grobotn for brutale regime.

Krigstapet og den enorme krigserstatninga Tyskland vart dømde til å betala, blir ofte trekt fram som den einaste forklaringa på den økonomiske kapitulasjonen i åra 1919-1924. Men inflasjonen starta før, og var ganske høg under heile krigen, om enn ikkje så dramatisk som i åra 1921-1923.

Kjelde: Wikipedia

Ikkje berre ei årsak
Årsakene til den katastrofale utviklinga er mange, og sjølvsagt utgjer krigen og krigserstatninga ein viktig del. Men det vart gjort mange feil i tillegg, og mellom dei mest synlege var den totalt forfeila valutapolitikken til Reichsbank (sentralbanken). Både sjefen for Reichsbank, dr. Rudolf Havenstein, og heile det politiske etablissementet var fast overtydde om at det ikkje var den tyske marken som fall i verdi, men nasjonane rundt Tyskland som styrka sine valutaer! Det høyrest vanvittig ut, men det var den offisielle forklaringa, og dei fleste trudde på den langt inn i hyperinflasjonen.

President Havenstein
Havenstein hadde ei oppgåve: forsyna bankane med nok valuta, uansett om det utvikla seg til karikerte situasjonar der verdien av ein pengeseddel vart redusert i det øyeblikket du fekk den i handa. Det betydde at pengane brann i hendene på folk, og dei måtte kvitta seg med dei fortast råd. Det vart ein enorm omløpshastigheit på sedlane, og karusellen gjekk berre fortare og fortare.

Også Austerrike og Ungarn
Det er hyperinflasjonen i Tyskland som har fått mest merksemd, og det er mindre kjent at både Austerrike og Ungarn gjekk gjennom mykje av den same utviklinga, og låg jamvel framfor Tyskland tidsmessig. Austerrike var i praksis konkurs då dei klarte å få særleg Storbritannia og Frankrike med på eit naudlån som stabiliserte den austerrikske krona. Lånet vart gitt med tøffe krav, ikkje ulikt det Hellas opplevde etter finanskrisa, men den beiske medisinen verka. Krona stabiliserte seg ganske raskt, og interessant nok før pengetrykkinga stoppa opp. Det viser at (hyper-)inflasjon også har ei betydeleg psykologisk side; viss du trur pengane får redusert verdi, handlar du deretter og er med på å driva inflasjonen opp. Men det motsette er også tilfelle.

Dr. Rudolf Havenstein 
(Wikipedia)

Mellom kommunisme og fascisme
Ein viktig grunn til at Austerrike vart redda, var frykta for at enten Italias fascistregime skulle få større innflytelse, eller at russisk kommunisme skulle gjera det. Plassert mellom kommunisme og facisme, fann Storbritannia og Frankrike (+ USA) det best å prøva å redda landet frå begge dei ekstreme regima. Men stabiliseringa hadde sin pris: det vart massearbeidsløyse og kanskje endå tøffare tider.

Det same skjedde i Tyskland, men med eit par års etterslep. Då hadde Frankrike teke kontroll over Ruhrområdet fordi Tyskland ikkje betalte krigserstatninga. Industrien i Ruhrområdet var det som heldt Tyskland i live, og utan verdiskaping der, stoppa det heilt opp. I tillegg gjennomførte Tyskland ein passiv motstandskamp, Ruhrkampf, som i tillegg kosta dyrt.

Havenstein var uråd å avsetja, det minner om den uavhengige sentralbanken som er diskutert mykje her til lands i desse dagar. Den einaste måten å erstatta han på, var å venta til han døydde på post, og det var det som også skjedde 20. november 1923. Men rett før det, hadde Rentenbank vorte oppretta som eit forsøk på å etablera ein stabil valuta særleg retta mot bøndene. Det var store problem med forsyning av landbruksvarer fordi bøndene ikkje ville ta i mot betaling med den vanlege valutaen. I staden sat dei på store lager medan folk i byane sleit meir og meir med å få tak i mat. Import var utelukka sidan Tyskland knapt hadde valutareservar å ta av.

Dr. Hjalmar Schacht
(Wikipedia)

Hjalmar Schacht og Rentenbank
Bøndene kunne ikkje klandrast; det var ikkje rart dei motsette seg å ta i mot verdilause pengar. Situasjonen var uhaldbar, og mange stader vart det plyndring og øydelegging av gardar der både husdyr og avling rauk med. Rentenbank hadde sikkerheit frå mellom anna industrien og etablerte valutaen Rentenmark som i motsetnad til annan tysk mark skulle halda verdien og ikkje bli utvatna. Det var ikkje ei permanent løysing, men ei naudløysing for særleg å få landbruksvarer ut til folket.

Dr. Hjalmar Schacht vart etter kvart sentral i omstruktureringa som tvinga seg fram då hyperinflasjonen tok livet av den tyske marken. Han var sentral i etableringa av Rentenbank og Han overtok som sentralbanksjef etter Havenstein og fekk den tøffe jobben med å føra Tyskland gjernnom skjerselden til eit nytt og stabilt valutasystem. For det var heilt klart: overgangen var på ingen måte enkel. Det vart verre, mykje verre, før det vart betre. Det første og mest synlege resultatet av innstramming av den økonomiske politikken, var akutt arbeidsløyse. Arbeidsløysa var nesten null då pengetrykkinga gjekk på høggir, men det var jo i realiteten berre ein kamuflasje. Med brutal innstramming av finanspolitikken kom også realitetane til syne i form av enorm arbeidsløyse. Det skapte igjen grobotn for radikale krefter og var på mange måtar opptakten til nazistane si overtaking. 

Boka dessverre aktuell også i dag
Boka fekk ein renessanse etter finanskrisa og er dessverre endå meir aktuell i desse dagar med stadig stigande inflasjon. Bakgrunnen er sjølvsagt den enorme pengetrykkinga i kjølvatnet av pandemien, kombinert med ekspansiv finanspolitikk. Som makroøkonom Lyn Alden forklarer så godt, er det først når pengetrykking blir kombinert med stigande budsjettunderskot inflasjonen aukar. I denne artikkelen i Kryptografen forklarer eg det, med temaet Bitcoin som vern ("hedge") mot inflasjon som hovudsak.

Sjølv om det neppe er fare for hyperinflasjon i vår del av verda, viser boka at når det først begynner å gå galt, aksellererer det fort og det blir svært vanskeleg å stoppa. Sentralbankane har i dag ei vanskeleg oppgåve; dei må prøva å bremsa inflasjonen ved å setja opp renta. Men viss dei gjer alvor av å setja opp renta så mykje som dei burde, risikerer dei at gjeldsbobla sprekk, med katastrofalt resultat. Det blir "damned if you do, damned if you don't". Difor er det mange som trur at sentralbankane først og fremst er tøffe i kjeften og at dei faktisk ikkje torer å gjera alvor av rentehevingane dei har annonsert.

Stærke påstandar på svakt grunnlag

Spaltist Bjørn Stærk tok for seg Bitcoin i eit innlegg i Morgenbladet 25. januar. Under overskrifta "Sjansen for å bli rik på bitcoin er like stor som å overleve daglige runder med russisk rulett" raljerte han med Bitcoin og demonstrerte etter mitt syn eit kunnskapsløyse av dimensjonar. Det var difor naturleg å svara på dei mange feilaktige påstandane. Lesarinnlegget mitt er dessverre bak Morgenbladet sin betalingsmur, så eg gjengir det her.

Faksimile av Bjørn Stærks spalte:

Stærke påstandar på svakt grunnlag

Svein Ølnes, seniorforskar ved Vestlandsforsking

Ofte er det dei som har sett seg minst inn i ei sak som kjem med dei sterkast uttalane. Slik ser det også ut til å vera med Bjørn Stærk. Raljeringa med Bitcoin i Morgenbladet 25. januar i artikkelen «Sjansen for å bli rik på bitcoin er like stor som å overleve daglige runder med russisk rulett» er vanskeleg å ta på alvor.

Bitcoin er den største digitale innovasjonen sidan Internett, og mykje tyder på at den til liks med Internett og andre store innovasjonar, vil gå gjennom dei velkjende fasane Mahatma Gandhi skisserte:

“First they ignore you, then they laugh at you, then they fight you, then you win.”

Bitcoin vart først ignorert, så latterleggjort (haha, Bitcoin er håplaust tregt samanlikna med Visa), så er det fasen med intens motarbeiding som me er inne i no, og til slutt truleg opplagt for dei fleste at dette var ein både nødvendig og svært nyttig innovasjon.

Internett var ein frigjerande teknologi som gav stort håp for menneskeheita. Etter 30 år med kommersielt Internett er det tydeleg for dei fleste at me har vorte digitale leiglendingar. Bitcoin har gitt oss tilbake trua på at me kan ta kontroll over vårt eige digitale liv, i første rekkje det økonomiske og finansielle. Andre blokkjedesystem rettar seg mot andre digitale utfordringar, men felles for den revolusjonen Bitcoin starta, er å gå tilbake til dei desentrale røtene Internett opphaveleg var bygt på. Men med eit viktig tillegg: Pengar er også integrerte i dette prosjektet.

Silicon Valley-gründer Naval Ravikant er truleg den som har definert Bitcoin best:

«Bitcoin is a tool for freeing humanity from oligarchs and tyrants, dressed up as a
get-rich-quick scheme.»

Å bli rik i ein fart, trekkjer nok mange til Bitcoin, men mange av desse oppdagar at det er kvalitetar og potensial i Bitcoin som langt overstig den økonomiske sida.

Av dei mange feilaktige påstandane i Stærks artikkel er det kanskje tittelen som skurrar mest. Den er sikkert meint å vera morsom, men blir ganske platt når ein ser på verdistiginga til bitcoin i heile den 13-årige perioden. Det er sjølvsagt ingen garanti for at det vil halda fram slik, men den historiske økonomiske utviklinga er udiskutabel.

Nokre andre utsegn som er verdt å kommentera:

«En spennende, men mindre viktig, del av forklaringen er at databasen er en åpen, distribuert blokkjede,...»

Mindre viktig?? Desentralitet og distribusjon er Bitcoins raison d’être. Bitcoin innførte eit sjølvkontrollerande nettverk der verdioverføringar kan skje utan mellomledd. Du har full kontroll med eigne verdiar og ingen kan ta dei frå deg. Du kan kryssa landegrenser med nøkkelen til verdiane bokstavleg tala i hovudet. Ikkje rart at Hongkong, Venezuela, Kviterussland, Nigeria, for å nemna nokre få, er stader der bruken av bitcoin har auka særleg mykje.

«energiforbruket er så stort at det truer både klimaet og energipolitikken..»

Ja, energiforbruket er stort, men det truar verken klimaet eller energipolitikken. La oss gjera nokre samanlikningar: Utvinning av gull krev dobbelt så mykje energi som Bitcoin og står for om lag tre ganger så store utslepp av klimagassar. Miljøbelastninga er i tillegg enorm (gruveavfall, kvikksølv i grunnvatnet ++). Merkeleg nok er det ikkje kampanjar for å få slutt på gullgraving, for me har jo eigentleg ikkje bruk for gull, har me? Energibruken til luftkjøling (air conditioning) krev i følgje US Departement of Energy 6 % av total energiproduksjon i USA. Omrekna blir det 240 kWt i året, om lag det doble av Bitcoins forbruk. Også  tørketromlar står for ein årleg energibruk som overgår Bitcoin-forbruket. Ingen har skrive harmdirrande om at folk kan hengja opp kleda og på den måten spara klimaet.

«Bitcoinkursen er så ustabil at du må være gal for å bruke det til å lagre eller måle verdier.»

Lagring og måling av verdiar er to vidt forskjellige funksjonar pengar kan ha. Du kan ikkje slå dei saman slik Bjørn Stærk gjer her, og viser dermed ein mangel på elementær pengeøkonomisk forståing. Når det gjeld bitcoin som verdilagring, viser verdistiginga dei siste 10 åra at dei som har investert,  heller har vore smarte.

«El Salvadors eksperiment er mislykket.»

El Salvador innførte bitcoin som lovleg betalingsmiddel i september i fjor og alt no kan Bjørn Stærk utan vidare slå fast at det har vore mislykka. Utsegna illustrerer godt mangelen på seriøsitet i heile artikkelen.

Heldigvis er det mange som er langt meir nysgjerrige på Bitcoin og kryptovaluta enn Bjørn Stærk. Eg underviser i emnet på Høgskulen på Vestlandet og i dette vårsemesteret tilbyr me eit kurs i samarbeid med Finansforbundet. Finansforbundet annonserte kurset i nyheitsbrevet sitt 26. januar, og etter ein halv time hadde 125 meldt interesse for å delta. Eg kan sikkert ordna ein plass til Bjørn Stærk også, sjølv om kurset eigentleg ser ut til å bli overfylt.

Sant og usant på blokkjeda

Nytt lesarinnlegg i Dagens Næringsliv, denne gangen som eit svar til Jon Ramvi som skreiv entusiastisk om potensialet for bruk av blokkjedeteknologi i offentleg sektor. Jon er kjent blokkjede-entusiast og -gründer og har vore i miljøet i mange år. Med så god kjennskap til teknologien er det difor rart at han skriv som han gjer.

Eg gjekk i rette med påstanden hans om at blokkjedeteknologien gjer at me alle kan bli våre eigne loggførarar, med omsyn til at blokkjeder eigentleg er ein stor logg. Det er ganske opplagt at det ikkje vil fungera å la alle loggføra, dvs. registrera, sin eigen informasjon, enten det er ei blokkjede eller ikkje. Nokon må kvalitetssikra informasjonen som blir lagra på ei blokkjede fordi det er like lett å lagra usann som sann informasjon. Nick Szabo, mannen bak begrepet "smartar kontraktar" og ein av forløparane til Bitcoin, Bit gold, har sagt det på denne måten, i bloggposten "Money, blockchains, and social scalability":

«Blockchains don’t guarantee truth; they just preserve truth and lies from later alteration, allowing one to later securely analyze them, and thus be more confident in uncovering the lies.»

Både sanne og usanne utsagn kan lagrast på blokkjeda. Det einaste teknologien tilbyr ekstern informasjon, er at den blir vanskeleg å endra i ettertid og slik at usanne påstandar kan bli gjenstand for diskusjon og lettare å avsløra.

Eg kjenner att Jon Ramvi sin påstand frå den famøse rapporten frå Deloitte til KMD: "Distribuert sannhet. Potensial og barrierer for blokkjeder i norsk offentlig sektor" frå 2018. Eg skriv "famøs" fordi eg fann at rapporten hadde mange feil. Her er omtalen min av rapporten. I rapporten er det mellom anna gjort eit stort nummer av "la hagen luke seg selv", altså la innbyggjarane ta ansvar for eigne opplysningar. For det første må slik informasjon i utgangspunktet kvalitetssikrast, sidan det er like lett å lagra sanne som usanne opplysningar. For det andre kan "lukinga", dvs. korrigering av offentleg informasjon, like godt skje med annan teknologi. Det vart tydeleg demonstrert då den første Miside-løysinga vart lansert i 2006 av Fornyings- og adm.ministar Heidi Grande Røys. Det kom ei "røys" av tilbakemeldingar frå innbyggjarane om feil i den informasjonen som vart gjort tilgjengeleg for kvar og ein. 

Jon Ramvi sitt innlegg fekk også kritikk frå Jon Grov, IT-rådgivar og førsteamanuensis II ved UiO. Han tok tak i eksempelet Jon hadde i innlegget sitt og skreiv at ein ikkje treng blokkjede for å løysa det, men at det tvert om kan løysast enklare og billegare med godt utprøvd teknologi (= databaseteknologi). 

Det siste er eg heilt einig i, og dermed var det ikkje mykje att av det opprinnelege innlegget og det er litt synd, for eg trur blokkjedeteknologien har ein plass også i offentleg sektor, men då må ein grava djupare. To aktuelle bruksområde er sertifikat av ulike slag (merkeleg at det ikkje vart nemnt når me står midt oppi diskusjon om vaksinepass m.m.), og sjølvstyrt identitet. Kanskje eg skal ta utfordringa og skriva om det sjølv?

KÅKÅnomics 2021, Stavanger

KÅKÅnomics er "Nordens morsomste økonomifestival" seier dei om seg sjølve, og det stemmer. Festivalen/konferansen har utvikla seg til å bli den dominerande samlingsstaden for økonomi-interesserte. Mange seier KÅKÅnomics er det Arendals-uka eigentleg skulle vore, men aldri vart. Programmet (bildet) er i alle fall rikhaldig!

Meir om korleis festivalen vart til her.

Lunch med Eva Grinde og Børge Lund

KÅKÅfestivalen opna for min del med Børge Lund i samtale med Eva Grinde, Dagens Næringsliv. Det var ein fin start. Børge teikna dei kjende Lunch-personane medan han snakka (Kjell, Bodil, Thorsen, Bache) og gav bort teikningane etterpå.

Han fortalde korleis det heile starta. Han hadde sjølvsagt lenge vore interessert i teikning og dreiv ein del med det, men hadde ein vanleg kontorjobb. Ein dag i lunsjen var det ein kollega som hissa seg veldig opp over kommunen som ville ta litt av hekken i hagens hans. Han var opprørt over slikt overgrep. Så gjekk lunsjen og på slutten kom samtalen inn på OL i Kina/Beijing i 2008 og dei mange titusen folka som måtte flyttast. Då sa mannen med hekken at det måtte ein berre godta. Eit så stort arrangement fekk nødvendigvis slike følgjer. Det enorme spranget frå det egosentriske lokale til det dramatiske globale, sette i gang ein idé om at noko slikt kunne brukast som utgangspunkt for ein teikneserie. Og resten er historie..

Bryr Stortinget seg om pengestellet?

Panel med Morten Søberg som leiar, og den som spelte inn temaet til KÅKÅnomics, Torbjørn Bull Jenssen og professor (jus) Eirik Holmøyvik.

Utgangspunktet for diskusjonen var paragraf 75c i grunnlova. Den lyder:

Det høyrer Stortinget til

a.	å gje og oppheve lover; å fastsetje skattar, avgifter, toll og andre offentlege bører, som likevel ikkje gjeld etter 31. desember året etter, om dei ikkje blir uttrykkeleg fornya av eit nytt storting;

b.	å opne lån på rikets kreditt;

c.	å føre oppsyn med pengestellet i riket;

d.	å løyve dei pengesummane som trengst til statsutgiftene;

e.	å fastsetje kor mykje kongen skal få utbetalt til hoffstaten sin kvart år, og fastsetje den kongelege familiens apanasje, som ikkje kan vere i fast eigedom;

f.	å få seg førelagt protokollane frå statsrådet og alle offentlege meldingar og papir;

g.	å få melding om dei folkerettslege avtalene som kongen har gjort med framande makter for staten;

h.	å kunne gje kven som helst påbod om å møte for seg i statssaker, så nær som kongen og den kongelege familien; likevel kan dei kongelege prinsessene og prinsane kallast inn dersom dei har embete;

i.	å revidere lister over mellombels løner og pensjonar og gjere dei endringane som Stortinget meiner trengst;

k.

å utnemne fem revisorar som skal sjå gjennom statsrekneskapane kvart år og kunngjere utdrag av dei på prent; revisorane skal få rekneskapane tilsende innan seks månader etter utgangen av det året som Stortinget har gjeve løyvingar for; og å gje føresegner om ordninga av desisjonsmakta overfor rekneskapstenestemennene til staten;

l.	å utnemne ein som ikkje er medlem av Stortinget, som etter nærare føresegner fastsette i lov skal føre kontroll med den offentlege forvaltninga og alle som er i offentleg teneste, for å hindre at det blir gjort urett mot den einskilde borgaren;

m.	å gje innføddsrett.

Er det ein sovande paragraf?

Morten prøvde å få i stand eit seminar om temaet ved å senda ein førespurnad frå representantskapen i Norges Bank til Stortingets presidentskap. Ønsket var også å halda eit slikt seminar i Lagtinget. Han fekk aldri svar.

Utg. pkt. for 75c (kontroll med pengestellet)

• veldig viktig i 1814
• Paragraf 75c var original, i motsetnad til mykje anna i grunnlova som var henta frå både den franske og den amerikanske grunnlova, og også delstatslover i USA
• må sjå det på bakgrunn av hyperinflasjon som hadde herja like før
• paragrafen har ikkje vorte endra

Me har full privatisering av pengedanning og privat ID-handtering. Har me glidd for langt bort frå meininga med denne grunnlova?

Det kan trygt seiast at pengesystemet, og styringa, ikkje har følgt med i timen og er no sørgjeleg på etterskot.

Dagens pengesystem har klare trekk med planøkonomi der informasjon er sentralisert og avgjerder sentraliserte. Her er også 75h viktig ved at Stortinet har rett til å kalla inn kven som helst. Den som blir kalla inn bør helst møta. Morten fortalde om ein situasjon der ein minister var kalla inn til Stortinget, men svara at det dessverre ikkje passa. Han fekk ei påminning om 75h og plutseleg passa det likevel.

Keynes og konsekvensene i politikken

Maria Berg Reinertsen i samtale med Kalle Moene.

John Maynard Keynes: Den mest kjende (og viktigaste?) økonomen i forrige århundre. Boka handlar om Keynes' relevans i dag.

To Keynes: Før og etter siste verdskrig

Keynes var økonomisk rådgivar for styresmaktene i Versailles-forhandling Han reiser frå forhandlingane i protest og skriv ei bok der han utdjupar frustrasjonen. Boka blir ein bestseljar og eit gjennombrot for Keynes både økonomisk og kjendisstatus. Pengane han tener på boka taper han på spekulasjon om at britisk pund skal kollapsa.

Pari-politikken etter første verdskrigen: Forsøk på å gjenoppretta pengane sin verdi, mellom anna ved å senka lønnsnivået. Både Storbritannia og Norge førte ein slik politikk, men den var ikkje særleg vellykka. Keynes taper likevel på veddemålet om verdien på britisk pund fordi det held seg lenger i verdi enn han satsa på.

Keynes går ofte inn i aktuelle diskusjoner og opplever å ikkje nå fram. Han går då tilbake og prøver å forbetra teoriane, eller skapa nye.

Keynes og Ny-Keynesianismen

Forståelsen utvida med fleire nyansar blant aktørene. Neoklassiske framgang har også påverka Ny-keynesianismen ved at fleire element er plukka opp og integrert.

Tilrådd lesing: Keynes' essay om Isaac Newton: Newton, The Man.

Kvifor vart Keynes så stor etter 1936?

Keynes var ikkje den einaste som føreslo at staten skulle stimulera til mer etterspørsel, det var mange økonomar som såg og meinte det. Men Keynes beskreiv det på ein måte at økonomer på den tida kunne forholde seg til, i motsetning til andre økonomar.

Friedrich Hayek var kanskje den fremste opponenten til Keynes på 1930-talet. Han meinte at ein skulle la krisa gå sin gang. Kalle Moene meinte det var umuleg av følgjande grunnar

• politisk umuleg å samla støtte for det
• ikkje tid til å sjå om det ville virka

Det viktigaste i Keynes teori var statens rolle i krisetider.
Men det var nesten ingen land førte keynesiansk politikk i mellomkrigs­tida. På den andre sida starta dei førebuinga gjennom bygging av institusjonar for dette. Keynes teori hadde først og fremst institusjonelle verknader i mellomkrigstida, ikkje praktiske. Dette er ofte oversett.

Keynes var veldig sjøvoppteken (som mange økonomar!). Han kalla alle tidlegare verk for 'klassikarar', inkl. sine eigne tidlegare bøker, og bereda med det grunnen for sitt eige storverk. Han var overbevist om at "General Theory..." ville bli ståande som eit radikalt skifte ( "a game changer").

Viktig kritikk frå Keynes - Me treng ikkje den klassiske kapitalisten - institusjonar kan overta rollen - Keynes argumenterte for å avskaffa aksjemarkedet. han kalla det ein "skjønnhetskonkurranse "der ein berre gjettar på andre sine gjetningar om kven som vil gjera det best. Boka til Maria Berg Reinertsen kan kjøpast her. Krypto og fintech - ein trussel for bankane og sentralbanken? Panel: Ida Wolden Bache, visesentralbanksjef i Norges Bank Trine Karin Stangeland, adm. dir. i Sandnes Sparebank Tom Staavi, informasjonsdirektør i Finans Norge Torbjørn Bull Jenssen, adm. dir. i Arcane Crypto Panelleiar: Harald Espedal Først innleiing ved Ida Wolden Bache: Bakteppet er den enorme teknologiske utviklinga på området På veg mot eit heilt anna pengesystem? Bankar og dagens pengesystem utkonkurrert av andre? Rydda opp i misforståelsen innskot → lån Det er faktisk omvendt Norges Bank har følgjande hovudoppgåver (i tillegg til adm. av Oljefondet): - sørgja for ein stabil pengeverdi (stabil og låg inflasjon, målet er 2 % årleg inflasjon) - sørgja for stabilitet i det finansielle systemet - sørgja for eit sikkert og effektivt betalingssystem Stadig sterkare konkurranse om betalings løysingar Også på kredittsida møter bankane større konkurranse Kopling av ulike instrument og løysingar. Big Tech har førebels ikkje mulegheit til å finansiere seg sjølve slik bankane har, og har dermed høgre kostnader finansieringsmessig. Fører til stor interesse for å få banklisens (noko som er svært vanskeleg). Krypto valuta har så langt ikkje teke store andeler frå tradisjonelle betalingsløysingar. Paneldiskusjon

Interessant å sjå at sjølv om tittelen på seminaret var "Krypto og fintech" vart fintech omtrent ikkje nemnt, alt dreia seg om kryptovaluta! Også digitale sentralbankpengar kom opp i diskusjonen og det er ganske klart at Norges Bank her står overfor eit stort dilemma: korleis unngå å komma i konkurranse med bankane. På den eine sida ønskjer Norges Bank å skapa eit alternativ til 100 % kontopengar, men viss dei gjer alternativet for freistande for folk, kan det skapa store bølgjer i bankvesenet. Eg stilte spørsmål om når me har nok regulering, og om den omfattande reguleringa av bank og finans har gitt resultat. Endeleg om me er villige til å gi opp det økonomiske personvernet i "kampen" mot kvitvasking m.m. Tom Staavi svarte at frå finanssektoren ser dei helst at det blir mindre, ikkje meir regulering, men at det viktigaste er at alle blir likt behandla, dvs. at kryptovaluta og kryptouniverset må få same regulering som ordinær finans. Ida Wolden Bache svarte at økonomisk personvern er viktig og at det blir diskutert i samband med utgreiing av digitale sentralbankpengar (DSP). DSP vil neppe få full anonymitet slik kontantar i dag har, men at det vil vera muleg å gi dei meir vern enn dagens kontopengar. Og den som dominerte og briljerte i panelet var Torbjørn - surprise! (not :) Ti fakta om ulikheit og klima i den moderne verda Catharina Bu (Agenda) Kalle Moene (UiO) Maria Berg Reinertsen (ordstyrer) Bård Vegard Solhjell (Norad) Lucas Chanel, Pikettys World Inequality Lab. Tittelen er henta frå ein artikkel publisert for to år sidan. Data for ulikeheit er framleis mangelvare i dagens digitale verd. Noko av det viktigaste for PWIL er å samla meir og betre data Håpet er å sleppe å gjera det ved at landa publiserer slike data. Målet er at det skal bli unødvendig å samla data og heller bruka tida til å analysera dei. Ulikheit i inntekt er stigande. Endringene kan ikkje berre forklarast med globalisering og teknologisk utvikling Andre riktige forklaringer er skattesystem og -nivå. Ulikskapen er også tydelegare innad i land enn mellom land. Dei rikaste står for størstedelen av klimautsleppa. Viktig når klimapolitikken blir utforma med tanke på å endra dette. Agenda: Rapport om ulikeheit etter pandemien. Pandemien har auka gapet mellom fattige og rike. Kalle Moene var litt kritisk til delar av arbeidet ved PWIL. Så må det leggjast til at han innleia med å seia at han trefte Lucas kvelden før, og sidan han då rekna han som ein venn, kunne han komma med litt kritiske kommentarar også. Han brukte dette eksempelet: Dersom me ser på fordelinga mellom dei 1 % rikaste og resten i Norge og USA, er det omtrent likt. Men ser me vidare på fordelinga mellom dei 99 % av innbyggjarane, er det enorme forskjellar. Då er det mykje jamnare fordeling i Norge samanlikna med USA. Poenget til Kalle var at PWIL fokuserer for mykje på 1/99 og mister dermed nokre viktige nyansar. Utviklingshjelpa har tradisjonelt konsentrert seg om ulikheit mellom land. Det er eit stort behov for å endra dette synet til å konsentrera seg meir om ulikeheit innad i land. Det er i ferd med å skje no, sa Bård Vegard Solhjell. Han nemnde også at kontantstøtte (cash transfer) som den mest effektive forma for hjelp og at denne delen vil bli auka i kommande år for NORADs del.

Er Robert Næss Satoshi Nakamoto?

 (Innlegg sendt til Dagens Næringsliv, som svar på Robert Næss' innlegg om Bitcoin 23.09)

Er Robert Næss Satoshi Nakamoto?

Eg les Robert Næss’ innlegg om Bitcoins straumforbruk og lurer på om han faktisk er Satoshi Nakamoto? Så les eg vidare og ser at han til og med er smartare enn Satoshi; han avslører store svakheiter i Bitcoin, svakheiter som han lett kan fiksa.

Nei, Robert Næss er ein av mange som kjem inn og ser litt på Bitcoin og tenkjer: dette kan eg gjera betre. Desse har ein ting til felles: dei forstår ikkje desentralitet – hovudidéen bak Bitcoin. Javisst er det lett å laga eit system som både er raskare og meir energieffektivt enn Bitcoin, det finst over 12.000 av dei lista opp på CoinMarketCap. Felles for dei alle er at dei har ofra desentralitet og også sikkerheit. Satoshi Nakamoto ofra bevisst kapasitet (og energieffektivitet) då Bitcoin vart konstruert.

Dagens pengesystem har alt mykje av det Robert Næss etterlyser, og med digitale sentralbank-pengar blir systemet endå meir effektivt – og endå meir sentralisert og 100 % overvaka! Bitcoin er konstruert for å vera eit alternativt motstykke til slik valuta, og energibruken er ein viktig del av både desentralitet og sikkerheit.

Det finst konsensusmetodar som er langt meir energieffektive enn metoden Bitcoin brukar (Proof of Work – bevis på bruk av energi). Problemet er at dei fører til meir sentralisering og får den same slagsida som dagens pengesystem har med at dei rike blir rikare. Robert Næss argumenterer for ein slik metode (Proof of Stake – konsensus ved depositum). Eit av fleire problem er at til meir av kryptovalutaen du eig, til større innflytelse har du over systemet. Det minner veldig om dagens penge­system, og me treng ikkje eit nytt slikt system forkledd som desentral kryptovaluta.

Den vesle boka om Bitcoin

Betaling for "Den vesle boka om Bitcoin", kr 149,- pr. eksemplar.

Betal med bitcoin "on-chain":

bc1qyvq5jq55yc0snukxeglzd4dxntkqv4lnawj6c8

Betal med Lightning Network:

NB! LN-lommeboka må støtta LNURL

Eksempel på lommebøker: 

Blue Wallet (hugs å endra til sats før du betaler! :-)

LNURL1DP68GURN8GHJ7MRWVF5HGUEWVDHK6TMVDE6HYMRS9ASHQ6F0WCCJ7MRWW4EXCTEKXUMQLP45DF